અપહાય ગતા સેયં સ્વર્ગે તાત કિમુચ્યતે । શિવશર્મોપરિભવં પુત્રં ભક્તિપરાયણમ્
પુત્ર શિવશર્માને, જે ભક્તિમાં તત્પર હતો, દુઃખ આપીને, એ સ્વર્ગે ચાલી ગઈ છે; હવે, પિતા, એવી સ્ત્રી વિશે શું કહેવું?
યજ્ઞશર્માણમાહૂય ઇત્યુવાચ દ્વિજોત્તમઃ । શિવશર્મોવાચ- અનેનાપિ સુતીક્ષ્ણેન શસ્ત્રેણ નિશિતેન વૈ
યજ્ઞશર્માને બોલાવીને, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણે કહ્યું. શિવશર્માએ કહ્યું: 'આ તીક્ષ્ણ શસ્ત્રથી પણ, સુતીક્ષ્ણ—'
વિચ્છિદ્યાંગાનિ સર્વાણિ યત્ર તત્ર ક્ષિપસ્વ હ । તત્કૃતં તેન પુત્રેણ યથાદેશઃ શ્રુતઃ પિતુઃ
બધા અંગો કાપી, જ્યાં મન થાય ત્યાં ફેંકી દે; એ પુત્રે પિતાની આજ્ઞા સાંભળી, એમ જ કર્યું.
સમાયાતઃ પુનઃ પશ્ચાત્પિતરં વાક્યમબ્રવીત્ । યથાદિષ્ટં ત્વયા તાત તત્સર્વં કૃતવાનહમ્
પછી પાછો આવીને, તેણે પિતાને કહ્યું: 'પિતા, તમે જે કહ્યું હતું, એ બધું મેં કરી દીધું છે.'
સમાદિશ મમાન્યચ્ચ કાર્યકારણમદ્ય ચ । તચ્ચ સર્વં કરિષ્યામિ દુર્જયં દુર્લભં પિતઃ
'પિતા, આજે બીજું કોઈ કામ કે કારણ હોય તો કહો; તે બધું પણ હું કરીશ, એ અઘરું હોય કે અજેય હોય.'
તમાજ્ઞાય મહાભાગં પિતૃભક્તં સ ચ દ્વિજઃ । નિશ્ચયં પરમં જ્ઞાત્વા દ્વિતીયસ્ય વિચિંતયન્
એ બ્રાહ્મણે, પુત્રની પિતાના પ્રત્યેની ભક્તિ અને મજબૂત નિશ્ચય જોઈને, હવે બીજા પુત્ર વિશે વિચાર કર્યો.
વેદશર્માણમાહૂય ગચ્છ ત્વં મમ શાસનાત્ । સ્ત્રિયા વિના ન શક્નોમિ સ્થાતું કંદર્પમોહિતઃ
વેદશર્માને બોલાવીને કહ્યું: 'મારી આજ્ઞાથી જા; હું સ્ત્રી વિના રહી શકતો નથી, કામના મને મોહિત કરી રહી છે.'
માયયા દર્શિતા નારી સર્વસૌભાગ્યસંપદા । એનામાનય વત્સ ત્વં મમાર્થે કૃતનિશ્ચયઃ
'માયાથી દેખાડવામાં આવેલી, સર્વ સુખ-સમૃદ્ધિથી યુક્ત એવી સ્ત્રી—એને, બેટા, મારા માટે દૃઢ નિશ્ચયથી લાવી દેજે.'
એવમુક્તસ્તથા પ્રાહ કરિષ્યે તવ સુપ્રિયમ્ । પિતરં તં નમસ્કૃત્ય તામુવાચ ગતસ્તતઃ
આ રીતે કહેતાં, તેણે જવાબ આપ્યો: 'હું તમને જે ખૂબ ગમે એવું કામ કરીશ.' પિતાને વંદન કરીને, તે ત્યાં ગયો અને એ સ્ત્રીને કહ્યું.
ત્વાં દેવિ યાચતે તાતઃ કામબાણપ્રપીડિતઃ । અતસ્ત્વં જરયા યુક્તે પ્રસાદસુમુખી ભવ
'મારા પિતા, કામના બાણોથી પીડાઈને, દેવી, તમને માગે છે; તેથી, વૃદ્ધાવસ્થાથી યુક્ત થઈ, કૃપાળુ મુખ દર્શાવો.'
ભજ ત્વં ચારુસર્વાંગિ પિતરં મમ સુંદરિ । એવમાકર્ણિતં તસ્ય માયયા વેદશર્મણઃ
'સુંદર અંગવાળી, સુંદર સ્ત્રી, મારા પિતાને ભોગવો.' વેદશર્માએ, માયાથી, એ સ્ત્રીને આવું કહ્યું.
સ્ત્ર્યુવાચ- જરયા પીડિતસ્યાપિ નૈવેચ્છામિ કદાચન । સશ્લેષ્મમુખરોગસ્ય વ્યાધિગ્રસ્તસ્ય સાંપ્રતમ્
સ્ત્રી બોલી: 'ભલે તે વૃદ્ધાવસ્થાથી પીડાય છે, છતાં મને ક્યારેય તેની ઈચ્છા નથી, હવે તો તેને કફ, ગળાની બીમારી અને રોગ પણ છે.'
શિથિલસ્યાપિ ચાર્તસ્ય તસ્ય વૃદ્ધસ્ય સંગમમ્ । ભવંતં રંતુમિચ્છામિ કરિષ્યે તવ સુપ્રિયમ્
'એ વૃદ્ધ, દુર્બળ અને દુઃખી માણસ સાથે સંયોગની મને ઈચ્છા નથી; હું તો તમારી સાથે આનંદ માણવા માંગું છું, તમને જે ગમે તે કરીશ.'
ભવંતં રૂપસૌભાગ્યૈર્ગુણરત્નૈરલંકૃતમ્ । દિવ્યલક્ષણસંપન્નં દિવ્યરૂપં મહૌજસમ્
'તમે સૌંદર્ય, ભાગ્ય અને ગુણરત્નોથી શોભિત છો, દિવ્ય લક્ષણો ધરાવ છો, દિવ્ય રૂપ અને મહાન તેજ ધરાવ છો—'
કિં કરિષ્યસિ તાતેન વૃદ્ધેન શૃણુ માનદ । મમાંગભોગભાવેન સર્વં પ્રાપ્સ્યસિ દુર્લભમ્
'એ વૃદ્ધ પિતાથી તમને શું મળશે? સાંભળો, માન્ય વ્યક્તિ; મારા અંગસુખથી તમે દુર્લભ બધું પ્રાપ્ત કરી શકશો.'
યદ્યત્ત્વમિચ્છસે વિપ્ર તદ્દદામિ ન સંશયઃ । એતદ્વાક્યં મહચ્છ્રુત્વા અપ્રિયં પાપસંકુલમ્
'તમે જે ઇચ્છો છો, બ્રાહ્મણ, હું નિઃસંશયે આપશ; આવા મોટા, દુઃખદ અને પાપથી ભરેલા શબ્દો સાંભળ્યા.'
વેદશર્મોવાચ- અધર્મયુક્તં તે વાક્યમયુક્તં પાપમિશ્રિતમ્ । નેદૃશં માં વદેર્દેવિ પિતૃભક્તિમનાગસમ્
વેદશર્માએ કહ્યું: 'તમારા શબ્દો અધર્મથી ભરેલા, અયોગ્ય અને પાપમિશ્રિત છે; દેવી, હું પિતાભક્ત અને નિર્દોષ છું, મને આવું કદી ન કહો.'
પિતુરર્થં સમાયાતસ્ત્વામહં પ્રાર્થયે શુભે । અન્યદેવં ન વક્તવ્યં ભજ ત્વં પિતરં મમ
'હું પિતાના હિત માટે આવ્યો છું, શુભે, તમને વિનંતી કરું છું; બીજું કંઈ ન બોલો—મારા પિતાને ભોગવો.'
યદ્યત્ત્વમિચ્છસે દેવિ ત્રૈલોક્યે સચરાચરમ્ । તત્તદ્દદ્મિ ન સંદેહો દેવરાજ્યાધિકં શુભે
હે દેવી, તું ત્રણેય લોકમાં જે કંઈ ઇચ્છે છે, ચાલતું કે અચલ, તે બધું હું તને આપીશ—આમાં કોઈ શંકા નથી. હે શુભે, દેવરાજ્યથી પણ વધારે તને આપું છું.
સ્ત્ર્યુવાચ- એવં સમર્થો દાતું મે પિતુરર્થે યદા ભવાન્ । તદા મે દર્શયાદ્યૈવ સેંદ્રાસ્ત્વં સમહેશ્વરાન્
સ્ત્રી બોલી: મારા પિતાજી માટે તમે જે કંઈ પણ આપી શકો છો, એ જો સાચું છે, તો આજે જ મને બતાવો કે તમે ઇન્દ્ર અને મહાદેવતાઓની સમાન શક્તિ ધરાવો છો.
દાતુમેવં સમર્થોસિ દુર્લભં સાંપ્રતં કિલ । કિં તે બલં મહાભાગ દર્શયસ્વ ત્વમાત્મનઃ
તમે ખરેખર એ આપવાની ક્ષમતા ધરાવો છો, જે હાલ દુર્લભ છે. હે મહાભાગ્યશાળી, તમારી શક્તિ શું છે? મને તમારું બળ બતાવો.
વેદશર્મોવાચ- પશ્ય પશ્ય બલં દેવિ પ્રભાવં તપસો મમ । મયાહૂતાઃ સમાયાતા ઇંદ્રાદ્યાઃ સુરસત્તમાઃ
વેદશર્માએ કહ્યું: હે દેવી, જો, જો, મારા તપની શક્તિ અને પ્રભાવ! મારા બોલાવવાથી ઇન્દ્ર સહિત સર્વ શ્રેષ્ઠ દેવતાઓ અહીં આવ્યા છે.
વેદશર્માણમૂચુસ્તે કિં કુર્મો હિ દ્વિજોત્તમ । યમેવમિચ્છસે વિપ્ર તં દદામો ન સંશયઃ
દેવતાઓએ વેદશર્માને કહ્યું: હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, અમે શું કરીએ? તું જે ઈચ્છે છે, એ અમે તને જરૂર આપીશું—આમાં કોઈ સંશય નથી.
વેદશર્મોવાચ- યદિ દેવાઃ પ્રસાન્ના મે પ્રસાદસુમુખા યદિ । દદંતુ વિમલાં ભક્તિં પાદયોઃ પિતુરેવ મે
વેદશર્માએ કહ્યું: જો દેવતાઓ મારા પર પ્રસન્ન છે, અને તેમના ચહેરા કૃપાળુ છે, તો તેઓ મારા પિતાના પગે નિર્મળ ભક્તિ મને આપે.
એવમસ્તુ સુરાઃ સર્વે યથાયાતાસ્તથા ગતાઃ । તમુવાચ તથા દૃષ્ટ્વા દૃષ્ટં તે તપસો બલમ્
બધા દેવોએ કહ્યું: તેમ જ થાઓ. જેમ આવ્યા હતા, તેમ જ ચાલ્યા ગયા. પછી તેણે કહ્યું: હવે તું તપની શક્તિ જોઈ લીધી છે.
દેવૈસ્તુ નાસ્તિ મે કાર્યં યદિ દાતુમિહેચ્છસિ । યન્માં નયસિ ગુર્વર્થં તત્કુરુષ્વ મમ પ્રિયમ્
મારે દેવતાઓ સાથે કોઈ કામ નથી; જો તું આપવું જ ઈચ્છે છે, તો મારા ગુરુના હિત માટે જે મને ગમતું હોય એ કરી દે.
દેહિ ત્વં સ્વં શિરો વિપ્ર સ્વહસ્તેન નિકૃત્ય વૈ । વેદશર્મોવાચ- ધન્યોહમદ્ય સંજાતો મુક્તશ્ચૈવ ઋણત્રયાત્
હે બ્રાહ્મણ, તું તારો માથું પોતે હાથથી કાપી મને આપ. વેદશર્માએ કહ્યું: આજે હું ધન્ય થયો, ત્રણ ઋણમાંથી મુક્ત થયો.
સ્વશિરો દેવિ દાસ્યામિ ગૃહ્યતાં ગૃહ્યતાં શુભે । શિતેન તીક્ષ્ણધારેણ શસ્ત્રેણ દ્વિજસત્તમઃ
હે દેવી, હું મારું માથું તને આપીશ; લઈ લે, લઈ લે, હે શુભે. તીક્ષ્ણ ધારવાળા શસ્ત્રથી શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણે માથું કાપ્યું.
નિકૃત્ય સ્વં શિરશ્ચાથ દત્તં તસ્યૈ પ્રહસ્ય ચ । રુધિરેણ પ્લુતં સા ચ પરિગૃહ્ય ગતા મુનિમ્
પછી તેણે પોતાનું માથું કાપી, હસતાં હસતાં તેને આપી દીધું. તે સ્ત્રી લોહીથી ભીંજાઈ, એ માથું લઈ મુનિ પાસે ગઈ.
સ્ત્ર્યુવાચ- તવાર્થે પ્રેષિતં વિપ્ર પુત્રેણ વેદશર્મણા । એતચ્છિરઃ સંગૃહાણ નિકૃત્તં ચાત્મનાત્મનઃ
સ્ત્રી બોલી: હે બ્રાહ્મણ, તમારા માટે વેદશર્માના પુત્રે પોતે પોતાનું માથું કાપી મોકલ્યું છે. આ માથું, જે તેણે પોતે કાપ્યું છે, સ્વીકારી લો.