વ્યાસ ઉવાચ- ભ્રાતરં નિહતં દૃષ્ટ્વા કાલેયો નામ દાનવઃ। ચિત્રરથં પ્રદુદ્રાવ ધૃત્વા બાણં સકાર્મુકમ્
વ્યાસ કહે છે: ભાઈના મૃત્યુને જોઈને કાલેય નામનો દૈત્ય ધનુષ્યમાં બાણ ચઢાવીને ચિત્રરથ તરફ દોડ્યો.
દૃષ્ટ્વાસુરં વિધાવંતં કાલમૃત્યુસમપ્રભમ્। અરૌત્સીત્તં મહાવીર્યો જયંતઃ પાકશાસનિઃ
મૃત્યુ જેવી ભયાનક દશામાં દૈત્યને આવતો જોઈને, મહાવીર જયંત, ઇન્દ્રપુત્ર, તેને લલકારવા લાગ્યા.
અબ્રવીચ્ચ મહાતેજા દૈતેયં સુરસત્તમઃ। તથ્યં ધર્માભિસંયુક્તં લોકદ્વયહિતં ધ્રુવમ્
દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા તેજસ્વી જયંતએ દૈત્યને સાચી અને ધર્મથી ભરપૂર, બંને લોકના કલ્યાણ માટેની વાત કહી.
શસ્ત્રાભિઘાતદુઃખાર્તં કશ્મલં ચાન્યસંયુતમ્। પ્રભગ્નં ચ નિરસ્તં ચ યો હંતિ સ ચ બાલિશઃ
જે કોઈ શસ્ત્રઘાતથી પીડિત, દુઃખમાં ગરકાવ, તૂટી પડેલા અને નિષ્ફળ વ્યક્તિને મારી નાખે છે, એ ખરેખર મૂર્ખ છે.
સુચિરં રૌરવં ભુક્ત્વા તસ્ય દાસો ભવેચ્ચિરમ્। તસ્માન્મામું પ્રયુધ્યસ્વ યુદ્ધધર્મસ્થિતો ભવ
એવો માણસ લાંબા સમય સુધી રૌરવ નર્કમાં દુઃખ ભોગવે છે અને પછી તે માણસનો દાસ બને છે; તેથી, મારી સાથે યુદ્ધ કર અને યુદ્ધના ધર્મમાં અડગ રહેજે.
જયંતમબ્રવીદ્વાક્યં કાલેયઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ। નિહત્ય ભ્રાતૃહંતારમથ ત્વાંહન્મિ સાંપ્રતમ્
કાળેય ગુસ્સાથી ભરાઈને જયંતને કહ્યું: 'મારા ભાઈના હત્યારા ને મારીને, હવે તને પણ મારી નાખીશ.'
તતસ્તં ચાસુરશ્રેષ્ઠં કાલાનલસમપ્રભમ્। જયંતો નિશિતૈર્બાણૈર્જઘાન સુરસત્તમઃ
પછી દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા જયંતએ, વિનાશના અગ્નિ જેવો તેજ ધરાવતો દૈત્યને તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘાયલ કર્યો.
નિચકર્ત્ત શરાન્સોપિ ત્રિભિર્વિવ્યાધ ચાસુરઃ। યથાવૃષ્ટિગણં પ્રાપ્ય નદી ગૈરિકવાહિની
દૈત્યએ તેના બાણો કાપી નાખ્યા અને ત્રણ બાણો વડે જયંતને ઘાયલ કર્યો; જેમ લાલ માટી વહન કરતી નદી પર વરસાદ પડે છે તેમ.
તથા તૌ ચ મહાવીર્યૌ ન ક્ષીણૌ ન ચ કાતરૌ। ન શર્મ પરિલેભાતે પરસ્પરજયૈષિણૌ
એ બંને મહાવીર ન તો થાક્યા, ન તો ડર્યા; એકબીજાને હરાવવાની ઈચ્છામાં કોઈને શાંતિ મળી નહીં.
અથ તસ્ય ચ દૈત્યસ્ય ધનુશ્ચિચ્છેદ ચેષુણા। યંતારં પંચભિર્બાણૈઃ પાતયામાસ ભૂતલે
પછી તેણે એક બાણથી દૈત્યનું ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું અને પાંચ બાણોથી તેના રથચાલકને જમીન પર પાડી દીધો.
અષ્ટાભિર્નિશિતૈર્બાણૈશ્ચતુરોશ્વાનપાતયાત્। શક્તિં સંગૃહ્ય ભૂમિષ્ઠઃ કુમારં ચ જઘાન હ
આઠ તીક્ષ્ણ બાણોથી તેણે ચાર ઘોડાઓને પાડી દીધા; પછી જમીન પર ઊભો રહી ભાલા વડે કુમારને ઘાયલ કર્યો.
ગદયા પીડિતં સાશ્વં સવરૂથં સકૂબરમ્। પાતયિત્વા ધરણ્યાં ચ સિંહનાદં નનાદ હ
ગદાથી પ્રહાર થતાં, ઘોડા, રથ અને ધ્વજ સહિત તે જમીન પર પટકાયો અને સિંહ જેવી દહાડ કરી.
લાઘવાત્સ ધરાં ગત્વા ગદાપાણિરુપસ્થિતઃ। વજ્રપાતાદ્યથા શબ્દો લોકાનાં દુઃસહો ભવેત્
ફૂર્તિથી તે ગદાધારી જમીન પર આવી ગયો; તેની ધ્વનિ વીજળી પડ્યા જેવી, બધાં લોકોએ સહન ન કરી શકે એવી હતી.
તથા તયોર્ગદાપાતે શબ્દઃ સ્યાત્તુ મુહુર્મુહુઃ। એવં તયોર્ગદાયુદ્ધં યાવદબ્દચતુષ્ટયમ્
એમ બંનેની ગદાના પ્રહારોની ધ્વનિ વારંવાર ગૂંજતી રહી; એમ તેમનું ગદાયુદ્ધ ચાર વર્ષ સુધી ચાલ્યું.
પ્રભગ્ને તે ગદે ખસ્થૌ ખડ્ગચર્મધરાવુભૌ। તદા પદાતિનોર્યુદ્ધમદ્ભુતં લોમહર્ષણં
ગદા તૂટી જતા, બંને આકાશમાં ઊભા રહી તલવાર અને ઢાલ પકડીને લડવા લાગ્યા; એ પદાતી યુદ્ધ અદ્ભુત અને રોમાંચક હતું.
દૃષ્ટ્વા ચ વિસ્મયં જગ્મુર્દેવાસુરમહોરગાઃ। ખડ્ગપાતૈર્મુહૂર્તાંતે તયોશ્છિન્ને તુ વર્મણી
આ જોઈને દેવો, દૈત્યો અને મહાનાગો આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા; થોડા જ સમયમાં તલવારના પ્રહારોમાં બંનેનું કવચ કપાઈ ગયું.
અભવત્ખડ્ગયુદ્ધં ચ તયોર્યુદ્ધાતિશીલિનોઃ। દધાર ચિકુરે તસ્ય જયંતો ભીમવિક્રમઃ
એ બંને યુદ્ધકુશળ વીરોએ વચ્ચે ભયાનક તલવારયુદ્ધ શરૂ થયું. ભયાનક પરાક્રમી જયંતએ તેને વાળ પકડી લીધો.
શિરશ્છિત્વાસ્ય ખડ્ગેન પાતયામાસ ભૂતલે। તતસ્તુ જયશબ્દેન દેવાઃ સર્વે નનંદિરે
પછી જયંતએ તેની તલવારથી માથું કાપીને જમીન પર ફેંકી દીધું. ત્યારબાદ બધા દેવતાઓએ જયજયકાર સાથે આનંદ કર્યો.
પ્રભગ્ના દૈત્યસંઘાશ્ચ દિશઃ સર્વાઃ પ્રદુદ્રુવુઃ
દૈત્યોની સેનાઓ તૂટી પડી અને બધા દિશાઓમાં ભાગી છૂટ્યાં.
ઇતિ શ્રીપાદ્મપુરાણે પ્રથમે સૃષ્ટિખંડે કાલેયવધોનામ ષટ્ષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના પ્રથમ સર્જનખંડમાં 'કાળેયના વધ' નામે છાસઠમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
વ્યાસ ઉવાચ- એતચ્છ્રુત્વા તુ દૈત્યેંદ્રો હિરણ્યાક્ષો મહાબલઃ। સરોષશ્ચાતિતામ્રાક્ષો હ્યસુરાનાદિદેશ હ
વ્યાસજી બોલ્યા: આ સાંભળીને દૈત્યરાજ હિરણ્યાક્ષે, જે અત્યંત શક્તિશાળી હતો, ગુસ્સામાં આંખો લાલ કરીને પોતાના અસુરોને સંબોધ્યા.
સ્વયં ગચ્છામિ યુદ્ધાય દેવાનાં વિજિઘાંસયા। નાગચ્છંતિ ન યુદ્ધ્યંતે તેન માર્ગાદ્વિશન્ત્વિતઃ
"હું પોતે દેવતાઓને જીતવા માટે યુદ્ધ કરવા જઈશ. તેઓ આવે નથી, લડે પણ નથી, તો હવે આ માર્ગથી તેમને લાવશો."
એતચ્છ્રુત્વા તુ વચનં શેષા દૈત્યગણાધિપાઃ। યુદ્ધાય પ્રયયુઃ સર્વે શૂલપાશાતિપંડિતાઃ
આવું વચન સાંભળીને બીજા બધા દૈત્યસેનાપતિઓ, જે ભાલા અને ફાંસીઓ ચલાવવામાં નિપુણ હતા, યુદ્ધ માટે નીકળી પડ્યા.
અધિકં પૂર્વસૈન્યાશ્ચ તથા શતગુણૈરપિ। નિરંતરં તથાકાશં પ્રયયુર્યુદ્ધકાંક્ષિણઃ
પહેલાની તુલનામાં અનેકગણું, અવિરત અને વધુ શક્તિશાળી સેના યુદ્ધની ઇચ્છાથી આકાશમાં આગળ વધી.
તતો રુદ્રાસ્સ સાધ્યાશ્ચ વિશ્વે ચ વસવસ્તથા। સ્કંદશ્ચ ગણપશ્ચૈવ વિષ્ણુજિષ્ણુપુરોગમાઃ
પછી રુદ્રો, સાધ્યો, વિશ્વદેવો, વસુઓ, સ્કંદ, ગણપતિ અને વિષ્ણુ-જિષ્ણુની આગેવાનીમાં બધા દેવતાઓ પણ યુદ્ધ માટે નીકળી પડ્યા.
સર્વે યોદ્ધું ગતાસ્તે ચ હૃષ્ટા રણસમુત્સુકાઃ। એતસ્મિન્નંતરે યુદ્ધં દેવદાનવયોરપિ
બધા જ આનંદિત અને યુદ્ધ માટે ઉત્સુક થઈને લડવા ગયા. એ વચ્ચે દેવો અને દૈત્યોના યુદ્ધની શરૂઆત થઈ.
ન ભૂતં ન શ્રુતં પૂર્વં સર્વલોકભયંકરમ્। શસ્ત્રાસ્ત્રૈબર્હુધા યુક્તં શિશિરેણેવ કાનનમ્
આવું યુદ્ધ પહેલાં ક્યારેય જોયું કે સાંભળ્યું નહોતું—સૌ લોકોએ ડરવું પડે એવું, અનેક શસ્ત્રો અને અસ્ત્રોથી ભરેલું, જાણે શિયાળામાં જંગલ પર પડતું હોય તેમ.
ધરાં સ્વર્ગૌક આકાશં સંરુધ્ય યુદ્ધમાબભૌ। અન્યોન્યં જઘ્નુરાકાશે તથાન્યોન્યં મહીતલે
યુદ્ધ એટલું ફેલાયું કે ધરતી, સ્વર્ગ અને આકાશ બધું ભરાઈ ગયું. તેઓ એકબીજાને આકાશમાં અને જમીન પર પણ ઘાયલ કરતા હતા.
શક્તિભિર્મુસલૈર્ભલ્લૈર્બહુભિઃ શરવૃષ્ટિભિઃ। દારુણૈઃ ખડ્ગપાતૈશ્ચ તથા ચક્રપરઃશ્વધૈઃ
ભાલા, ગદા, તીરો અને તીરોની વર્ષા, ભયાનક તલવારના ઘા અને ચક્ર તથા પરશુ વડે તેઓ લડતા હતા.
અન્યાયુધૈશ્ચ વિવિધૈર્નિર્જઘ્નુસ્તે પરસ્પરમ્। અભવન્ઘોરરૂપાણિ ધરાકાશે વ્યયાનિ ચ
અને અનેક પ્રકારના અન્ય શસ્ત્રોથી પણ એકબીજાને ઘાયલ કરતા હતા. ધરતી અને આકાશમાં ભયાનક દૃશ્યો દેખાતા હતા.