સ ચ દૃષ્ટ્વાઽસુરો મૃત્યું શૂલેનૈવ જઘાન હ। શક્તિં ચૈવ તતો મૃત્યુઃ પ્રચિક્ષેપ રણાજિરે
દૈત્યએ મૃત્યુને જોઈને શૂળથી ઘા કર્યો; પછી મૃત્યુએ પણ પોતાનું શસ્ત્ર યુદ્ધભૂમિમાં ફેંક્યું.
સંદહ્ય સહસા શૂલં વહ્નિકૂટસમપ્રભમ્। દૈત્યસ્ય હૃદયં ભિત્વા ગતા સા ચ ધરાતલમ્
એ શૂળને તરત જ અગ્નિ સમાન તેજથી દહન કરીને, એ દૈત્યના હૃદયને ભેદી, જમીન પર પડી ગયું.
સરથઃ સ પપાતોર્વ્યાં શક્તિજર્જરવિગ્રહઃ। અથાન્યો દુર્મુખો મૃત્યું કૃષ્ટચાપો મહાબલઃ
એ પોતાનો રથ લઈને જમીન પર પડી ગયો, તેનું શરીર શસ્ત્રથી ચકનાચૂર થઈ ગયું; પછી બીજો, દુર્મુખ નામનો મહાબળવાન, ધનુષ ખેંચી, મૃત્યુ સામે આવ્યો.
ખડ્ગચર્મધરઃ કાલો રથ એવ ગતોભવત્। દૃષ્ટ્વા તં વિશિખૈઃ પ્રાજ્યૈર્જઘાન સ યમં રણે
ખડગ અને ઢાલ ધારણ કરેલો કાળ રથ પર ચડ્યો; તેને જોઈને દુર્મુખે યુદ્ધમાં યમને પ્રખર બાણોથી ઘાયલ કર્યો.
સ ચાપ્લત્ય રથાદ્દેવો હ્યસિના ચ સકુંડલમ્। શિરશ્ચિચ્છેદ સહસા પાતયિત્વા ચ ભૂતલે
એ દેવતાએ તલવારના એક જ ઝાટકે તેની કુંડળવાળી માથું કાપી નાખ્યું અને રથ પરથી જમીન પર ફેંકી દીધું.
હતશેષં બલં સર્વં પ્રદુદ્રાવ દિશો દશ
બાકી બચેલું આખું સેના હારીને દસેય દિશામાં ભાગી ગયું.
ઇતિ શ્રીપાદ્મપુરાણે પ્રથમે સૃષ્ટિખંડે દેવાંતકર્દુર્ધર્ષદુર્મુખવધોનામ સપ્તતિમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના પ્રથમ સર્જનખંડમાં દેવાંતક, દુર્ધર્ષ અને દુર્મુખના વધ નામના સિત્તેરમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
વ્યાસ ઉવાચ- અથાન્યો નમુચિઃ ક્રુદ્ધઃ સ્યંદનસ્થો દિવૌકસઃ। વિશિખૈરર્દયામસ ઘોરૈરાશીવિષોપમૈઃ
વ્યાસજી બોલ્યા: ત્યારબાદ ક્રોધિત નમુચિ પોતાના રથ પર ઊભો રહી ભયાનક, સાપ જેવી તીક્ષ્ણ બાણોથી દેવતાઓ પર આક્રમણ કરવા લાગ્યો.
તતસ્તુ સંયુગે દેવાઃ સિદ્ધકિન્નરપન્નગાઃ। ન શક્નુવંતિ બાણાનાં વેગં સોઢું સમંતતઃ
પછી એ યુદ્ધમાં દેવતાઓ, સિદ્ધો, કિન્નરો અને નાગો કોઈ પણ બાજુથી એ બાણોની તીવ્રતા સહન કરી શક્યા નહીં.
રથમુચ્ચૈશ્શ્રવોશ્વેન યુક્તં માતલિનેરિતમ્। પુરુહૂતઃ સમાસ્થાય પ્રાગમત્તં મહાબલમ્
પછી મહાબલી પુરુહૂતએ માતલિ ચલાવતો અને ઉત્તમ ઘોડા ઉચ્છૈઃશ્રવસ જોડાયેલો રથ ચડીને યુદ્ધ માટે આગળ વધ્યો.
દૃષ્ટ્વા શક્રં મહાવીર્યં નમુચિર્દૈત્યપુંગવઃ। અબ્રવીદ્વાસવં સંખ્યે વચનં સાનુગં તદા
મહાવીર્ય શક્રને જોઈને દૈત્યોમાં શ્રેષ્ઠ નમુચિએ પોતાના અનુયાયીઓ સાથે યુદ્ધમંથન વચ્ચે વાસવને કહ્યું.
પ્રાકૃતં નિર્જરં હત્વા ન યશોસ્તિ ન ચ પ્રિયમ્। ન લાભકૃતકં વાપિ ન જયસ્તુ પુરષ્ટુત
સામાન્ય અમર દેવને મારીને ન તો કદી યશ મળે, ન આનંદ, ન કોઈ લાભ થાય કે વિજયની પ્રસિદ્ધિ મળે.
તસ્માત્વયિ હતેત્રૈવ સર્વં ભવતિ શાશ્વતમ્। દેવરાજ્યં પ્રલપ્સ્યામિ સુખં ભોગ્યં સુરાલયે
એટલે અહીં તને મારીશ તો જ બધું ચિરંજીવ થશે; પછી હું દેવરાજ્ય હાંસલ કરી સુખથી સ્વર્ગમાં ભોગ ભોગવીશ.
તમબ્રવીન્મહાતેજાઃ શક્રઃ પરપુરંજયઃ। શૂરતા વાક્યમાત્રેણ સર્વત્ર સુલભા ભવેત્
ત્યારે દુશ્મન નગરી જીતનારા મહાતેજસ્વી ઇન્દ્રે કહ્યું: માત્ર બોલવાથી શૂરવીરતા બધે સરળતાથી મળી જાય છે.
મહાપરાક્રમં યદ્વા અસ્તિ તે દાનવાધમ। દર્શયસ્વાહવે વીર્યં પુરં નેષ્યામિ ભાસ્કરેઃ
હે દાનવોમાં નિકૃષ્ટ, જો તારી પાસે ખરેખર મહાપરાક્રમ છે તો યુદ્ધમાં તારો બળ બતાવ; હું સૂર્યનગરી પર ચઢાઈ કરીશ નહીં.
એતચ્છ્રુત્વા મહાતેજાશ્ચુકોપ દૈત્યપુંગવઃ। પંચભિર્નિશિતૈર્બાણૈર્જઘાન સુરસત્તમમ્
આ સાંભળીને મહાતેજસ્વી દૈત્યપ્રમુખ ખૂબ ગુસ્સે થયો અને શ્રેષ્ઠ દેવને પાંચ તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘાયલ કર્યો.
તાંસ્તુ ચિચ્છેદ મઘવા ક્ષુરપ્રૈઃ પંચભિર્દ્રુતમ્। જગ્મતુસ્તૌ મહાવીર્યૌ સમરે વિષયૈષિણૌ
મઘવાને પણ ઝડપથી પોતાના પાંચ કટારાવાળા બાણોથી એ પાંચ બાણો કાપી નાખ્યા; પછી બંને મહાવીર યુદ્ધમાં વિજય માટે આગળ વધ્યા.
અન્યોન્યં સહસા વેગાચ્છરૈશ્ચિચ્છિદતુઃ શરાન્। બિભિદાતેથ ગાત્રાણિ વિશિખૈર્ભિદુરોપમૈઃ
બન્નેએ એકબીજાના બાણોને ઝડપથી બાણોથી કાપી નાખ્યા અને વિખૂટા પાડતા તીક્ષ્ણ બાણોથી એકબીજાના શરીર છિદ્ર્યા.
અત્યપૂર્વં કૃતં કર્મ તાભ્યામેવ રણે ભૃશમ્। લાઘવં શરસંધાન ગ્રહમોક્ષં સુદુર્લભમ્
એ બંનેએ યુદ્ધમાં અતિઅપૂર્વ અને દુર્લભ કૌશલ્ય બતાવ્યું—ઝડપથી બાણ ચડાવવું અને છોડવું, જે બહુ જ દુર્લભ છે.
દૃષ્ટ્વા તુ વિસ્મયં જગ્મુર્દેવાસુરગણાસ્તદા। એતસ્મિન્નંતરે દૈત્યો માયાસ્સંપ્રમુમોચ હ
આ જોઈને દેવો અને અસુરો બધાં આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા; એ દરમિયાન દૈત્યે પોતાની માયા છોડવા માંડી.
વિશિખાઃ શતશસ્તત્ર વિનિશ્ચેરુસ્સમંતતઃ। શક્રઃ કોપાત્પુનઃ શીઘ્રં ધનુરુદ્યમ્ય વીર્યવાન્
ત્યાં ચારેય બાજુથી સૈંકડો બાણો વરસવા લાગ્યા; ત્યારે ક્રોધિત શક્રે ઝડપથી ધનુષ્ય તાણ્યું.
જઘાન વિશિખૈરુગ્રૈઃ સર્વગાત્રેષુ સંજ્વલન્। તતો માર્ગણસાહસ્રૈરષ્ટભિસ્ત્વધિકં તથા
શક્રે ઉગ્ર અને જ્વલંત બાણોથી એના સર્વાંગમાં ઘા કર્યા; પછી હજારો બાણો અને એ ઉપરાંત આઠ બાણો પણ છોડ્યા.
બિભિદાતે તતોન્યોન્યં ચિચ્છિદાતે પરસ્પરમ્। શરૈર્નિરંતરાકાશં દદૃશુસ્તત્ર સંયુગે
એમ બંનેએ એકબીજાને ઘાયલ કર્યા, બાણોથી એકબીજાને કાપ્યા; એ યુદ્ધમાં આકાશ બાણોથી સંપૂર્ણ ભરાઈ ગયું હતું, એક પણ ખાલી જગ્યા નહોતી.
નિપતંતિ ધરાપૃષ્ઠે ખડ્ગપાતૈઃ સહસ્રશઃ। એવં સુદીર્ઘકાલે તુ ગતે તસ્મિન્મહાહવે
હજારો યોદ્ધાઓ તલવારના ઘા ખાઈ જમીન પર પડી ગયા; એ મહાયુદ્ધ ઘણો લાંબો ચાલ્યો પછી—
માયાસ્ત્રં દર્શયામાસ ક્રૂરકૃન્નમુચિસ્તદા। તામસં ત્રિષુલોકેષુ કૃતં સ્યાત્તુ નિરંતરમ્
ત્યારે ક્રૂર નામુચીએ માયાનું શસ્ત્ર બતાવ્યું; એ અંધકારથી ભરેલું શસ્ત્ર ત્રણેય લોકમાં સતત વ્યાપી ગયું.
પરસ્પરં ન પશ્યંતિ દેવાસુરગણા ભૃશમ્। સૂર્યચંદ્રગ્રહાણાં ચ વહ્નીનાં ચ દિવૌકસામ્
દેવો અને અસુરો એકબીજાને જોઈ શક્યા નહીં; અને સૂર્ય, ચંદ્ર, ગ્રહો કે દેવતાઓના અગ્નિ પણ દેખાતા નહોતા.
તસ્મિંસ્તમસિ દુષ્પારે ગભસ્તિર્નૈવ દૃશ્યતે। દૈત્યસ્ય ચ તતસ્તૂર્ણં શરૈરગ્નિશિખોપમૈઃ
એ અઘરું અંધકાર એટલું ઘન હતું કે એક પણ પ્રકાશની કિરણ દેખાતી નહોતી; ત્યારે દૈત્યે અગ્નિ જેવી જ્વાળાવાળા બાણો વડે ઝડપથી હુમલો કર્યો.
વિભગ્નાઃ સર્વદેવાશ્ચ શક્રશ્ચરણસંમુખે। શરૈર્વિભિન્નદેહાસ્તુ નિપેતુર્ધરણીતલે
બધા દેવતાઓ તૂટી પડ્યા અને તેમના શરીર બાણોથી છિદ્ર થઈ ઈન્દ્રના પગ પાસે જમીન પર પડી ગયા.
પ્રભગ્નાશ્ચાપરે શૂરાસ્સંયાંતિ ચ દિશો દશ। કૂટં તસ્ય પરિજ્ઞાય સર્વદેવાર્ચિતો હરિઃ
બીજા શૂરવીર હિંમત હારી દસેય દિશામાં ભાગી ગયા; એ કાવતરુ જોઈને, બધા દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત હરીએ—
સૌમ્યમસ્ત્રં મુમોચાથ દિવિ સૂર્યશતપ્રભમ્। વિલંબિતં સમાલોક્ય શક્ત્યા ચ બહુઘંટયા
પછી આકાશમાં સો સૂર્ય જેટલી તેજવાળું શાંત શસ્ત્ર છોડ્યું; એ શસ્ત્ર હવામાં અટકેલું જોઈ, તેણે અનેક ઘંટાવાળી શક્તિને પ્રહાર માટે ફેંકી.