સ જઘાન ત્રિભિર્બાણૈઃ કાલમૃત્યુસમપ્રભૈઃ। પ્રચિચ્છેદ સ ધર્માત્મા તે ત્વન્યૈર્વિશિખૈસ્ત્રિભિઃ
તેને ત્રણ બાણો માર્યા, જે સમય અને મૃત્યુ જેટલા શક્તિશાળી હતા; પણ ધર્મનિષ્ઠ એણે પણ ત્રણ બીજા બાણોથી તેમને કાપી નાખ્યા.
તતસ્તૂચ્ચૈઃ શરૈઃ પ્રાજ્યૈર્યુગાંતાનલસપ્રભૈઃ। નિજઘાન યમં સંખ્યે સ ચિચ્છેદ શરૈઃ શરાન્
પછી એણે ઉંચા અવાજવાળા અને પ્રખર એવા બાણો, જે યુગાંતની અગ્નિ જેવાં તેજસ્વી હતા, યમને યુદ્ધમાં માર્યા; યમએ પણ તેના બાણો બાણોથી કાપી નાખ્યા.
એતસ્મિન્નંતરે ક્રુદ્ધૌ પરસ્પરજયૈષિણૌ। જઘ્નતુઃ સમરેન્યોન્યં મહાબલપરાક્રમૌ
આ વચ્ચે, બંને ગુસ્સામાં અને એકબીજાને હરાવવાની ઈચ્છાથી, મહાબળ અને પરાક્રમ ધરાવતા, યુદ્ધમાં એકબીજાને ઘાયલ કરતા રહ્યા.
અહોરાત્રં તયોર્યુદ્ધમવર્ત્તત સુદારુણમ્। એતસ્મિન્નન્તરે ક્રુદ્ધઃ શક્ત્યા પ્રશમનં રુષા
બન્ને વચ્ચેનું ભયાનક યુદ્ધ આખો દિવસ અને રાત ચાલ્યું; એ દરમિયાન ગુસ્સેમાં, એણે શસ્ત્રથી શમન કરવાનો પ્રયાસ કર્યો.
બિભેદ દૈત્યશાર્દૂલો હ્યહંકારયુતો બલી। તામેવાથ રુષા ધર્મો ગૃહીત્વા શક્તિકાં દ્રુતં
દૈત્યમાં શ્રેષ્ઠ, ગર્વથી ભરેલો અને શક્તિશાળી, એણે શસ્ત્રથી ઘા કર્યો; પછી ધર્મે પણ ગુસ્સામાં એ જ શસ્ત્ર ઝડપથી પકડી લીધું.
નિજઘાન તયૈવામુંસ્તનયોરંતરે ભૃશમ્। સ વિહ્વલિત સર્વાંગો મુખાદાગતશોણિતઃ
એ જ શસ્ત્રથી એણે બંને પુત્રો વચ્ચે તેને જોરથી માર્યો; તેનું આખું શરીર ધ્રુજી ઉઠ્યું અને મોઢામાંથી લોહી વહી નીકળ્યું.
તતઃ ક્રુદ્ધો મહાતેજા ધૃત્વા દંડં સુદારુણમ્। અમોઘં પાતયામાસ તસ્ય દૈત્યસ્ય વિગ્રહે
પછી, ગુસ્સેમાં અને તેજસ્વી, એણે ભયાનક દંડ પકડીને, નિષ્ફળ ન જાય એ રીતે એ દૈત્યના શરીર પર ફેંકી દીધો.
સાશ્વં રથં તથા સૂતં યોદ્ધારં શસ્ત્રસંચયમ્। ચકાર ભસ્મસાત્તં ચ શમનઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ
એના ઘોડા, રથ, સારથી, યોદ્ધા અને શસ્ત્રોની ટુકડીને, ગુસ્સાથી ભરેલા શમકર્તાએ બધાને ભસ્મ કરી નાખ્યા.
પતિતે ચ તથા દૈત્યે દુર્ધર્ષો નામ દાનવઃ। શમનં શૂલહસ્તસ્તુ પ્રદુદ્રાવ જિઘાંસયા
એ રીતે દૈત્ય પડી ગયો ત્યારે, દુર્ધર્ષ નામનો દાનવ શૂળ હાથમાં લઈને, શમકર્તાને મારવા દોડી આવ્યો.
શૂલહસ્તં સમાયાંતં બડવાનલસન્નિભમ્। આસસાદ રણે મૃત્યુઃ શક્તિહસ્તોતિનિર્ભયઃ
શૂળ લઈને, બડબડતી અગ્નિ જેવો તેજ ધરાવતો, જ્યારે એ આગળ આવ્યો, ત્યારે મૃત્યુ પણ શસ્ત્ર પકડી નિર્ભય થઈ યુદ્ધમાં સામો થયો.
સ ચ દૃષ્ટ્વાઽસુરો મૃત્યું શૂલેનૈવ જઘાન હ। શક્તિં ચૈવ તતો મૃત્યુઃ પ્રચિક્ષેપ રણાજિરે
દૈત્યએ મૃત્યુને જોઈને શૂળથી ઘા કર્યો; પછી મૃત્યુએ પણ પોતાનું શસ્ત્ર યુદ્ધભૂમિમાં ફેંક્યું.
સંદહ્ય સહસા શૂલં વહ્નિકૂટસમપ્રભમ્। દૈત્યસ્ય હૃદયં ભિત્વા ગતા સા ચ ધરાતલમ્
એ શૂળને તરત જ અગ્નિ સમાન તેજથી દહન કરીને, એ દૈત્યના હૃદયને ભેદી, જમીન પર પડી ગયું.
સરથઃ સ પપાતોર્વ્યાં શક્તિજર્જરવિગ્રહઃ। અથાન્યો દુર્મુખો મૃત્યું કૃષ્ટચાપો મહાબલઃ
એ પોતાનો રથ લઈને જમીન પર પડી ગયો, તેનું શરીર શસ્ત્રથી ચકનાચૂર થઈ ગયું; પછી બીજો, દુર્મુખ નામનો મહાબળવાન, ધનુષ ખેંચી, મૃત્યુ સામે આવ્યો.
ખડ્ગચર્મધરઃ કાલો રથ એવ ગતોભવત્। દૃષ્ટ્વા તં વિશિખૈઃ પ્રાજ્યૈર્જઘાન સ યમં રણે
ખડગ અને ઢાલ ધારણ કરેલો કાળ રથ પર ચડ્યો; તેને જોઈને દુર્મુખે યુદ્ધમાં યમને પ્રખર બાણોથી ઘાયલ કર્યો.
સ ચાપ્લત્ય રથાદ્દેવો હ્યસિના ચ સકુંડલમ્। શિરશ્ચિચ્છેદ સહસા પાતયિત્વા ચ ભૂતલે
એ દેવતાએ તલવારના એક જ ઝાટકે તેની કુંડળવાળી માથું કાપી નાખ્યું અને રથ પરથી જમીન પર ફેંકી દીધું.
હતશેષં બલં સર્વં પ્રદુદ્રાવ દિશો દશ
બાકી બચેલું આખું સેના હારીને દસેય દિશામાં ભાગી ગયું.
ઇતિ શ્રીપાદ્મપુરાણે પ્રથમે સૃષ્ટિખંડે દેવાંતકર્દુર્ધર્ષદુર્મુખવધોનામ સપ્તતિમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના પ્રથમ સર્જનખંડમાં દેવાંતક, દુર્ધર્ષ અને દુર્મુખના વધ નામના સિત્તેરમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
વ્યાસ ઉવાચ- અથાન્યો નમુચિઃ ક્રુદ્ધઃ સ્યંદનસ્થો દિવૌકસઃ। વિશિખૈરર્દયામસ ઘોરૈરાશીવિષોપમૈઃ
વ્યાસજી બોલ્યા: ત્યારબાદ ક્રોધિત નમુચિ પોતાના રથ પર ઊભો રહી ભયાનક, સાપ જેવી તીક્ષ્ણ બાણોથી દેવતાઓ પર આક્રમણ કરવા લાગ્યો.
તતસ્તુ સંયુગે દેવાઃ સિદ્ધકિન્નરપન્નગાઃ। ન શક્નુવંતિ બાણાનાં વેગં સોઢું સમંતતઃ
પછી એ યુદ્ધમાં દેવતાઓ, સિદ્ધો, કિન્નરો અને નાગો કોઈ પણ બાજુથી એ બાણોની તીવ્રતા સહન કરી શક્યા નહીં.
રથમુચ્ચૈશ્શ્રવોશ્વેન યુક્તં માતલિનેરિતમ્। પુરુહૂતઃ સમાસ્થાય પ્રાગમત્તં મહાબલમ્
પછી મહાબલી પુરુહૂતએ માતલિ ચલાવતો અને ઉત્તમ ઘોડા ઉચ્છૈઃશ્રવસ જોડાયેલો રથ ચડીને યુદ્ધ માટે આગળ વધ્યો.
દૃષ્ટ્વા શક્રં મહાવીર્યં નમુચિર્દૈત્યપુંગવઃ। અબ્રવીદ્વાસવં સંખ્યે વચનં સાનુગં તદા
મહાવીર્ય શક્રને જોઈને દૈત્યોમાં શ્રેષ્ઠ નમુચિએ પોતાના અનુયાયીઓ સાથે યુદ્ધમંથન વચ્ચે વાસવને કહ્યું.
પ્રાકૃતં નિર્જરં હત્વા ન યશોસ્તિ ન ચ પ્રિયમ્। ન લાભકૃતકં વાપિ ન જયસ્તુ પુરષ્ટુત
સામાન્ય અમર દેવને મારીને ન તો કદી યશ મળે, ન આનંદ, ન કોઈ લાભ થાય કે વિજયની પ્રસિદ્ધિ મળે.
તસ્માત્વયિ હતેત્રૈવ સર્વં ભવતિ શાશ્વતમ્। દેવરાજ્યં પ્રલપ્સ્યામિ સુખં ભોગ્યં સુરાલયે
એટલે અહીં તને મારીશ તો જ બધું ચિરંજીવ થશે; પછી હું દેવરાજ્ય હાંસલ કરી સુખથી સ્વર્ગમાં ભોગ ભોગવીશ.
તમબ્રવીન્મહાતેજાઃ શક્રઃ પરપુરંજયઃ। શૂરતા વાક્યમાત્રેણ સર્વત્ર સુલભા ભવેત્
ત્યારે દુશ્મન નગરી જીતનારા મહાતેજસ્વી ઇન્દ્રે કહ્યું: માત્ર બોલવાથી શૂરવીરતા બધે સરળતાથી મળી જાય છે.
મહાપરાક્રમં યદ્વા અસ્તિ તે દાનવાધમ। દર્શયસ્વાહવે વીર્યં પુરં નેષ્યામિ ભાસ્કરેઃ
હે દાનવોમાં નિકૃષ્ટ, જો તારી પાસે ખરેખર મહાપરાક્રમ છે તો યુદ્ધમાં તારો બળ બતાવ; હું સૂર્યનગરી પર ચઢાઈ કરીશ નહીં.
એતચ્છ્રુત્વા મહાતેજાશ્ચુકોપ દૈત્યપુંગવઃ। પંચભિર્નિશિતૈર્બાણૈર્જઘાન સુરસત્તમમ્
આ સાંભળીને મહાતેજસ્વી દૈત્યપ્રમુખ ખૂબ ગુસ્સે થયો અને શ્રેષ્ઠ દેવને પાંચ તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘાયલ કર્યો.
તાંસ્તુ ચિચ્છેદ મઘવા ક્ષુરપ્રૈઃ પંચભિર્દ્રુતમ્। જગ્મતુસ્તૌ મહાવીર્યૌ સમરે વિષયૈષિણૌ
મઘવાને પણ ઝડપથી પોતાના પાંચ કટારાવાળા બાણોથી એ પાંચ બાણો કાપી નાખ્યા; પછી બંને મહાવીર યુદ્ધમાં વિજય માટે આગળ વધ્યા.
અન્યોન્યં સહસા વેગાચ્છરૈશ્ચિચ્છિદતુઃ શરાન્। બિભિદાતેથ ગાત્રાણિ વિશિખૈર્ભિદુરોપમૈઃ
બન્નેએ એકબીજાના બાણોને ઝડપથી બાણોથી કાપી નાખ્યા અને વિખૂટા પાડતા તીક્ષ્ણ બાણોથી એકબીજાના શરીર છિદ્ર્યા.
અત્યપૂર્વં કૃતં કર્મ તાભ્યામેવ રણે ભૃશમ્। લાઘવં શરસંધાન ગ્રહમોક્ષં સુદુર્લભમ્
એ બંનેએ યુદ્ધમાં અતિઅપૂર્વ અને દુર્લભ કૌશલ્ય બતાવ્યું—ઝડપથી બાણ ચડાવવું અને છોડવું, જે બહુ જ દુર્લભ છે.
દૃષ્ટ્વા તુ વિસ્મયં જગ્મુર્દેવાસુરગણાસ્તદા। એતસ્મિન્નંતરે દૈત્યો માયાસ્સંપ્રમુમોચ હ
આ જોઈને દેવો અને અસુરો બધાં આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા; એ દરમિયાન દૈત્યે પોતાની માયા છોડવા માંડી.