યથા હંસિ મહાશૂર સુરસેનાં મુદાન્વિતઃ। સ ત્વં પ્રશંસનીયશ્ચ શૂરોસિ સુરસંમતઃ
જે રીતે, મહાન શૂરવીર, તું આનંદપૂર્વક દેવસેના નાશ કરી હતી, એ જ રીતે તું વખાણવા યોગ્ય છે અને દેવતાઓમાં પણ માન્ય શૂરવીર છે.
હિરણ્યાક્ષપ્રિયં કર્મ કૃતં યુદ્ધે ત્વયાધુના। ઇદાનીં મમ બાણૈશ્ચ ગચ્છસ્વ યમમંદિરમ્
તારે હવે યુદ્ધમાં હિરણ્યાક્ષને પ્રસન્ન કરતું કાર્ય કર્યું છે; હવે મારા બાણોથી યમના ઘર તરફ જા.
તતશ્ચ કાલકેયસ્તુ સ્મિતો વચનમબ્રવીત્। પુરૈવ વિજિતો દેવ ગણઃ સર્વઃ પ્રલીલયા
પછી કાલકેયે સ્મિત સાથે કહ્યું: 'પૂર્વે હું સમગ્ર દેવસેનાને હરાવીને નષ્ટ કરી દીધા હતા.'
ઇદાનીં તુ સ્થિતં યુદ્ધે બલં સર્વં તુ હેલયા। યદિ તે નિધને પ્રીતિરસ્તીહ સુરપુંગવ
હવે તો આખું બળ યુદ્ધમાં અવગણનાથી ઉભું છે; જો તને મારી મૃત્યુમાં આનંદ હોય, હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, તો એવું જ થાઓ.
એભિસ્ત્વાં નિશિતૈર્બાણૈર્નયામિ યમમંદિરમ્। ઇત્યુક્ત્વા પરમક્રુદ્ધો બાણમંતકસન્નિભમ્
'હવે આ તીખા બાણોથી હું તને યમના ઘર મોકલી દઈશ.' આમ કહી, અત્યંત ક્રોધથી, તેણે મૃત્યુદેવ જેવો બાણ ઉપાડ્યો.
જઘાન સમરે વીરસ્ત્રિભિશ્ચિચ્છેદ સોંબરે। પુનર્બાણાંશ્ચ સમરે યોજયિત્વા દ્રુતં રુષા
યુદ્ધમાં એ વીરે ત્રણને મારી નાખ્યા અને મેદાનમાં કાપી નાખ્યા; પછી ગુસ્સાથી ઝડપથી વધુ બાણ ચડાવ્યા.
જઘાન પ્રચુરાન્દૈત્યાંસ્તાંશ્ચકર્ત્ત સ લાઘવાત્। તતોન્યોન્યં શરૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ કાલાનલસમપ્રભૈઃ
એણે ઘણા દૈત્યોને માર્યા અને ઝડપથી કાપી નાખ્યા; પછી બંનેએ કાળાગ્નિ જેવાં તેજસ્વી તીખા બાણોથી એકબીજાને ઘાયલ કર્યા.
યુદ્ધે ધનુષ્મતાં શ્રેષ્ઠશ્ચિચ્છેદ ભુવિ વેગતઃ। તદ્યુદ્ધમભવદ્દેવદૈત્યયોર્ધર્મતો ભૃશમ્
યુદ્ધમાં ધનુર્ધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ એ વીરે ઝડપથી ધરતી પર દુશ્મનોને કાપી નાખ્યા; દેવ અને દૈત્ય વચ્ચેનું એ યુદ્ધ ખૂબ ધર્મપૂર્ણ બન્યું.
દ્રષ્ટુકામાગતાઃ પાર્શ્વમૃષિ દેવાઃ સુરોરગાઃ। એવં શતસહસ્રાણિ બાણાનાં વિધૃતાનિ ચ
એ યુદ્ધ જોવા માટે ઋષિઓ, દેવતાઓ અને નાગો બાજુએ આવી ગયા; અને એ રીતે લાખો બાણો છોડવામાં આવ્યા.
અન્યોન્યં સમરે વીરૌ વિજયાય વિરેજતુઃ। અથ ક્રુદ્ધો મહાતેજા ગંધર્વાણાં પતિસ્તદા
યુદ્ધમાં બંને વીર વિજય માટે ઝઝૂમતા તેજથી ચમકી ઉઠ્યા; ત્યારે ગુસ્સામાં, મહાતેજસ્વી ગંધર્વોના સ્વામી એ સમયે—
ત્રિભિર્બિભેદ બાણૈશ્ચ લલાટે હૃદિ પંચભિઃ। સપ્તભિર્જઠરે નાભૌ બસ્તૌ તસ્ય સ પંચભિઃ
એણે ત્રણ બાણો કપાળમાં, પાંચ હૃદયમાં, સાત પેટમાં અને પાંચ નાભિ તથા મૂત્રાશયમાં ઘૂસી દીધા.
શરૈઃ સંપાતિતો દૈત્યો મુગ્ધઃ કશ્મલતાં ગતઃ। શિથિલીકૃતચાપશ્ચ લેભે સંજ્ઞાં ચિરાદ્બલી
બાણોથી ઘાયલ થયેલો દૈત્ય અચાનક પડી ગયો, મૂર્છા અને કમજોરીમાં આવી ગયો; ધનુષ્ય ઢીલું પડી ગયું અને લાંબા સમય પછી એ શક્તિશાળી દૈત્યને સંજ્ઞાન આવી.
મધુસંજ્ઞં ત્રિભિર્બાણૈસ્સ બિભેદ સુરોત્તમમ્। ચકર્ત્ત ધનુરસ્ત્રૈશ્ચ દૈત્યરાજસ્ય પશ્યતઃ
એણે ત્રણ બાણોથી મધુસંજ્ઞ દેવને ઘાયલ કર્યો અને દૈત્યરાજ જોઈ રહ્યો ત્યારે જ શસ્ત્રોથી તેનું ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું.
તતો બાણસહસ્રૈસ્તુ કાલાંતકસમપ્રભૈઃ। બિભેદ દૈત્યસિંહં તુ સુરાણામુત્તમો બલી
પછી હજારો કાળાન્ત સમાન તેજસ્વી બાણોથી શક્તિશાળી શ્રેષ્ઠ દેવએ દૈત્યોમાં સિંહને ઘાયલ કર્યો.
હતચેતાઃ સ દૈત્યેંદ્રો બહુશોણિતસંસ્રવઃ। વિહ્વલો બહુબાણાર્તઃ શૂલં જગ્રાહ દાનવઃ
મૂર્છિત અને ઘણું લોહી વહાવતો દૈત્યરાજ, અનેક બાણોથી પીડાતો, દુઃખી થઈને ભાલા માટે હાથ લંબાવ્યો.
શૂલહસ્તસ્ય તસ્યૈવ ચતુર્ભિસ્તુરગાન્શરૈઃ। હત્વા ચ પાતયામાસ ત્રિભિર્યંતારમેવ ચ
એ ભાલાવાળા દૈત્યના ઘોડાઓને ચાર બાણોથી મારી નાખ્યા અને ત્રણ બાણોથી રથચાલકને પણ પાડી દીધો.
જઘાન શૂલમુર્વીષ્ઠસ્તતો ગંધર્વસત્તમમ્। વિચકર્ત્ત ત્રિભિર્બાણૈઃ શૂલં ચિત્રરથો બલી
પછી જમીન પર ઊભા રહી ભાલાથી ગંધર્વોમાં શ્રેષ્ઠને મારવાનો પ્રયાસ કર્યો; પણ શક્તિશાળી ચિત્રરથએ ત્રણ બાણોથી એ ભાલાને કાપી નાખ્યો.
શૂલં ચ નષ્ટકં દૃષ્ટ્વા હતભોગમિવોરગમ્। ગૃહીત્વા મુદ્ગરં ઘોરં પ્રદુદ્રાવ સુરં બલી
ભાલા નષ્ટ થયેલું જોઈ, જેમ કે ફણ ગુમાવેલો સાપ, એ શક્તિશાળી દૈત્યે ભયાનક ગદા પકડી અને દેવ પર દોડ્યો.
સ મુદ્ગરં સમાયાતં દૈત્યસેનાધિપં તદા। વિચકર્ત્ત શિરો દેહાદર્ધચંદ્રેણ સંભ્રમાત્
ત્યારે, અર્ધચંદ્રાકૃતિ ગદાથી તેણે દૈત્યસેનાના વડાના માથા પર પ્રહાર કર્યો અને ઉતાવળમાં તેનું માથું શરીરથી અલગ કરી નાખ્યું.
સ પપાત મહીપૃષ્ઠે સંચચાલ વસુંધરા। તતો દૈત્યગણાઃ સર્વે વિમુખા વિપ્રદુદ્રુવુઃ
તે જમીન પર પડ્યો અને ધરા ધ્રૂજી ઉઠી; પછી બધા દૈત્યો ડરીને પીઠ ફેરવી ભાગી ગયા.
વ્યાસ ઉવાચ- ભ્રાતરં નિહતં દૃષ્ટ્વા કાલેયો નામ દાનવઃ। ચિત્રરથં પ્રદુદ્રાવ ધૃત્વા બાણં સકાર્મુકમ્
વ્યાસ કહે છે: ભાઈના મૃત્યુને જોઈને કાલેય નામનો દૈત્ય ધનુષ્યમાં બાણ ચઢાવીને ચિત્રરથ તરફ દોડ્યો.
દૃષ્ટ્વાસુરં વિધાવંતં કાલમૃત્યુસમપ્રભમ્। અરૌત્સીત્તં મહાવીર્યો જયંતઃ પાકશાસનિઃ
મૃત્યુ જેવી ભયાનક દશામાં દૈત્યને આવતો જોઈને, મહાવીર જયંત, ઇન્દ્રપુત્ર, તેને લલકારવા લાગ્યા.
અબ્રવીચ્ચ મહાતેજા દૈતેયં સુરસત્તમઃ। તથ્યં ધર્માભિસંયુક્તં લોકદ્વયહિતં ધ્રુવમ્
દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા તેજસ્વી જયંતએ દૈત્યને સાચી અને ધર્મથી ભરપૂર, બંને લોકના કલ્યાણ માટેની વાત કહી.
શસ્ત્રાભિઘાતદુઃખાર્તં કશ્મલં ચાન્યસંયુતમ્। પ્રભગ્નં ચ નિરસ્તં ચ યો હંતિ સ ચ બાલિશઃ
જે કોઈ શસ્ત્રઘાતથી પીડિત, દુઃખમાં ગરકાવ, તૂટી પડેલા અને નિષ્ફળ વ્યક્તિને મારી નાખે છે, એ ખરેખર મૂર્ખ છે.
સુચિરં રૌરવં ભુક્ત્વા તસ્ય દાસો ભવેચ્ચિરમ્। તસ્માન્મામું પ્રયુધ્યસ્વ યુદ્ધધર્મસ્થિતો ભવ
એવો માણસ લાંબા સમય સુધી રૌરવ નર્કમાં દુઃખ ભોગવે છે અને પછી તે માણસનો દાસ બને છે; તેથી, મારી સાથે યુદ્ધ કર અને યુદ્ધના ધર્મમાં અડગ રહેજે.
જયંતમબ્રવીદ્વાક્યં કાલેયઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ। નિહત્ય ભ્રાતૃહંતારમથ ત્વાંહન્મિ સાંપ્રતમ્
કાળેય ગુસ્સાથી ભરાઈને જયંતને કહ્યું: 'મારા ભાઈના હત્યારા ને મારીને, હવે તને પણ મારી નાખીશ.'
તતસ્તં ચાસુરશ્રેષ્ઠં કાલાનલસમપ્રભમ્। જયંતો નિશિતૈર્બાણૈર્જઘાન સુરસત્તમઃ
પછી દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા જયંતએ, વિનાશના અગ્નિ જેવો તેજ ધરાવતો દૈત્યને તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘાયલ કર્યો.
નિચકર્ત્ત શરાન્સોપિ ત્રિભિર્વિવ્યાધ ચાસુરઃ। યથાવૃષ્ટિગણં પ્રાપ્ય નદી ગૈરિકવાહિની
દૈત્યએ તેના બાણો કાપી નાખ્યા અને ત્રણ બાણો વડે જયંતને ઘાયલ કર્યો; જેમ લાલ માટી વહન કરતી નદી પર વરસાદ પડે છે તેમ.
તથા તૌ ચ મહાવીર્યૌ ન ક્ષીણૌ ન ચ કાતરૌ। ન શર્મ પરિલેભાતે પરસ્પરજયૈષિણૌ
એ બંને મહાવીર ન તો થાક્યા, ન તો ડર્યા; એકબીજાને હરાવવાની ઈચ્છામાં કોઈને શાંતિ મળી નહીં.
અથ તસ્ય ચ દૈત્યસ્ય ધનુશ્ચિચ્છેદ ચેષુણા। યંતારં પંચભિર્બાણૈઃ પાતયામાસ ભૂતલે
પછી તેણે એક બાણથી દૈત્યનું ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું અને પાંચ બાણોથી તેના રથચાલકને જમીન પર પાડી દીધો.