ભજ ત્વં ચારુસર્વાંગિ પિતરં મમ સુંદરિ । એવમાકર્ણિતં તસ્ય માયયા વેદશર્મણઃ
'સુંદર અંગવાળી, સુંદર સ્ત્રી, મારા પિતાને ભોગવો.' વેદશર્માએ, માયાથી, એ સ્ત્રીને આવું કહ્યું.
સ્ત્ર્યુવાચ- જરયા પીડિતસ્યાપિ નૈવેચ્છામિ કદાચન । સશ્લેષ્મમુખરોગસ્ય વ્યાધિગ્રસ્તસ્ય સાંપ્રતમ્
સ્ત્રી બોલી: 'ભલે તે વૃદ્ધાવસ્થાથી પીડાય છે, છતાં મને ક્યારેય તેની ઈચ્છા નથી, હવે તો તેને કફ, ગળાની બીમારી અને રોગ પણ છે.'
શિથિલસ્યાપિ ચાર્તસ્ય તસ્ય વૃદ્ધસ્ય સંગમમ્ । ભવંતં રંતુમિચ્છામિ કરિષ્યે તવ સુપ્રિયમ્
'એ વૃદ્ધ, દુર્બળ અને દુઃખી માણસ સાથે સંયોગની મને ઈચ્છા નથી; હું તો તમારી સાથે આનંદ માણવા માંગું છું, તમને જે ગમે તે કરીશ.'
ભવંતં રૂપસૌભાગ્યૈર્ગુણરત્નૈરલંકૃતમ્ । દિવ્યલક્ષણસંપન્નં દિવ્યરૂપં મહૌજસમ્
'તમે સૌંદર્ય, ભાગ્ય અને ગુણરત્નોથી શોભિત છો, દિવ્ય લક્ષણો ધરાવ છો, દિવ્ય રૂપ અને મહાન તેજ ધરાવ છો—'
કિં કરિષ્યસિ તાતેન વૃદ્ધેન શૃણુ માનદ । મમાંગભોગભાવેન સર્વં પ્રાપ્સ્યસિ દુર્લભમ્
'એ વૃદ્ધ પિતાથી તમને શું મળશે? સાંભળો, માન્ય વ્યક્તિ; મારા અંગસુખથી તમે દુર્લભ બધું પ્રાપ્ત કરી શકશો.'
યદ્યત્ત્વમિચ્છસે વિપ્ર તદ્દદામિ ન સંશયઃ । એતદ્વાક્યં મહચ્છ્રુત્વા અપ્રિયં પાપસંકુલમ્
'તમે જે ઇચ્છો છો, બ્રાહ્મણ, હું નિઃસંશયે આપશ; આવા મોટા, દુઃખદ અને પાપથી ભરેલા શબ્દો સાંભળ્યા.'
વેદશર્મોવાચ- અધર્મયુક્તં તે વાક્યમયુક્તં પાપમિશ્રિતમ્ । નેદૃશં માં વદેર્દેવિ પિતૃભક્તિમનાગસમ્
વેદશર્માએ કહ્યું: 'તમારા શબ્દો અધર્મથી ભરેલા, અયોગ્ય અને પાપમિશ્રિત છે; દેવી, હું પિતાભક્ત અને નિર્દોષ છું, મને આવું કદી ન કહો.'
પિતુરર્થં સમાયાતસ્ત્વામહં પ્રાર્થયે શુભે । અન્યદેવં ન વક્તવ્યં ભજ ત્વં પિતરં મમ
'હું પિતાના હિત માટે આવ્યો છું, શુભે, તમને વિનંતી કરું છું; બીજું કંઈ ન બોલો—મારા પિતાને ભોગવો.'
યદ્યત્ત્વમિચ્છસે દેવિ ત્રૈલોક્યે સચરાચરમ્ । તત્તદ્દદ્મિ ન સંદેહો દેવરાજ્યાધિકં શુભે
હે દેવી, તું ત્રણેય લોકમાં જે કંઈ ઇચ્છે છે, ચાલતું કે અચલ, તે બધું હું તને આપીશ—આમાં કોઈ શંકા નથી. હે શુભે, દેવરાજ્યથી પણ વધારે તને આપું છું.
સ્ત્ર્યુવાચ- એવં સમર્થો દાતું મે પિતુરર્થે યદા ભવાન્ । તદા મે દર્શયાદ્યૈવ સેંદ્રાસ્ત્વં સમહેશ્વરાન્
સ્ત્રી બોલી: મારા પિતાજી માટે તમે જે કંઈ પણ આપી શકો છો, એ જો સાચું છે, તો આજે જ મને બતાવો કે તમે ઇન્દ્ર અને મહાદેવતાઓની સમાન શક્તિ ધરાવો છો.
દાતુમેવં સમર્થોસિ દુર્લભં સાંપ્રતં કિલ । કિં તે બલં મહાભાગ દર્શયસ્વ ત્વમાત્મનઃ
તમે ખરેખર એ આપવાની ક્ષમતા ધરાવો છો, જે હાલ દુર્લભ છે. હે મહાભાગ્યશાળી, તમારી શક્તિ શું છે? મને તમારું બળ બતાવો.
વેદશર્મોવાચ- પશ્ય પશ્ય બલં દેવિ પ્રભાવં તપસો મમ । મયાહૂતાઃ સમાયાતા ઇંદ્રાદ્યાઃ સુરસત્તમાઃ
વેદશર્માએ કહ્યું: હે દેવી, જો, જો, મારા તપની શક્તિ અને પ્રભાવ! મારા બોલાવવાથી ઇન્દ્ર સહિત સર્વ શ્રેષ્ઠ દેવતાઓ અહીં આવ્યા છે.
વેદશર્માણમૂચુસ્તે કિં કુર્મો હિ દ્વિજોત્તમ । યમેવમિચ્છસે વિપ્ર તં દદામો ન સંશયઃ
દેવતાઓએ વેદશર્માને કહ્યું: હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, અમે શું કરીએ? તું જે ઈચ્છે છે, એ અમે તને જરૂર આપીશું—આમાં કોઈ સંશય નથી.
વેદશર્મોવાચ- યદિ દેવાઃ પ્રસાન્ના મે પ્રસાદસુમુખા યદિ । દદંતુ વિમલાં ભક્તિં પાદયોઃ પિતુરેવ મે
વેદશર્માએ કહ્યું: જો દેવતાઓ મારા પર પ્રસન્ન છે, અને તેમના ચહેરા કૃપાળુ છે, તો તેઓ મારા પિતાના પગે નિર્મળ ભક્તિ મને આપે.
એવમસ્તુ સુરાઃ સર્વે યથાયાતાસ્તથા ગતાઃ । તમુવાચ તથા દૃષ્ટ્વા દૃષ્ટં તે તપસો બલમ્
બધા દેવોએ કહ્યું: તેમ જ થાઓ. જેમ આવ્યા હતા, તેમ જ ચાલ્યા ગયા. પછી તેણે કહ્યું: હવે તું તપની શક્તિ જોઈ લીધી છે.
દેવૈસ્તુ નાસ્તિ મે કાર્યં યદિ દાતુમિહેચ્છસિ । યન્માં નયસિ ગુર્વર્થં તત્કુરુષ્વ મમ પ્રિયમ્
મારે દેવતાઓ સાથે કોઈ કામ નથી; જો તું આપવું જ ઈચ્છે છે, તો મારા ગુરુના હિત માટે જે મને ગમતું હોય એ કરી દે.
દેહિ ત્વં સ્વં શિરો વિપ્ર સ્વહસ્તેન નિકૃત્ય વૈ । વેદશર્મોવાચ- ધન્યોહમદ્ય સંજાતો મુક્તશ્ચૈવ ઋણત્રયાત્
હે બ્રાહ્મણ, તું તારો માથું પોતે હાથથી કાપી મને આપ. વેદશર્માએ કહ્યું: આજે હું ધન્ય થયો, ત્રણ ઋણમાંથી મુક્ત થયો.
સ્વશિરો દેવિ દાસ્યામિ ગૃહ્યતાં ગૃહ્યતાં શુભે । શિતેન તીક્ષ્ણધારેણ શસ્ત્રેણ દ્વિજસત્તમઃ
હે દેવી, હું મારું માથું તને આપીશ; લઈ લે, લઈ લે, હે શુભે. તીક્ષ્ણ ધારવાળા શસ્ત્રથી શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણે માથું કાપ્યું.
નિકૃત્ય સ્વં શિરશ્ચાથ દત્તં તસ્યૈ પ્રહસ્ય ચ । રુધિરેણ પ્લુતં સા ચ પરિગૃહ્ય ગતા મુનિમ્
પછી તેણે પોતાનું માથું કાપી, હસતાં હસતાં તેને આપી દીધું. તે સ્ત્રી લોહીથી ભીંજાઈ, એ માથું લઈ મુનિ પાસે ગઈ.
સ્ત્ર્યુવાચ- તવાર્થે પ્રેષિતં વિપ્ર પુત્રેણ વેદશર્મણા । એતચ્છિરઃ સંગૃહાણ નિકૃત્તં ચાત્મનાત્મનઃ
સ્ત્રી બોલી: હે બ્રાહ્મણ, તમારા માટે વેદશર્માના પુત્રે પોતે પોતાનું માથું કાપી મોકલ્યું છે. આ માથું, જે તેણે પોતે કાપ્યું છે, સ્વીકારી લો.
ઉત્તમાંગં પ્રદત્તં મે પિતૃભક્તેન તેન તે । તવાર્થે દ્વિજશાર્દૂલ મામેવં પરિભુંક્ષ્વ વૈ
મને સર્વોચ્ચ અંગ તે પુત્રએ પોતાના પિતાની ભક્તિથી આપ્યું છે. તમારા માટે, હે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ, હવે મને સ્વીકારો.
તસ્ય તૈર્ભ્રાતૃભિર્દૃષ્ટં સાહસં વેદશર્મણઃ । વેપિતાંગત્વમાપન્નાસ્તે બભૂવુઃ પરસ્પરમ્
જ્યારે તેના ભાઈઓએ વેદશર્માનું સાહસ જોયું, ત્યારે તેઓના અંગો કાંપી ઉઠ્યા અને તેઓ એકબીજામાં ગભરાઈ ગયા.
મૃતા નો ધર્મસાધ્વી સા માતા સત્યસમાધિના । અયમેવ મહાભાગઃ પિતુરર્થે મૃતઃ શુભઃ
અમારી માતા, જે ધર્મનિષ્ઠ હતી, સત્યમાં સ્થિર રહી મૃત્યુ પામી છે. આ મહાભાગ્યશાળી પુત્ર પિતાના હિત માટે મૃત્યુ પામ્યો છે, હે શુભે.
ધન્યોયં ધન્યતાં પ્રાપ્તઃ પિતુરર્થે કૃતં શુભમ્ । એવં સંભાષિતં તૈસ્તુ ભ્રાતૃભિઃ પુણ્યચારિભિઃ
આ પુત્ર ધન્ય છે, પિતાના હિત માટે સારા કર્મ કરીને ધન્યતા પામી છે. એમ પુણ્યમાં લાગેલા તેના ભાઈઓએ કહ્યું.
સમાકર્ણ્ય દ્વિજો વાક્યં જ્ઞાત્વા ભક્તિપરાયણમ્ । નિકૃત્તં ચ શિરસ્તેન પુત્રેણ વેદશર્મણા
બ્રાહ્મણે તેમના શબ્દો સાંભળ્યા, તેમની ભક્તિ જાણી, અને પુત્ર વેદશર્માએ પોતાનું માથું કાપી દીધું છે એ પણ જાણ્યું.
ધર્મશર્માણમાહાથ શિર એતત્પ્રગૃહ્યતામ્
ધર્મશર્માએ કહ્યું: આ માથું ઉઠાવી લો.
સૂત ઉવાચ- તદાદાય મહાત્માઽસૌ નિર્જગામ ત્વરાન્વિતઃ । પિતૃભક્ત્યા તપોભિશ્ચ સત્યાર્જવબલેન સઃ
સૂતજી કહે છે: એ મહાન આત્માએ પિતાની ભક્તિ, તપ, સત્ય, સીધાશીળ અને બળના આધારથી, જે લીધું હતું તે લઈને ઝડપથી બહાર નીકળી પડ્યો.
ધર્મમાકૃષ્ટવાંશ્ચૈવ ધર્મશર્મા તતસ્તદા । સમાકૃષ્ટસ્તુ વૈ ધર્મસ્તપસા તસ્ય ધીમતઃ
પછી ધર્મશર્માએ ધર્મને પોતાની તરફ આકર્ષ્યો; અને એ જ સમયે, એ વિદ્વાનના તપથી ધર્મ પણ તેની તરફ ખેંચાઈ ગયો.
ધર્મશર્માણમાયાતં ઇદં વચનમબ્રવીત્ । કસ્માત્ત્વયા સમાહૂતો ધર્મશર્મન્સમાગતઃ
ધર્મે ધર્મશર્માને, જે પાસે આવ્યો હતો, પૂછ્યું: 'ધર્મશર્મા, તું મને શા માટે બોલાવ્યો છે? કયા હેતુથી મને અહીં લાવ્યો છે?'
તન્મે કથય કાર્યં ત્વં તત્કરોમિ ન સંશયઃ । ધર્મશર્મોવાચ- યદ્યસ્તિ ગુરુશુશ્રૂષા યદિ નિષ્ઠાઽચલં તપઃ
'મારો હેતુ શું છે તે મને કહો, હું નિશ્ચયપૂર્વક એ કરીશ.' ધર્મશર્માએ કહ્યું: 'જો ગુરુસેવા છે અને તારો તપ અડગ છે—'