દાતુમેવં સમર્થોસિ દુર્લભં સાંપ્રતં કિલ । કિં તે બલં મહાભાગ દર્શયસ્વ ત્વમાત્મનઃ
તમે ખરેખર એ આપવાની ક્ષમતા ધરાવો છો, જે હાલ દુર્લભ છે. હે મહાભાગ્યશાળી, તમારી શક્તિ શું છે? મને તમારું બળ બતાવો.
વેદશર્મોવાચ- પશ્ય પશ્ય બલં દેવિ પ્રભાવં તપસો મમ । મયાહૂતાઃ સમાયાતા ઇંદ્રાદ્યાઃ સુરસત્તમાઃ
વેદશર્માએ કહ્યું: હે દેવી, જો, જો, મારા તપની શક્તિ અને પ્રભાવ! મારા બોલાવવાથી ઇન્દ્ર સહિત સર્વ શ્રેષ્ઠ દેવતાઓ અહીં આવ્યા છે.
વેદશર્માણમૂચુસ્તે કિં કુર્મો હિ દ્વિજોત્તમ । યમેવમિચ્છસે વિપ્ર તં દદામો ન સંશયઃ
દેવતાઓએ વેદશર્માને કહ્યું: હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, અમે શું કરીએ? તું જે ઈચ્છે છે, એ અમે તને જરૂર આપીશું—આમાં કોઈ સંશય નથી.
વેદશર્મોવાચ- યદિ દેવાઃ પ્રસાન્ના મે પ્રસાદસુમુખા યદિ । દદંતુ વિમલાં ભક્તિં પાદયોઃ પિતુરેવ મે
વેદશર્માએ કહ્યું: જો દેવતાઓ મારા પર પ્રસન્ન છે, અને તેમના ચહેરા કૃપાળુ છે, તો તેઓ મારા પિતાના પગે નિર્મળ ભક્તિ મને આપે.
એવમસ્તુ સુરાઃ સર્વે યથાયાતાસ્તથા ગતાઃ । તમુવાચ તથા દૃષ્ટ્વા દૃષ્ટં તે તપસો બલમ્
બધા દેવોએ કહ્યું: તેમ જ થાઓ. જેમ આવ્યા હતા, તેમ જ ચાલ્યા ગયા. પછી તેણે કહ્યું: હવે તું તપની શક્તિ જોઈ લીધી છે.
દેવૈસ્તુ નાસ્તિ મે કાર્યં યદિ દાતુમિહેચ્છસિ । યન્માં નયસિ ગુર્વર્થં તત્કુરુષ્વ મમ પ્રિયમ્
મારે દેવતાઓ સાથે કોઈ કામ નથી; જો તું આપવું જ ઈચ્છે છે, તો મારા ગુરુના હિત માટે જે મને ગમતું હોય એ કરી દે.
દેહિ ત્વં સ્વં શિરો વિપ્ર સ્વહસ્તેન નિકૃત્ય વૈ । વેદશર્મોવાચ- ધન્યોહમદ્ય સંજાતો મુક્તશ્ચૈવ ઋણત્રયાત્
હે બ્રાહ્મણ, તું તારો માથું પોતે હાથથી કાપી મને આપ. વેદશર્માએ કહ્યું: આજે હું ધન્ય થયો, ત્રણ ઋણમાંથી મુક્ત થયો.
સ્વશિરો દેવિ દાસ્યામિ ગૃહ્યતાં ગૃહ્યતાં શુભે । શિતેન તીક્ષ્ણધારેણ શસ્ત્રેણ દ્વિજસત્તમઃ
હે દેવી, હું મારું માથું તને આપીશ; લઈ લે, લઈ લે, હે શુભે. તીક્ષ્ણ ધારવાળા શસ્ત્રથી શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણે માથું કાપ્યું.
નિકૃત્ય સ્વં શિરશ્ચાથ દત્તં તસ્યૈ પ્રહસ્ય ચ । રુધિરેણ પ્લુતં સા ચ પરિગૃહ્ય ગતા મુનિમ્
પછી તેણે પોતાનું માથું કાપી, હસતાં હસતાં તેને આપી દીધું. તે સ્ત્રી લોહીથી ભીંજાઈ, એ માથું લઈ મુનિ પાસે ગઈ.
સ્ત્ર્યુવાચ- તવાર્થે પ્રેષિતં વિપ્ર પુત્રેણ વેદશર્મણા । એતચ્છિરઃ સંગૃહાણ નિકૃત્તં ચાત્મનાત્મનઃ
સ્ત્રી બોલી: હે બ્રાહ્મણ, તમારા માટે વેદશર્માના પુત્રે પોતે પોતાનું માથું કાપી મોકલ્યું છે. આ માથું, જે તેણે પોતે કાપ્યું છે, સ્વીકારી લો.
ઉત્તમાંગં પ્રદત્તં મે પિતૃભક્તેન તેન તે । તવાર્થે દ્વિજશાર્દૂલ મામેવં પરિભુંક્ષ્વ વૈ
મને સર્વોચ્ચ અંગ તે પુત્રએ પોતાના પિતાની ભક્તિથી આપ્યું છે. તમારા માટે, હે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ, હવે મને સ્વીકારો.
તસ્ય તૈર્ભ્રાતૃભિર્દૃષ્ટં સાહસં વેદશર્મણઃ । વેપિતાંગત્વમાપન્નાસ્તે બભૂવુઃ પરસ્પરમ્
જ્યારે તેના ભાઈઓએ વેદશર્માનું સાહસ જોયું, ત્યારે તેઓના અંગો કાંપી ઉઠ્યા અને તેઓ એકબીજામાં ગભરાઈ ગયા.
મૃતા નો ધર્મસાધ્વી સા માતા સત્યસમાધિના । અયમેવ મહાભાગઃ પિતુરર્થે મૃતઃ શુભઃ
અમારી માતા, જે ધર્મનિષ્ઠ હતી, સત્યમાં સ્થિર રહી મૃત્યુ પામી છે. આ મહાભાગ્યશાળી પુત્ર પિતાના હિત માટે મૃત્યુ પામ્યો છે, હે શુભે.
ધન્યોયં ધન્યતાં પ્રાપ્તઃ પિતુરર્થે કૃતં શુભમ્ । એવં સંભાષિતં તૈસ્તુ ભ્રાતૃભિઃ પુણ્યચારિભિઃ
આ પુત્ર ધન્ય છે, પિતાના હિત માટે સારા કર્મ કરીને ધન્યતા પામી છે. એમ પુણ્યમાં લાગેલા તેના ભાઈઓએ કહ્યું.
સમાકર્ણ્ય દ્વિજો વાક્યં જ્ઞાત્વા ભક્તિપરાયણમ્ । નિકૃત્તં ચ શિરસ્તેન પુત્રેણ વેદશર્મણા
બ્રાહ્મણે તેમના શબ્દો સાંભળ્યા, તેમની ભક્તિ જાણી, અને પુત્ર વેદશર્માએ પોતાનું માથું કાપી દીધું છે એ પણ જાણ્યું.
ધર્મશર્માણમાહાથ શિર એતત્પ્રગૃહ્યતામ્
ધર્મશર્માએ કહ્યું: આ માથું ઉઠાવી લો.
સૂત ઉવાચ- તદાદાય મહાત્માઽસૌ નિર્જગામ ત્વરાન્વિતઃ । પિતૃભક્ત્યા તપોભિશ્ચ સત્યાર્જવબલેન સઃ
સૂતજી કહે છે: એ મહાન આત્માએ પિતાની ભક્તિ, તપ, સત્ય, સીધાશીળ અને બળના આધારથી, જે લીધું હતું તે લઈને ઝડપથી બહાર નીકળી પડ્યો.
ધર્મમાકૃષ્ટવાંશ્ચૈવ ધર્મશર્મા તતસ્તદા । સમાકૃષ્ટસ્તુ વૈ ધર્મસ્તપસા તસ્ય ધીમતઃ
પછી ધર્મશર્માએ ધર્મને પોતાની તરફ આકર્ષ્યો; અને એ જ સમયે, એ વિદ્વાનના તપથી ધર્મ પણ તેની તરફ ખેંચાઈ ગયો.
ધર્મશર્માણમાયાતં ઇદં વચનમબ્રવીત્ । કસ્માત્ત્વયા સમાહૂતો ધર્મશર્મન્સમાગતઃ
ધર્મે ધર્મશર્માને, જે પાસે આવ્યો હતો, પૂછ્યું: 'ધર્મશર્મા, તું મને શા માટે બોલાવ્યો છે? કયા હેતુથી મને અહીં લાવ્યો છે?'
તન્મે કથય કાર્યં ત્વં તત્કરોમિ ન સંશયઃ । ધર્મશર્મોવાચ- યદ્યસ્તિ ગુરુશુશ્રૂષા યદિ નિષ્ઠાઽચલં તપઃ
'મારો હેતુ શું છે તે મને કહો, હું નિશ્ચયપૂર્વક એ કરીશ.' ધર્મશર્માએ કહ્યું: 'જો ગુરુસેવા છે અને તારો તપ અડગ છે—'
તેન સત્યેન મે ધર્મ વેદશર્મા સ જીવતુ । ધર્મ ઉવાચ- દમશૌચેન સત્યેન તપસા તવ સુવ્રત
'એ સત્યના બળે, હે ધર્મ, વેદશર્મા જીવતો રહે.' ધર્મે કહ્યું: 'તારા દમ, શુદ્ધિ, સત્ય અને તપના બળે, હે સદ્ગુણવાન—'
પિતૃભક્ત્યા તવ ભ્રાતા વેદશર્મા મહાભુજઃ । પુનરેવ મહાત્માસૌ જીવનં ચ લભિષ્યતિ
'પિતાની ભક્તિથી, તારો ભાઈ વેદશર્મા, જે મહાબાહુ છે, એ મહાન આત્મા ફરીથી જીવન પ્રાપ્ત કરશે.'
તપસાનેન તુષ્ટોસ્મિ પિતૃભક્ત્યા મહામતે । વરં વરય ભદ્રં તે દુર્લભં ધર્મવિત્તમૈઃ
'આ તપ અને પિતાની ભક્તિથી, હે વિદ્વાન, હું પ્રસન્ન થયો છું. હે શુભેચ્છુક, ધર્મને જાણનારા માટે પણ દુર્લભ એવો વરદાન માગ.'
એવમાકર્ણિતં તેન સુવાક્યં ધર્મશર્મણા । વૈવસ્વતં મહાત્માનં સમુવાચ મહાયશાઃ
ધર્મશર્માના આ સુંદર વચનો સાંભળીને, મહાન યશસ્વી એ વૈવસ્વત મહાત્માને સંબોધ્યા.
દેહિ મે ત્વચલાં ભક્તિં પિતુઃ પાદાર્હણે પુનઃ । ધર્મે રતિં તથા મોક્ષં સુપ્રસન્નો યદા મમ
'મને ફરીથી પિતાના ચરણસેવામાં અડગ ભક્તિ, ધર્મમાં પ્રીતિ અને તું જ્યારે પ્રસન્ન હોય ત્યારે મોક્ષ પ્રાપ્ત થાય—એવું વરદાન આપ.'
તમુવાચ તતો ધર્મો મત્પ્રસાદાદ્ભવિષ્યતિ । એવમુક્તે મહાવાક્યે વેદશર્મા તદોત્થિતઃ
પછી ધર્મે કહ્યું: 'મારી કૃપાથી એવું જ થશે.' આ મહાન વચન બોલાતા જ વેદશર્મા તત્કાળ ઉઠી બેઠો.
પ્રસુપ્તવન્મહાપ્રાજ્ઞો ધર્મશર્માણમબ્રવીત્ । ક્વ સા દેવી ગતા ભ્રાતઃ ક્વ સ તાતો ભવેદિતિ
જાગી ને, મહાપ્રજ્ઞ વેદશર્માએ ધર્મશર્માને પૂછ્યું: 'ભાઈ, એ દેવી ક્યાં ગઈ? આપણો પિતા ક્યાં છે?'
સમાસેન સમાખ્યાતં યથા પિત્રા નિયોજિતઃ । સમાજ્ઞાય તતો હૃષ્ટો ધર્મશર્મા તમબ્રવીત્
પિતાએ જે રીતે કહ્યું હતું તે સંક્ષિપ્તમાં સમજાવાયું. પછી સમજીને, ધર્મશર્માએ આનંદપૂર્વક તેને કહ્યું.
મમાદ્યૈવ મહાભાગ શિરસા જીવિતેન ચ । સંમુખી ભવ વૈ ભ્રાતઃ કોન્યો મે ત્વાદૃશો ભુવિ
'હે મહાભાગ્યશાળી, આજે મારા શિર અને જીવનથી, ભાઈ, તું મારા સામે હાજર રહે. ધરતી પર તારા જેવો બીજો કોણ છે?'
ભ્રાતરં ચૈવમાભાષ્ય ઉત્સુકઃ પિતરં પ્રતિ । ગમનાય મતિં ચક્રે ભ્રાત્રા ચ ધર્મશર્મણા
ભાઈને આમ કહીને, પિતાને મળવા માટે ઉત્સુક થઈ, ધર્મશર્મા સાથે જવાનું નક્કી કર્યું.