નષ્ટં જગદિદં રાજંસ્તસ્માન્નો વક્તુમર્હસિ। અયમસ્ય પ્રતીકારો હ્યસ્માભિરવગમ્યતે
હે રાજા, આ જગત તો હવે નષ્ટ થઈ ગયું છે, એટલે તમે અમને કંઈ કહેવું જોઈએ નહીં. હવે અમારે માટે ઉપાય શું છે, એ અમને સમજાઈ ગયું છે.
સૂરં મંત્રૈર્મહાદેવં યત્નાદારાધય પ્રભો। રાજોવાચ- કેનોપાયેન વિપ્રેંદ્રાસ્તોષયિષ્યામિ ભાસ્કરં
હે પ્રભુ, તમે મહાદેવરૂપ સૂર્યદેવની મંત્રોથી અને શ્રદ્ધાથી પૂજા કરો. રાજાએ પૂછ્યું: હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, હું કઈ રીતે ભાસ્કરદેવને પ્રસન્ન કરી શકીશ?
અમેધ્યેનાથ કુષ્ઠેન લોકાનાં ગર્હિતેન ચ। અદૃશ્યઃ સર્વભૂતાનાં ગર્હિતોસ્મિ દ્વિજાતયઃ
મારે અશુદ્ધિ અને કુષ્ઠરોગ જેવી લોકોની નફરતવાળી વસ્તુઓ છે, એટલે હું બધાં જીવોથી અજાણ્યો અને દ્વિજાતિઓમાં અપમાનિત થયો છું.
કિં કરિષ્યામિ રાજ્યં ચ કિં સ્યાદારાધનેન તુ। દ્વિજા ઊચુઃ-। અત્ર સ્થિત્વા સ્વરાજ્યે તુ સમુપાસ્ય વિરોચનં
મારે રાજ્યથી શું કામ? અને પૂજાથી શું લાભ? બ્રાહ્મણોએ કહ્યું: તમે અહીં તમારા રાજ્યમાં રહીને વિરોચનદેવની ઉપાસના કરો.
પ્રમુચ્ય કિલ્વિષાદ્ઘોરાત્સ્વર્ગં મોક્ષં ચ લપ્સ્યસે। એતચ્છ્રુત્વા તુ રાજેંદ્રઃ પ્રણિપત્ય દ્વિજોત્તમાન્
ભયાનક પાપમાંથી મુક્ત થઈને તમે સ્વર્ગ અને મોક્ષ પ્રાપ્ત કરશો. આ સાંભળીને રાજાએ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને વંદન કર્યું.
આકાર્ષીત્તસ્ય સૂર્યસ્ય પરમારાધનં ચ યત્। નિત્યપૂજાં તથા મંત્રૈરુપહારૈર્વિલેપનૈઃ
પછી તેણે સૂર્યદેવની શ્રેષ્ઠ આરાધના શરૂ કરી, રોજ મંત્રો, ભેટો અને સુગંધિત લપસણીઓથી પૂજા કરવા લાગ્યો.
ફલૈર્નાનાવિધૈરર્ઘૈરક્ષતાતપ તંડુલૈઃ। જપાપુષ્પાર્કપર્ણૈશ્ચ કરવીરકરંજકૈઃ
વિવિધ પ્રકારના ફળો, અર્ઘ્ય, અખૂટ ચોખા, શેકેલા ધાન્ય, જપાફૂલો, અર્કના પાંદડા, કરવીર અને કરંજનના ફૂલો વડે પૂજા કરતો.
રક્તકુંકુમસિન્દૂરૈસ્તથા વાસંતિકાદિભિઃ। સુગંધકદલીપત્રૈસ્તત્ફલૈઃ સુમનોહરૈઃ
લાલ કુંકુમ, સિંધૂર, વસંત ઋતુના ફૂલો, સુગંધિત કેળાના પાંદડા અને મનોહર ફળો વડે પણ આરાધના કરતો.
અર્ઘ્યમૌદુંબરે કૃત્વા સદા સૂર્યાય પાર્થિવઃ। આદિત્યસંમુખો દત્તે સદા મંત્રિપુરોહિતૈઃ
રાજા હંમેશા ઉદુંબરના વાસણમાં સૂર્યદેવને અર્ઘ્ય અર્પણ કરતો, સૂર્યદેવ સામે ઉભા રહીને, મંત્રીઓ અને પુરોહિતો સાથે મળીને.
મહિષીભિસ્તથા ચાર્ઘો ભોગિનીભિઃ સમંતતઃ। સર્વૈરંતઃપુરસ્થૈશ્ચ સપત્નીકૈશ્ચ રક્ષિભિઃ
મહારાણીઓ અને અન્ય ભોગવંતી સ્ત્રીઓ પણ ચારેય બાજુથી અર્ઘ્ય અર્પણ કરતી, મહેલમાં રહેનાર બધા લોકો, તેમની પત્નીઓ અને રક્ષકો પણ પૂજા કરતા.
ચેટવર્ગૈસ્તથાન્યૈશ્ચ દીયતેઽર્ઘો દિનેદિને। અર્કશાંતિભિરત્યુગ્રૈઃ સ્તોત્રમંત્રાદિભિઃ પરૈઃ
દાસવર્ગ અને બીજા લોકોએ પણ દરરોજ અર્ઘ્ય અર્પણ કર્યો, અર્કદેવની શાંતિ માટે કઠોર વિધિઓ અને ઉત્તમ સ્તોત્રો-મંત્રો સાથે.
મૂલમંત્રાન્યમંત્રૈશ્ચ યજંતિ સ્મ દિવાકરં। તથાર્કાંગવ્રતં ચાન્યત્કૃતં તૈઃ સુસમાહિતૈઃ
મૂળમંત્રો અને બીજા મંત્રો વડે તેઓ દિવાકરદેવની પૂજા કરતા; એ જ રીતે, અર્કના અંગોના વર્તમાન વ્રત પણ એકાગ્રતાથી કરતા.
ક્રમાત્સમાંસમાસાદ્ય રોગસ્યાંતં ગતો નૃપઃ। બાધિતે ચામયે ઘોરે સ રાજા નિખિલં જગત્
વર્ષ પૂરું થતાં-થતાં રાજાનો રોગ દૂર થયો; જ્યારે એ ભયાનક રોગ શમ્યો, ત્યારે એ રાજા અને આખું જગત—
નિયમ્ય કારયામાસ કલ્યે ચ યાજનવ્રતમ્। એવમેવ જપાપુષ્પં સુગંધં કદલીફલમ્
સવારના સમયે નિયમપૂર્વક યજનવ્રત કરાવતો. એ જ રીતે, જપાફૂલો અને સુગંધિત કેળાના ફળો—
બાણૈર્જાયાભિરાલભ્યમર્કપર્ણાન્યપુષ્પકં। એવમેવ મહાપુણ્યં કૃત્વા સર્વજનપ્રિયં
પત્નીઓએ તીરો વડે જપાફૂલો, અર્કના પાંદડા અને ફૂલો મેળવ્યા. આવી રીતે મહાપુણ્ય કરીને એ બધાને પ્રિય બન્યો.
હવિષ્યાન્નો નિરાહારો જનો યજતિ ભાસ્કરમ્। એવમેવ ત્રિભિર્વર્ગૈરર્ચિતસ્તૈર્વિભાકરઃ
હવિષ્યાન્ન લઈને ઉપવાસ કરીને લોકો ભાસ્કરદેવની પૂજા કરતા. એમ ત્રણેય વર્ગે ભિભાકરદેવની આરાધના કરી.
સંતુષ્ટો ભૂપમાગમ્ય કૃપયા ચાબ્રવીદ્વચઃ। વરં વરય ચાભીષ્ટં યસ્તે મનસિ વર્તતે
પ્રસન્ન થઈને સૂર્યદેવ રાજા પાસે આવ્યા અને દયાથી કહ્યું: 'તમે જે ઇચ્છો એ વર્દાન માંગો, જે તમારે મનમાં છે.'
સર્વેષાં વો હિતાર્થાય સાનુગઃ પુરવાસિનામ્। રાજોવાચ-। યદીચ્છસિ વરં દાતું સર્વલોચનમત્પ્રિયમ્
તમારા બધા અને શહેરના રહેવાસીઓના કલ્યાણ માટે— રાજાએ કહ્યું: જો તમે વર્દાન આપવું ઇચ્છો છો, હે સર્વદ્રષ્ટા, તો મને જે પ્રિય છે એ જ આપો.
સર્વેષાં નઃ પરં સ્વર્ગં ત્વત્સકાશે ભવત્વિતિ। સૂર્ય ઉવાચ-। અમાત્યાસ્તે દ્વિજા વિપ્રાઃ સદારાસ્સપરિચ્છદાઃ
અમારા સૌના માટે સર્વોચ્ચ સ્વર્ગ તારી હાજરીમાં મળે — એવું જ થાઓ. પછી સૂર્યદેવે કહ્યું: હે દ્વિજ, તારા મંત્રીઓ, બ્રાહ્મણો, તેમની પત્નીઓ અને સેવકો —
નવીનયૌવનાઃ શુદ્ધા યાવદાભૂતસંપ્લવમ્। તિષ્ઠંતુ મત્પુરે રમ્યે સર્વભોગૈર્નિરામયાઃ
— તેઓ બધા યુવાનીથી ભરપૂર, શુદ્ધ અને નિરોગી રહી, જગતમાં અંત આવે ત્યાં સુધી મારા સુંદર શહેરમાં સર્વ સુખો ભોગવશે.
સુરદ્રુમૈઃ સુસંપૂર્ણૈઃ પ્રાસાદૈર્દ્રુમકલ્પકૈઃ। પ્રમદાભિર્મહાભાગ નૃત્યગીતાદિભિઃ પરૈઃ
ત્યાં સ્વર્ગીય વૃક્ષો, ઇચ્છાપૂર્તિ વૃક્ષોથી બનેલા મહેલ, અને મહાન ભાગ્યશાળી સ્ત્રીઓ, ઉત્તમ સંગીત અને નૃત્ય સાથે —
પંચકલ્પાંતરે રાજા મન્વાદૌ ત્વં ભવિષ્યસિ। અમી તે મનુજા ભૂપ પુરસ્થાશ્ચ પુરોધસઃ
પાંચ કલ્પ પછી, મનુના સમયમાં, તું રાજા બનશે; હે રાજન, તારા આ માણસો અને તારા પૂર્વજ પુરોહિતો પણ —
તથા જનપદસ્થાશ્ચ વિદ્વાંસો ધનિનો નરાઃ। તત્ર મત્તો વરં લબ્ધ્વા સુખં સ્વર્ગમવાપ્સ્યથ
અને તારા રાજ્યમાં વસતા વિદ્વાન અને ધનવાન લોકો પણ ત્યાં મારી તરફથી વરદાન પામશે અને સ્વર્ગનું સુખ પ્રાપ્ત કરશે.
એવમુક્ત્વા જગચ્ચક્ષુસ્તત્રૈવાંતરધીયત। તતો ભદ્રેશ્વરો રાજા સપુરો દિવિ મોદતે
આ રીતે કહ્યા પછી, જગતના ચક્ષુ ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયા; પછી ભદ્રેશ્વર રાજા પોતાના શહેર સાથે સ્વર્ગમાં આનંદ માણવા લાગ્યા.
તત્ર કીટાદયો યે ચ તે પીતાઃ સસુતાદયઃ। સ્વર્ગે દેવદ્રુમે ભોગ્યં કુર્વંતિ મહદદ્ભુતમ્
ત્યાં જે કીટાદિક જીવ ખાઈ લેવાયા હતા, તેઓ પણ પોતાના સંતાનો સાથે સ્વર્ગના દેવવૃક્ષોમાં અદભુત સુખ ભોગવે છે.
એવમેવ નૃપા વિપ્રા મુનયશ્શંસિતવ્રતાઃ। યે ચ ક્ષત્રાદયો વર્ણાસ્સૂર સ્વર્ગં યયુર્દ્રુતમ્
આ રીતે, બ્રાહ્મણો, રાજાઓ, વ્રતમાં નિષ્ઠાવાન ઋષિઓ, ક્ષત્રિય અને અન્ય વર્ણના લોકો સૌ સૂર્યદેવની કૃપાથી ઝડપથી સ્વર્ગ પામ્યા.
કૈશ્ચિદભ્યર્થિતં વિત્તં પુત્રદારાસ્તથાપરૈઃ। સુખં સ્વર્ગં તથારોગ્યં ભાસ્કરસ્ય પ્રસાદતઃ
કેટલાંકને વિનંતીથી ધન મળ્યું, બીજાને પુત્ર અને પત્ની મળ્યા; સુખ, સ્વર્ગ અને આરોગ્ય પણ સૂર્યદેવની કૃપાથી પ્રાપ્ત થયું.
પુણ્યકૂટમિદં ભદ્રં યઃ પઠેન્માનવઃ શુચિઃ। સર્વપાપક્ષયસ્તસ્ય રુદ્રવત્પૂજિતો ભુવિ
આ મહાપુણ્યનું ઢગલું છે, હે ભદ્ર; જે મનુષ્ય શુદ્ધ રહીને આનું પઠન કરે, તેના બધા પાપ નાશ પામે છે અને તે ભૂમિ પર રુદ્ર સમાન પૂજાય છે.
સર્વસાક્ષી ભવેત્સ્વર્ગે વરદો ભાસ્કરપ્રિયઃ। શૃણોતિ સંયતો મર્ત્યઃ સોભીષ્ટં ફલમાપ્નુયાત્
સ્વર્ગમાં તે સર્વનો સાક્ષી બને છે, વરદાન આપનાર બને છે, અને સૂર્યદેવનો પ્રિય બને છે; સંયમી મનુષ્ય જે આ સાંભળે, તે ઇચ્છિત ફળ પામે છે.
પારગઃ સર્વપાપાનાં ભાસ્કરસ્યૈવ સંસદિ। વાવદૂકો ભવેન્નિત્યં શ્રવણાત્પુણ્યવાન્ધની
સૂર્યદેવની સભામાં તે સર્વ પાપોથી પાર ઉતરે છે; સાંભળવાથી તે હંમેશા વાક્પટુ, પુણ્યવાન અને ધનવાન બને છે.