તતો દેવા વિધિં ગત્વા વચનં ચેદમબ્રુવન્। અન્ધકેનૈવ ચાસ્માકં હૃતં રાજ્યં સુખં મખઃ
પછી દેવો વિધાતા પાસે ગયા અને કહ્યું: 'અંધકે અમારા રાજ્ય, સુખ અને યજ્ઞો છીનવી લીધા છે.'
તસ્માત્તસ્ય વધોપાય ઉચ્યતાં તદ્વિધીયતામ્। અથ ધાતાઽબ્રવીદ્વાક્યં દેવાનસ્ય ચ નૈધનમ્
આથી, તેના વિનાશનો ઉપાય કહો અને અમલમાં મૂકો.' ત્યારે ધાતા દેવોને કહ્યું: 'તેનું મૃત્યુ હજી નજીક નથી.'
નાસ્તિ વિષ્ણુવરાદેવ પીયૂષસ્ય ચ ભક્ષણાત્। કિંતુ તસ્યાસુરત્વસ્ય યથા પરિભવો ધ્રુવમ્
વિષ્ણુ ભગવાનની કૃપા કે અમૃત પીવાથી કોઈ લાભ નથી; પરંતુ એની અસુર સ્વભાવની બદનામી ચોક્કસ છે.
કુર્વે લોકહિતાર્થાય શ્રદ્ધાં કામસમન્વિતામ્। વિચિકિત્સા તુ તત્રૈવ સર્વાસ્ત્રીરતિગચ્છતિ
જગતના કલ્યાણ માટે હું ઇચ્છા સાથે શ્રદ્ધા પેદા કરું છું; પણ સ્ત્રીની ઇચ્છામાં જ બધો સંશય ઊભો થાય છે.
ત્યક્ત્વૈકાં પાર્વતીં દુર્ગાં ન તસ્ય માનસં સ્થિરમ્। તતઃ ક્રુદ્ધો જગત્સ્વામી તં ચ વૈરૂપ્યતાં નયેત્
પાર્વતી, દુર્ગાને છોડીને, એની મનઃશાંતિ રહી નથી; તેથી જગતના સ્વામી ક્રોધથી એને વિકૃતિ આપે છે.
તતોઽસુરત્વં સંત્યજ્ય ગણસ્તસ્ય ભવિષ્યતિ। એવમુક્ત્વા પ્રજાધ્યક્ષઃ શ્રદ્ધાં કામસમન્વિતામ્
પછી એ અસુરત્વ છોડીને એના અનુયાયીઓ ગણ બની જશે; આમ કહીને પ્રજાપતિએ ઇચ્છા સાથે શ્રદ્ધા પેદા કરી.
વિચિકિત્સાં સ્વમાયાં ચ પ્રેષયામાસ તં પ્રતિ। તતો વિચેષ્ટિતઃ કામાદ્યોષાન્વેષણતત્પરઃ
એના પર સંશય અને પોતાની માયા મોકલી; પછી કામથી ઉદ્દીપિત થઈ, એ સ્ત્રીઓની શોધમાં લાગી ગયો.
સ્વદારાન્પરયોષાં ચ નાપશ્યદ્વિચિકિત્સયા। તતો માયાપ્રયુક્તોસૌ ત્રૈલોક્યં વિચચાર હ
સંશયના કારણે એ પોતે પોતાની પત્ની અને બીજાની વચ્ચે ફરક ન કરી શક્યો; તેથી માયાથી પ્રેરિત થઈ, એ ત્રણેય લોકમાં ભટકતો રહ્યો.
દૃષ્ટં ચ હિમવત્પૃષ્ઠે સ્ત્રીરત્નં ચાતિશોભનં। દૃષ્ટ્વા ચ પાર્વતીં દૈત્યઃ કામસ્ય વશગોઽભવત્
હિમાલયની પહાડીઓ પર એણે એક અતિ સુંદર સ્ત્રીરત્ન જોયું; પાર્વતીને જોઈને એ દૈત્ય કામના વશમાં થઈ ગયો.
જ્ઞાનલોપાત્તતો દુર્ગાં ગ્રહીતું તાં સ ચેચ્છતિ। ઉમા ચ કોટવીરૂપં કૃત્વા દેહસ્ય ચાત્મનઃ
જ્ઞાન ગુમાવવાથી એ દુર્ગાને પકડવાની ઈચ્છા રાખી; પણ ઉમાએ પોતાનો દેહ બહુ ભયાનક વૃદ્ધા જેવો બનાવી લીધો.
ઈશ્વરસ્યાંતિકસ્થા ચ ગ્રહીતું તાં સસાર સઃ। તતઃ કામવિચેતાશ્ચ ઉન્મત્તીકૃતચેતનઃ
ભગવાનની પાસે ઊભી રહી, એણે એને પકડવા દોડયો; ત્યારે કામથી ઉન્મત્ત થઈ, એનું મન પાગલ થઈ ગયું.
ન જહાતિ શિવાં ધાત્રીં પાર્વતીં દૈત્યપુંગવઃ। તતો ધ્યાનાત્સમાગમ્ય મિલિતઃ પાર્વતીં ધવઃ
પણ એ દૈત્યશ્રેષ્ઠ પાર્વતી, શુભ માતાને છોડતો નથી; પછી ધ્યાન દ્વારા એના પતિએ પાર્વતી સાથે મિલન કર્યું.
દૃષ્ટ્વા તં ચ સ દૈત્યેન્દ્રઃ પ્રગતસ્તુ સ્વમાલયમ્। સજ્જીકૃત્ય સ્વયોધાંશ્ચ શંભું જેતું સમુત્સુકઃ
એને જોઈને દૈત્યરાજ પોતાના ઘર ગયો; પોતાના યોદ્ધાઓ તૈયાર કરી, શંભુને હરાવવાની ઉત્સુકતા રાખી.
ગૌરીમેવ સમાનેતું કામમોહાદચેતનઃ। એતચ્છ્રુત્વા તુ ત્રિદશા ગત્વા તં નંદિનેરિતાઃ
કામ અને મોહથી અચેત થઈ, એ ગૌરીને મેળવવા જ ઇચ્છતો રહ્યો; આ સાંભળી, દેવતાઓ નંદી દ્વારા માર્ગદર્શન લઈ ત્યાં ગયા.
અકુર્વંશ્ચ મહદ્યુદ્ધં ઘોરં લોકભયંકરમ્। દૈત્યાન્રણે મૃતાંસ્તત્ર દૈત્યાચાર્યો હ્યજીવયત્
એમણે ભયાનક અને ભયજનક મહાયુદ્ધ કર્યું; જેમાં યુદ્ધમાં મરેલા દૈત્યોને દૈત્યાચાર્યએ જીવિત કર્યા.
એતદ્વૃત્તં તુ કૈલાસે સર્વે ચૈવ ન્યવેદયન્। ક્રોધાચ્છંભુસ્તદા વાક્યં નંદિનં નિજગાદ હ
કૈલાસ પર જે બન્યું હતું, એ બધું જણાવી દીધું; ત્યારે ક્રોધથી શંભુએ નંદીને આ શબ્દો કહ્યા.
ગચ્છ દૈત્યાલયં વીર દ્રુતમેવ મમાજ્ઞયા। પશ્યતાં સર્વદૈત્યાનાં દૈત્યેંદ્રસ્ય ચ સંસદિ
હે વીર, મારી આજ્ઞાથી તું ઝડપથી દૈત્યોના ઘર જા; બધા દૈત્ય અને દૈત્યરાજની સભામાં,
ગૃહીત્વા ચિકુરેઽત્યર્થં ભાર્ગવં તં દુરાત્મકમ્। લબ્ધ્વા ચાસ્મત્સકાશં વૈ વિહ્વલં ચાનય ક્ષણાત્
એ દુષ્ટ ભૃગુવંશીને જોરથી વાળ પકડીને પકડી લા; એને તરત જ મારી પાસે ગભરાયેલો અને શાંત કરી લા.
તતો નંદીશ્વરઃ શ્રીમાન્પાર્વતીપતિનેરિતઃ। કાવ્યં તં કુંતલે ધૃત્વા દૈત્યાનાં પુરતો બલાત્
પછી પાર્વતીપતિએ મોકલેલા તેજસ્વી નંદીશ્વરે કાવ્યને વાળ પકડીને દૈત્યોની સામે જોરથી ખેંચી લાવ્યો.
આનયંતં ચ તં દૈત્યા જઘ્નુઃ પ્રહરણૈઃ શરૈઃ। ન શેકુસ્તે રુજાં કર્તું નંદિનો બલશાલિનઃ
એને લાવતા દૈત્યોએ શસ્ત્રો અને બાણોથી હુમલો કર્યો; પણ શક્તિશાળી નંદીને એ દુઃખ આપી શક્યા નહીં.
દેવાનામગ્રતો નંદી ગૃહીત્વા તં ચ કુંતલે। હરસ્ય પુરતો હૃષ્ટઃ સહ તેન સમાયયૌ
દેવતાઓના આગે નંદીએ તેને વાળ પકડીને આનંદપૂર્વક હરાના સામે લઈ ગયો.
ગૃહીત્વા ભાર્ગવં શંભુરસુરાણાં ગુરું રુષા। અગિલદ્રૌદ્રમૂર્તોઽસૌ કાલાંતકસમઃ પ્રભુઃ
શંભુએ અસુરોના ગુરુ ભૃગુપુત્રને ગુસ્સામાં પકડી લીધો અને ભયાનક રૌદ્ર રૂપ ધારણ કર્યું, જે મૃત્યુ સમાન પ્રભુ છે.
તતો દૈત્યપતિઃ ક્રુદ્ધઃ સર્વસૈન્યવૃતો બલી। દુદ્રાવ શંકરં તત્ર ઘોરૈઃ પ્રહરણાદિભિઃ
પછી દૈત્યપતિ ક્રોધિત થઈને આખી સેના સાથે શક્તિશાળી બની શંકર પર ભયાનક શસ્ત્રો લઈને તૂટી પડ્યો.
ત્રિદશાશ્ચ તથા ક્રુદ્ધાસ્તતો વિદ્યાધરાદયઃ। પ્રયયુઃ સમરં તત્ર દૈત્યાનાં ચ ભૃશં રુષા
એ જ રીતે દેવતાઓ અને પછી વિદ્યા ધરાઓ પણ ગુસ્સે થઈને દૈત્યોના સામે યુદ્ધ માટે આગળ વધ્યા.
એતસ્મિન્નંતરે ઘોરં યુદ્ધં ભીષ્મં સમુત્થિતમ્। દેવદાનવયોરેવં સર્વલોકભયંકરમ્
આ દરમિયાન દેવો અને દાનવો વચ્ચે ભયંકર અને ભયાનક યુદ્ધ શરૂ થયું, જે સમગ્ર જગતમાં ભય ફેલાવતું હતું.
તતઃ પ્રત્યયિતાસ્ત્રૈશ્ચ દેવા નિઘ્નંતિ દાનવાન્। દનુજા નિર્જરાંસ્તત્ર વિનિઘ્નંતિ મહાહવે
પછી દેવતાઓ નિશ્ચિત શસ્ત્રોથી દાનવોને મારવા લાગ્યા અને દાનવો પણ મહાયુદ્ધમાં અમર દેવોને ઘાયલ કરતા ગયા.
શાતકુંભમયાઙ્ગૈસ્તે શરૈર્વજ્રસમાનકૈઃ। બિભિદૂ રત્નપુંખૈશ્ચ પરસ્પરજયૈષિણઃ
સોનાના શરીર અને વજ્ર જેવાં તીક્ષ્ણ તીરો, રત્નના અગ્રવાળા શસ્ત્રોથી એકબીજાને વિંધતા, બંને પક્ષ વિજય મેળવવા આતુર હતા.
દીપયંતિ ભૃશં કાંતૈસ્તદ્ગાત્રાણિ નભાંસિ ચ। વીર્યવંતો મહાદૈત્યા ન મોઘૈરસ્ત્રસંચયૈઃ
મહાદૈત્યોએ તેજસ્વી શસ્ત્રોથી આકાશ અને શરીરોને તેજથી ઝગમગાવી દીધાં, તેમનાં શસ્ત્રોના પ્રહાર વ્યર્થ જતા નહોતાં.
હત્વા ચ પાતયામાસુઃ કાશ્યપાઃ સુરસત્તમાઃ। જગદ્વ્યાપ્તં મહાસૈન્યં બલાયુધસુસંવૃતમ્
કશ્યપપુત્ર શ્રેષ્ઠ દેવોએ દુશ્મનોને મારીને સમગ્ર જગતને ભરેલી, બળ અને શસ્ત્રોથી છવાયેલી મહાસેનાને ધરાશાયી કરી.
નીતં ક્ષયં સુરૈઃ સર્વૈઃ શસ્ત્રૈઃ પ્રત્યયિતૈઃ ક્ષણાત્। સ્વયં ચ યુધ્યમાનેન મહાદેવેન યત્નતઃ
થોડી જ વારમાં સર્વ દેવોએ નિશ્ચિત શસ્ત્રોથી તેમને વિનાશ કરી દીધા, કારણ કે મહાદેવ પોતે પણ મહેનતપૂર્વક યુદ્ધ કરી રહ્યા હતા.