નરકાય પ્રદાતવ્યો દીપઃ સંપૂજ્ય દેવતાઃ । તતઃ પ્રદોષસમયે દીપાન્દદ્યાન્મનોહરાન્
નરકને દીપ આપવો, દેવતાઓની પૂજા કરીને; પછી પ્રદોષ સમયે સુંદર દીપો પ્રગટાવા.
બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાદીનાં ભવનેષુ વિશેષતઃ । કૂટાગારેષુ ચૈત્યેષુ સભાસુ ચ નદીષુ ચ
ખાસ કરીને બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, શિવ વગેરેના મંદિરોમાં; કિલ્લા, મંદિરો, સભાઓ અને નદીઓ પાસે પણ.
પ્રાકારોદ્યાનવાપીષુ પ્રતોલી નિષ્કુટેષુ ચ । મંદુરાસુ વિવિક્તાસુ હસ્તિશાલાસુ ચૈવ હિ
દેવાળ, બગીચા, કૂવા, દરવાજા, ઓટલા, વાડા, એકાંત જગ્યાઓ અને હાથીશાળામાં પણ.
એવં પ્રભાતસમયે હ્યમાવાસ્યાં તુ પાવકં । સ્નાત્વા દેવાન્પિતૄન્ભક્ત્યા સંપૂજ્યાથ પ્રણમ્ય ચ
આ રીતે, અમાવાસ્યાની સવારે સ્નાન કરીને, ભક્તિપૂર્વક દેવતાઓ અને પિતૃઓની પૂજા અને પ્રણામ કરવો.
કૃત્વા તુ પાર્વણં શ્રાદ્ધં દધિક્ષીરઘૃતાદિભિઃ । ભોજ્યૈર્નાનાવિધૈર્વિપ્રાન્ભોજયિત્વા ક્ષમાપયેત્
પક્ષવાળું શ્રાદ્ધ દહીં, દૂધ, ઘી અને અન્ય ભોજનથી કરીને, વિવિધ વાનગીઓથી બ્રાહ્મણોને તૃપ્ત કરી, પછી ક્ષમા માંગવી.
તતોપરાહ્ણસમયે પોષયેન્નાગરાન્પ્રિય । તેષાં ગોષ્ઠીં ચ માનં ચ કૃત્વા સંભાષણં નૃપઃ
પછી બપોરે, શહેરના લોકોનું પાલન કરવું, રાજાએ તેમની સભા અને માન આપવું અને વાતચીત કરવી.
વક્તૃણાં વત્સરં યાવત્પ્રીતિરુત્પદ્યતે ગુહ । અપ્રબુદ્ધે હરૌ પૂર્વં સ્ત્રીભિર્લક્ષ્મીઃ પ્રબોધયેત્
વર્ષ દરમિયાન જ્યારે પાઠકોએ પ્રેમ ઉત્પન્ન થાય છે, ત્યારે હરિ જાગે એ પહેલાં સ્ત્રીઓએ લક્ષ્મીજીને જાગૃત કરવી જોઈએ.
પ્રબોધસમયે લક્ષ્મીં બોધયિત્વા તુ સુસ્ત્રિયા । પુમાન્વૈ વત્સરં યાવલ્લક્ષ્મીસ્તં નૈવ મુંચતિ
જાગૃતિના સમયે સારા સ્વભાવની સ્ત્રી દ્વારા લક્ષ્મીજીને જાગૃત કર્યા પછી, લક્ષ્મીજી એ પુરુષને આખું વર્ષ છોડતી નથી.
અભયં પ્રાપ્ય વિપ્રેભ્યો વિષ્ણુભીતા સુરદ્વિષઃ । સુપ્તં ક્ષીરોદધૌ જ્ઞાત્વા લક્ષ્મીં પદ્માશ્રિતાં તથા
વિષ્ણુના ડરથી દેવદ્રોહીઓ બ્રાહ્મણો પાસેથી સુરક્ષા મેળવી, જ્યારે લક્ષ્મીજી દુધના દરિયામાં સુઈ છે અને કમળમાં નિવાસ કરે છે, એ જાણે છે.
ત્વં જ્યોતિઃ શ્રી રવિશ્ચંદ્રો વિદ્યુત્સૌવર્ણતારકઃ । સર્વેષાં જ્યોતિષાં જ્યોતિર્દીપજ્યોતિઃ સ્થિતા તુ યા
તમે પ્રકાશ છો, તમે શ્રી છો, તમે સૂર્ય, ચંદ્ર, વીજળી, સોનું અને તારાઓ છો; તમે બધા પ્રકાશોમાં પ્રકાશ છો, દીવાના જ્યોતરૂપે સ્થિર છો.
યા લક્ષ્મીર્દિવસે પુણ્યે દીપાવલ્યાં ચ ભૂતલે । ગવાં ગોષ્ઠે તુ કાર્તિક્યાં સા લક્ષ્મીર્વરદા મમ
જે લક્ષ્મી દિવાળી જેવા પવિત્ર દિવસે ધરતી પર અને કાર્તિકમાં ગાયોના વાડામાં રહે છે, એ લક્ષ્મી મને વરદાન આપનારી છે.
શંકરશ્ચ ભવાની ચ ક્રીડયા દ્યૂતમાસ્થિતૌ । ભવાન્યાભ્યર્ચિતા લક્ષ્મીર્ધેનુરૂપેણ સંસ્થિતા
શંકર અને ભાવાની રમતમાં જૂઆ રમતા હતા; ભાવાની દ્વારા પૂજાયેલી લક્ષ્મી ગાયના રૂપમાં સ્થિત રહી.
ગૌર્યા જિત્વા પુરા શંભુર્નગ્નો દ્યૂતે વિસર્જિતઃ । અતોઽયં શંકરો દુઃખી ગૌરી નિત્યં સુખેસ્થિતા
પહેલાં ગૌરીએ શંભુને હરાવી, જૂઆમાં શંભુને નગ્ન કરીને બહાર કાઢ્યો હતો; તેથી શંકર દુઃખી છે અને ગૌરી સદા સુખમાં સ્થિર છે.
પ્રથમં વિજયો યસ્ય તસ્ય સંવત્સરં સુખમ્ । એવં ગતે નિશીથે તુ જને નિદ્રાર્ધલોચને
જેની પહેલા જીત થાય છે, તેને આખું વર્ષ સુખ મળે છે; આમ, મધ્યરાત્રે જ્યારે લોકો અડધી ઊંઘમાં હોય છે,
તાવન્નગરનારીભિસ્તૂર્ય ડિંડિમવાદનૈઃ । નિષ્કાસ્યતે પ્રહૃષ્ટાભિરલક્ષ્મીશ્ચ ગૃહાંગણાત્
ત્યારે શહેરની સ્ત્રીઓ અને વાદ્ય વગાડતાં આનંદથી અલક્ષ્મીને ઘરઆંગણાથી બહાર કાઢે છે.
પરાજયે વિરુદ્ધં સ્યાત્પ્રતિપદ્યુદિતે રવૌ । પ્રાતર્ગોવર્દ્ધનઃ પૂજ્યો દ્યૂતં રાત્રૌ સમાચરેત્
હાર પછી, બીજા દિવસે સૂર્ય ઉગે ત્યારે વિરોધ થાય છે; સવારે ગોવર્ધનજીની પૂજા કરવી અને રાત્રે જૂઆ રમવું.
ભૂષણીયાસ્તથા ગાવો વર્જ્યા વહનદોહનાત્ । ગોવર્દ્ધનધરાધાર ગોકુલત્રાણકારક
ગાયોને શણગારવી અને તેમને ભાર વહેવા કે દૂધ દોરવામાંથી બચાવવી; ગોવર્ધન, ગોકુલના રક્ષક અને ધારકનું પૂજન કરવું.
વિષ્ણુબાહુકૃતોચ્છ્રાય ગવાં કોટિપ્રદો ભવ । યા લક્ષ્મીર્લોકપાલાનાં ધેનુરૂપેણ સંસ્થિતા
વિષ્ણુના બળથી, કરોડો ગાયો આપનાર બનો; જે લક્ષ્મી લોકપાળોમાં ગાયના રૂપે નિવાસ કરે છે.
ઘૃતં વહતિ યજ્ઞાર્થે મમ પાપં વ્યપોહતુ । અગ્રતઃ સંતુ મે ગાવો ગાવો મે સંતુ પૃષ્ઠતઃ । ગાવો મે હૃદયે સંતુ ગવાં મધ્યે વસામ્યહમ્
યજ્ઞ માટે લાવવામાં આવતું ઘી મારા પાપો દૂર કરે; ગાયો મારા આગળ રહે, ગાયો મારા પાછળ રહે, ગાયો મારા હૃદયમાં રહે અને હું ગાયોમાં વસું.
ઇતિગોવર્દ્ધનપૂજા । સદ્ભાવેનૈવ સંતોષ્ય દેવાન્સત્પુરુષાન્નરાન્ । ઇતરેષામન્નપાનૈર્વાક્યદાનેન પંડિતાન્
આ રીતે ગોવર્ધન પૂજા કરવી; સચ્ચાઈથી દેવતાઓ, સજ્જનો અને મનુષ્યોને પ્રસન્ન કરો; બીજાને ભોજન-પાનથી અને વિદ્વાનોને સારા વચનોથી સંતોષો.
વસ્ત્રૈસ્તાંબૂલદીપૈશ્ચ પુષ્પકર્પૂરકુંકુમૈઃ । ભક્ષ્યૈરુચ્ચાવચૈર્ભોજ્યૈરંતઃપુર નિવાસિનઃ
વસ્ત્રો, પાન, દીવા, ફૂલ, કપૂર, કુંકુમ અને વિવિધ ખાદ્યપદાર્થીઓથી આંતરપાટના રહેવાસીઓને સંતોષો.
ગ્રામર્ષભં ચ દાનૈશ્ચ સામંતાન્નૃપતિર્ધનૈઃ । પદાતિજનસંઘાંશ્ચ ગ્રૈવેયૈઃ કટકૈઃ શુભૈઃ
ગામના વાછરડા ને દાનથી, રાજા ને ધનથી અને પગપાળા સૈનિકોને સુંદર ગળાના હાર અને કંકણોથી સંતોષો.
સ્વાનમાત્યાંશ્ચ તાન્રાજા તોષયેત્સ્વજનાન્પૃથક્ । યથાર્થં તોષયિત્વા તુ તતો મલ્લાન્નટાંસ્તથા
રાજાએ પોતાના મંત્રીઓ અને પોતાના લોકો અલગથી પ્રસન્ન કરવો; પછી યોગ્ય રીતે સંતોષ્યા પછી મલ્લ અને નટોને પણ સંતોષવા.
વૃષભાંશ્ચ મહોક્ષાંશ્ચ યુદ્ધ્ય્માનાન્પરૈઃ સહ । રાજાન્યાંશ્ચાપિ યોધાંશ્ચ પદાતીન્સ સમલંકૃતાન્
વૃષભો અને મોટા બળદો, જે બીજાઓ સાથે લડે છે, રાજાઓ, યોદ્ધાઓ અને શોભાયમાન પગપાળા સૈનિકો, બધાને પ્રસન્ન કરો.
મંચારૂઢઃ સ્વયં પશ્યેન્નટનર્તકચારણાન્ । યોધયેદ્વાસયેચ્ચૈવ ગોમહિષ્યાદિકં ચ યત્
પાટ પર બેસીને, પોતે નૃત્યકારો, અભિનેતાઓ અને ગાયક ચરણોનું દર્શન કરવું. તેમજ સ્પર્ધાઓ યોજવી અને ગાય, મહિષ વગેરે પશુઓને પણ ત્યાં રાખવા.
વત્સાનાકર્ષયેદ્ગોભિરુક્તિપ્રત્યુક્તિ વાદનાત્ । તતોપરાહ્ણસમયે પૂર્વસ્યાં દિશિ પાવકે
ગાય અને વાછરડાંને બોલાવીને પ્રશ્નોત્તરી દ્વારા એકત્ર કરવું. પછી બપોર પછીના સમયે, પૂર્વ દિશામાં અગ્નિ પાસે—
માર્ગપાલદ્યં પ્રબધ્નીયાદ્દુર્ગસ્તંભેઽથ પાદપે । કુશકાશમયીં દિવ્યાં લંબકૈર્બહુભિર્ગુહ
માર્ગના રક્ષકને કિલ્લાના થાંભલા કે વૃક્ષ સાથે, કુશ કે કાશના દોરાથી, અનેક લટકણોથી શોભિત કરીને બાંધવો, હે ગુહા.
વીક્ષયિત્વા ગજાનશ્વાન્માર્ગપાલ્યાસ્તલે નયેત્ । ગાવૈર્વૃષાંશ્ચમહિષાન્મહિષીર્ઘંટિકોત્કટાઃ
હાથી અને ઘોડા જોઈને, તેમને માર્ગરક્ષકના સ્થળે લઈ જવું. સાથે ગાય, વાછરડા, મહિષ અને ઘંટવાળા ઉગ્ર મહિષીઓને પણ લઈ જવું.
કૃતહોમૈર્દ્વિજેંદ્રૈસ્તુ બધ્નીયાન્માર્ગપાલિકામ્ । નમસ્કારં તતઃ કુર્યાન્મંત્રેણાનેન સુવ્રતઃ
દ્વિજશ્રેષ્ઠોએ હવન કર્યા પછી, માર્ગરક્ષકને બાંધવો. ત્યારબાદ, હે સુવ્રત, આ મંત્રથી નમસ્કાર કરવો.
માર્ગપાલિ નમસ્તુભ્યં સર્વલોકસુખપ્રદે । માર્ગપાલીતલે સ્કંદ યાંતિ ગાવો મહાવૃષાઃ
'માર્ગરક્ષક, તને વંદન છે, તું સર્વ લોકને સુખ આપનાર છે. તારા સ્થાને ગાયો અને મહાન વાછરડા નિર્વિઘ્ને પસાર થાય છે.'