યા લક્ષ્મીર્દિવસે પુણ્યે દીપાવલ્યાં ચ ભૂતલે । ગવાં ગોષ્ઠે તુ કાર્તિક્યાં સા લક્ષ્મીર્વરદા મમ
જે લક્ષ્મી દિવાળી જેવા પવિત્ર દિવસે ધરતી પર અને કાર્તિકમાં ગાયોના વાડામાં રહે છે, એ લક્ષ્મી મને વરદાન આપનારી છે.
શંકરશ્ચ ભવાની ચ ક્રીડયા દ્યૂતમાસ્થિતૌ । ભવાન્યાભ્યર્ચિતા લક્ષ્મીર્ધેનુરૂપેણ સંસ્થિતા
શંકર અને ભાવાની રમતમાં જૂઆ રમતા હતા; ભાવાની દ્વારા પૂજાયેલી લક્ષ્મી ગાયના રૂપમાં સ્થિત રહી.
ગૌર્યા જિત્વા પુરા શંભુર્નગ્નો દ્યૂતે વિસર્જિતઃ । અતોઽયં શંકરો દુઃખી ગૌરી નિત્યં સુખેસ્થિતા
પહેલાં ગૌરીએ શંભુને હરાવી, જૂઆમાં શંભુને નગ્ન કરીને બહાર કાઢ્યો હતો; તેથી શંકર દુઃખી છે અને ગૌરી સદા સુખમાં સ્થિર છે.
પ્રથમં વિજયો યસ્ય તસ્ય સંવત્સરં સુખમ્ । એવં ગતે નિશીથે તુ જને નિદ્રાર્ધલોચને
જેની પહેલા જીત થાય છે, તેને આખું વર્ષ સુખ મળે છે; આમ, મધ્યરાત્રે જ્યારે લોકો અડધી ઊંઘમાં હોય છે,
તાવન્નગરનારીભિસ્તૂર્ય ડિંડિમવાદનૈઃ । નિષ્કાસ્યતે પ્રહૃષ્ટાભિરલક્ષ્મીશ્ચ ગૃહાંગણાત્
ત્યારે શહેરની સ્ત્રીઓ અને વાદ્ય વગાડતાં આનંદથી અલક્ષ્મીને ઘરઆંગણાથી બહાર કાઢે છે.
પરાજયે વિરુદ્ધં સ્યાત્પ્રતિપદ્યુદિતે રવૌ । પ્રાતર્ગોવર્દ્ધનઃ પૂજ્યો દ્યૂતં રાત્રૌ સમાચરેત્
હાર પછી, બીજા દિવસે સૂર્ય ઉગે ત્યારે વિરોધ થાય છે; સવારે ગોવર્ધનજીની પૂજા કરવી અને રાત્રે જૂઆ રમવું.
ભૂષણીયાસ્તથા ગાવો વર્જ્યા વહનદોહનાત્ । ગોવર્દ્ધનધરાધાર ગોકુલત્રાણકારક
ગાયોને શણગારવી અને તેમને ભાર વહેવા કે દૂધ દોરવામાંથી બચાવવી; ગોવર્ધન, ગોકુલના રક્ષક અને ધારકનું પૂજન કરવું.
વિષ્ણુબાહુકૃતોચ્છ્રાય ગવાં કોટિપ્રદો ભવ । યા લક્ષ્મીર્લોકપાલાનાં ધેનુરૂપેણ સંસ્થિતા
વિષ્ણુના બળથી, કરોડો ગાયો આપનાર બનો; જે લક્ષ્મી લોકપાળોમાં ગાયના રૂપે નિવાસ કરે છે.
ઘૃતં વહતિ યજ્ઞાર્થે મમ પાપં વ્યપોહતુ । અગ્રતઃ સંતુ મે ગાવો ગાવો મે સંતુ પૃષ્ઠતઃ । ગાવો મે હૃદયે સંતુ ગવાં મધ્યે વસામ્યહમ્
યજ્ઞ માટે લાવવામાં આવતું ઘી મારા પાપો દૂર કરે; ગાયો મારા આગળ રહે, ગાયો મારા પાછળ રહે, ગાયો મારા હૃદયમાં રહે અને હું ગાયોમાં વસું.
ઇતિગોવર્દ્ધનપૂજા । સદ્ભાવેનૈવ સંતોષ્ય દેવાન્સત્પુરુષાન્નરાન્ । ઇતરેષામન્નપાનૈર્વાક્યદાનેન પંડિતાન્
આ રીતે ગોવર્ધન પૂજા કરવી; સચ્ચાઈથી દેવતાઓ, સજ્જનો અને મનુષ્યોને પ્રસન્ન કરો; બીજાને ભોજન-પાનથી અને વિદ્વાનોને સારા વચનોથી સંતોષો.
વસ્ત્રૈસ્તાંબૂલદીપૈશ્ચ પુષ્પકર્પૂરકુંકુમૈઃ । ભક્ષ્યૈરુચ્ચાવચૈર્ભોજ્યૈરંતઃપુર નિવાસિનઃ
વસ્ત્રો, પાન, દીવા, ફૂલ, કપૂર, કુંકુમ અને વિવિધ ખાદ્યપદાર્થીઓથી આંતરપાટના રહેવાસીઓને સંતોષો.
ગ્રામર્ષભં ચ દાનૈશ્ચ સામંતાન્નૃપતિર્ધનૈઃ । પદાતિજનસંઘાંશ્ચ ગ્રૈવેયૈઃ કટકૈઃ શુભૈઃ
ગામના વાછરડા ને દાનથી, રાજા ને ધનથી અને પગપાળા સૈનિકોને સુંદર ગળાના હાર અને કંકણોથી સંતોષો.
સ્વાનમાત્યાંશ્ચ તાન્રાજા તોષયેત્સ્વજનાન્પૃથક્ । યથાર્થં તોષયિત્વા તુ તતો મલ્લાન્નટાંસ્તથા
રાજાએ પોતાના મંત્રીઓ અને પોતાના લોકો અલગથી પ્રસન્ન કરવો; પછી યોગ્ય રીતે સંતોષ્યા પછી મલ્લ અને નટોને પણ સંતોષવા.
વૃષભાંશ્ચ મહોક્ષાંશ્ચ યુદ્ધ્ય્માનાન્પરૈઃ સહ । રાજાન્યાંશ્ચાપિ યોધાંશ્ચ પદાતીન્સ સમલંકૃતાન્
વૃષભો અને મોટા બળદો, જે બીજાઓ સાથે લડે છે, રાજાઓ, યોદ્ધાઓ અને શોભાયમાન પગપાળા સૈનિકો, બધાને પ્રસન્ન કરો.
મંચારૂઢઃ સ્વયં પશ્યેન્નટનર્તકચારણાન્ । યોધયેદ્વાસયેચ્ચૈવ ગોમહિષ્યાદિકં ચ યત્
પાટ પર બેસીને, પોતે નૃત્યકારો, અભિનેતાઓ અને ગાયક ચરણોનું દર્શન કરવું. તેમજ સ્પર્ધાઓ યોજવી અને ગાય, મહિષ વગેરે પશુઓને પણ ત્યાં રાખવા.
વત્સાનાકર્ષયેદ્ગોભિરુક્તિપ્રત્યુક્તિ વાદનાત્ । તતોપરાહ્ણસમયે પૂર્વસ્યાં દિશિ પાવકે
ગાય અને વાછરડાંને બોલાવીને પ્રશ્નોત્તરી દ્વારા એકત્ર કરવું. પછી બપોર પછીના સમયે, પૂર્વ દિશામાં અગ્નિ પાસે—
માર્ગપાલદ્યં પ્રબધ્નીયાદ્દુર્ગસ્તંભેઽથ પાદપે । કુશકાશમયીં દિવ્યાં લંબકૈર્બહુભિર્ગુહ
માર્ગના રક્ષકને કિલ્લાના થાંભલા કે વૃક્ષ સાથે, કુશ કે કાશના દોરાથી, અનેક લટકણોથી શોભિત કરીને બાંધવો, હે ગુહા.
વીક્ષયિત્વા ગજાનશ્વાન્માર્ગપાલ્યાસ્તલે નયેત્ । ગાવૈર્વૃષાંશ્ચમહિષાન્મહિષીર્ઘંટિકોત્કટાઃ
હાથી અને ઘોડા જોઈને, તેમને માર્ગરક્ષકના સ્થળે લઈ જવું. સાથે ગાય, વાછરડા, મહિષ અને ઘંટવાળા ઉગ્ર મહિષીઓને પણ લઈ જવું.
કૃતહોમૈર્દ્વિજેંદ્રૈસ્તુ બધ્નીયાન્માર્ગપાલિકામ્ । નમસ્કારં તતઃ કુર્યાન્મંત્રેણાનેન સુવ્રતઃ
દ્વિજશ્રેષ્ઠોએ હવન કર્યા પછી, માર્ગરક્ષકને બાંધવો. ત્યારબાદ, હે સુવ્રત, આ મંત્રથી નમસ્કાર કરવો.
માર્ગપાલિ નમસ્તુભ્યં સર્વલોકસુખપ્રદે । માર્ગપાલીતલે સ્કંદ યાંતિ ગાવો મહાવૃષાઃ
'માર્ગરક્ષક, તને વંદન છે, તું સર્વ લોકને સુખ આપનાર છે. તારા સ્થાને ગાયો અને મહાન વાછરડા નિર્વિઘ્ને પસાર થાય છે.'
રાજાનો રાજપુત્રાશ્ચ બ્રાહ્મણાશ્ચ વિશેષતઃ । માર્ગપાલદ્યં સમુલ્લંઘ્ય નિરુજઃ સુખિનો હિ તે
રાજાઓ, રાજકુમારો અને ખાસ કરીને બ્રાહ્મણો, માર્ગરક્ષકના સ્થાનને પાર કરીને, નિરોગી અને સુખી રહે છે.
કૃત્વૈતત્સર્વમેવેહ રાત્રૌ દૈત્યપતેર્બલેઃ । પૂજાં કુર્યાત્તતઃ સાક્ષાદ્ભૂમૌ મંડલકે કૃતે
આ બધું રાત્રે, દૈત્યપતિ બલિના ઉત્સવે, અહીં પૂર્ણ કર્યા પછી, ભૂમિ પર મંડળ બનાવી સીધી પૂજા કરવી.
બલિમાલિખ્ય દૈત્યેંદ્રં વર્ણકૈઃ પંચરંગકૈઃ । સર્વાભરણસંપૂર્ણં વિંધ્યાવલિસમન્વિતમ્
પાંચ રંગના ચિતારથી દૈત્યરાજ બલિને, સર્વ આભૂષણોથી શોભિત અને પહાડોની પંક્તિ સાથે ચિતરવો.
કૂષ્માંડમય જંભોરુ મધુદાનવસંવૃતમ્ । સંપૂર્ણં હૃષ્ટવદનં કિરીટોત્કટકુંડલમ્
કૂષ્માંડમાંથી બનેલા, મજબૂત જાંઘવાળા, મધુ દૈત્ય અને અન્ય દૈત્યોની વચ્ચે, આનંદિત ચહેરાવાળા, ઊંચા મુગટ અને મોટા કુંડળવાળા.
દ્વિભુજં દૈત્યરાજાનં કારયિત્વા સ્વકે પુનઃ । ગૃહસ્ય મધ્યે શાલાયાં વિશાલાયાં તતોઽર્ચયેત્
આ રીતે બે હાથવાળા દૈત્યરાજને બનાવી, પછી પોતાના ઘરના વિશાળ મંડપના મધ્યમાં તેની પૂજા કરવી.
માતૃભ્રાતૃજનૈઃ સાર્દ્ધં સંતુષ્ટો બંધુભિઃ સહ । કમલૈઃ કુમુદૈઃ પુષ્પૈઃ કલ્હારૈ રક્તકોત્પલૈઃ
માતાઓ, ભાઈઓ અને સંતોષી સગાં સાથે, કમળ, કુમુદ, ફૂલો, કલ્હાર અને લાલ કમળોથી પૂજા કરવી.
ગંધપુષ્પાન્નનૈવેદ્યૈઃ સક્ષીરૈર્ગુડપાયસૈઃ । મદ્યમાંસસુરાલેહ્ય ચોષ્ય ભક્ષ્યોપહારકૈઃ 6.122.
સુગંધિત ફૂલો, ભોજનના નૈવેદ્ય, દૂધ અને ગોળથી બનેલા પાયસ, તેમજ મદિરા, માંસ, દારૂ અને ચાખવા, ચૂસવા કે ખાવા જેવી વિવિધ વાનગીઓથી પૂજા કરવી.
મંત્રેણાનેન રાજેંદ્ર સઃ મંત્રી સપુરોહિતઃ । પૂજાં કરિષ્યતે યો વૈ સૌખ્યં સ્યાત્તસ્ય વત્સરમ્
હે રાજેન્દ્ર, આ મંત્રથી, પોતે મંત્રી અને પુરોહિત સાથે પૂજા કરવી. એના કારણે એક વર્ષ સુધી સુખ મળે છે.
બલિરાજ નમસ્તુભ્યં વિરોચનસુત પ્રભો । ભવિષ્યેંદ્ર સુરારાતે પૂજેયં પ્રતિગૃહ્યતામ્
'હે બલિરાજ, તને વંદન છે, વિરોચનપુત્ર પ્રભુ, ભવિષ્યના ઇન્દ્ર, દેવોના શત્રુ, આ પૂજા તારા દ્વારા સ્વીકારવામાં આવે.'
એવં પૂજાવિધિં કૃત્વા રાત્રૌ જાગરણં તતઃ । કારયેદ્વૈ ક્ષણં રાત્રૌ નટનર્તકગાયકૈઃ
આ રીતે પૂજાવિધી પૂર્ણ કરીને, પછી રાત્રે જાગરણ કરવું, જેમાં થોડો સમય નૃત્યકારો, અભિનેતાઓ અને ગાયકોથી રાત્રિ વિતાવવી.