ગીતિં ગાયંતિ ગંધર્વાઃ શશંસુઃ પરમર્ષયઃ। અથ ક્રુદ્ધો મહાતેજા દૈત્યમુખ્યો મહાબલઃ
ગંધર્વો ગીતો ગાવા લાગ્યા, મહાન ઋષિઓએ સ્તુતિ કરી; ત્યારે ક્રોધિત અને તેજસ્વી દૈત્યસેનાપતિ, મહાબલી, ઉભો રહ્યો.
કાલકેય ઇતિ ખ્યાતઃ સેનાનીર્દૈત્યપસ્ય ચ। સ્યન્દનસ્થો મહાવીર્યો ધનુરાદાય તત્ર ચ
કાળકેય નામે પ્રસિદ્ધ દૈત્યસેનાપતિ, મહાવીર્યવાન, રથ પર ઊભો રહી પોતાના ધનુષ્ય ઉપાડી યુદ્ધ માટે તૈયાર થયો.
જઘાન સુરસંઘાંસ્તાન્નર્તયામાસ ભૂતલે। નિરંતરશરૌઘેણ ચ્છાદિતં ગગનં તદા૧૦૦ 1.65.
તેણે દેવોના જૂથોને પરાજિત કરી ધરતી પર નચાવ્યા; એ સમયે તેના સતત તીરોના વરસાદથી આકાશ ઢંકાઈ ગયું.
નિપતંતિ શરાઃ સૈન્યે કોટિકોટિ સહસ્રશઃ। નિપતંતિ તતો દેવાઃ સંયુગેષ્વનિવર્તિનઃ
સૈન્ય પર કરોડો-લાખો તીરો પડવા લાગ્યા; પછી યુદ્ધમાં અડગ રહેલા દેવો પણ ધરતી પર પડી ગયા.
રુધિરોદ્ગારિણસ્સર્વે સિદ્ધગંધર્વકિન્નરાઃ। વિશિખૈઃ પીડિતા દેવા નિપેતુર્ધરણીતલે
બધા સિદ્ધો, ગંધર્વો અને કિન્નરો તીરોના ઘા ખાઈ લોહી ઉગળી રહ્યા હતા; દેવો પણ પીડિત થઈ ધરતી પર પડી ગયા.
કેચિચ્છરશતૈર્ભિન્નાસ્સહસ્રૈરયુતૈસ્તથા। પેતુરુર્વ્યાં મહાવીર્યા યે રણે સુરપુંગવાઃ
યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ એવા કેટલાક દેવો સૈંકડો, હજારો અને લાખો તીરોના ઘા ખાઈ જમીન પર પડી ગયા.
વ્યથિતાશ્ચાભવન્સર્વે સ્યંદનસ્થા દિવૌકસઃ। શરૈઃ પ્રવ્યથિતાસ્તે તુ સ્થાતું શક્તા ન સંમુખે
રથ પર ઊભેલા બધા દેવો વ્યાકુળ થઈ ગયા; તીરોના ઘા ખાઈ તેઓ સામે ઊભા રહી શક્યા નહીં.
તેનાવગાહિતં સૈન્યં ગજેનેવ સરોવનમ્। શરૈસ્તસ્યાર્દિતા દેવા વજ્રાનલસમપ્રભૈઃ
તે દૈત્યે સૈન્યમાં એ રીતે પ્રવેશ કર્યો જેમ હાથી સરોવર માં જાય; તેના વીજળી અને અગ્નિ જેવી તેજસ્વી તીરો વડે દેવો ખૂબ પીડાયા.
ન શેકુઃ સમરે સ્થાતું મઘવંતં યયુસ્તદા। ચિત્રરથ ઇતિ ખ્યાતો દેવશ્શસ્ત્રભૃતાં વરઃ
દેવો યુદ્ધમાં ઊભા રહી શક્યા નહીં અને મેઘવંત પાસે ગયા; પછી દેવોમાં પ્રસિદ્ધ અને શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા ચિત્રરથ આવ્યા.
યયૌ સ્યંદનમારુહ્ય યુદ્ધં પ્રતિ ધનુર્ધરઃ। અબ્રવીદ્વચનં સોપિ સેનાન્યં તુ મહાસુરમ્
ચિત્રરથ ધનુષ્ય લઈને રથ પર ચડીને યુદ્ધ માટે આગળ વધ્યા; તેણે પછી દૈત્યસેનાપતિને આ રીતે કહ્યું.
યથા હંસિ મહાશૂર સુરસેનાં મુદાન્વિતઃ। સ ત્વં પ્રશંસનીયશ્ચ શૂરોસિ સુરસંમતઃ
જે રીતે, મહાન શૂરવીર, તું આનંદપૂર્વક દેવસેના નાશ કરી હતી, એ જ રીતે તું વખાણવા યોગ્ય છે અને દેવતાઓમાં પણ માન્ય શૂરવીર છે.
હિરણ્યાક્ષપ્રિયં કર્મ કૃતં યુદ્ધે ત્વયાધુના। ઇદાનીં મમ બાણૈશ્ચ ગચ્છસ્વ યમમંદિરમ્
તારે હવે યુદ્ધમાં હિરણ્યાક્ષને પ્રસન્ન કરતું કાર્ય કર્યું છે; હવે મારા બાણોથી યમના ઘર તરફ જા.
તતશ્ચ કાલકેયસ્તુ સ્મિતો વચનમબ્રવીત્। પુરૈવ વિજિતો દેવ ગણઃ સર્વઃ પ્રલીલયા
પછી કાલકેયે સ્મિત સાથે કહ્યું: 'પૂર્વે હું સમગ્ર દેવસેનાને હરાવીને નષ્ટ કરી દીધા હતા.'
ઇદાનીં તુ સ્થિતં યુદ્ધે બલં સર્વં તુ હેલયા। યદિ તે નિધને પ્રીતિરસ્તીહ સુરપુંગવ
હવે તો આખું બળ યુદ્ધમાં અવગણનાથી ઉભું છે; જો તને મારી મૃત્યુમાં આનંદ હોય, હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, તો એવું જ થાઓ.
એભિસ્ત્વાં નિશિતૈર્બાણૈર્નયામિ યમમંદિરમ્। ઇત્યુક્ત્વા પરમક્રુદ્ધો બાણમંતકસન્નિભમ્
'હવે આ તીખા બાણોથી હું તને યમના ઘર મોકલી દઈશ.' આમ કહી, અત્યંત ક્રોધથી, તેણે મૃત્યુદેવ જેવો બાણ ઉપાડ્યો.
જઘાન સમરે વીરસ્ત્રિભિશ્ચિચ્છેદ સોંબરે। પુનર્બાણાંશ્ચ સમરે યોજયિત્વા દ્રુતં રુષા
યુદ્ધમાં એ વીરે ત્રણને મારી નાખ્યા અને મેદાનમાં કાપી નાખ્યા; પછી ગુસ્સાથી ઝડપથી વધુ બાણ ચડાવ્યા.
જઘાન પ્રચુરાન્દૈત્યાંસ્તાંશ્ચકર્ત્ત સ લાઘવાત્। તતોન્યોન્યં શરૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ કાલાનલસમપ્રભૈઃ
એણે ઘણા દૈત્યોને માર્યા અને ઝડપથી કાપી નાખ્યા; પછી બંનેએ કાળાગ્નિ જેવાં તેજસ્વી તીખા બાણોથી એકબીજાને ઘાયલ કર્યા.
યુદ્ધે ધનુષ્મતાં શ્રેષ્ઠશ્ચિચ્છેદ ભુવિ વેગતઃ। તદ્યુદ્ધમભવદ્દેવદૈત્યયોર્ધર્મતો ભૃશમ્
યુદ્ધમાં ધનુર્ધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ એ વીરે ઝડપથી ધરતી પર દુશ્મનોને કાપી નાખ્યા; દેવ અને દૈત્ય વચ્ચેનું એ યુદ્ધ ખૂબ ધર્મપૂર્ણ બન્યું.
દ્રષ્ટુકામાગતાઃ પાર્શ્વમૃષિ દેવાઃ સુરોરગાઃ। એવં શતસહસ્રાણિ બાણાનાં વિધૃતાનિ ચ
એ યુદ્ધ જોવા માટે ઋષિઓ, દેવતાઓ અને નાગો બાજુએ આવી ગયા; અને એ રીતે લાખો બાણો છોડવામાં આવ્યા.
અન્યોન્યં સમરે વીરૌ વિજયાય વિરેજતુઃ। અથ ક્રુદ્ધો મહાતેજા ગંધર્વાણાં પતિસ્તદા
યુદ્ધમાં બંને વીર વિજય માટે ઝઝૂમતા તેજથી ચમકી ઉઠ્યા; ત્યારે ગુસ્સામાં, મહાતેજસ્વી ગંધર્વોના સ્વામી એ સમયે—
ત્રિભિર્બિભેદ બાણૈશ્ચ લલાટે હૃદિ પંચભિઃ। સપ્તભિર્જઠરે નાભૌ બસ્તૌ તસ્ય સ પંચભિઃ
એણે ત્રણ બાણો કપાળમાં, પાંચ હૃદયમાં, સાત પેટમાં અને પાંચ નાભિ તથા મૂત્રાશયમાં ઘૂસી દીધા.
શરૈઃ સંપાતિતો દૈત્યો મુગ્ધઃ કશ્મલતાં ગતઃ। શિથિલીકૃતચાપશ્ચ લેભે સંજ્ઞાં ચિરાદ્બલી
બાણોથી ઘાયલ થયેલો દૈત્ય અચાનક પડી ગયો, મૂર્છા અને કમજોરીમાં આવી ગયો; ધનુષ્ય ઢીલું પડી ગયું અને લાંબા સમય પછી એ શક્તિશાળી દૈત્યને સંજ્ઞાન આવી.
મધુસંજ્ઞં ત્રિભિર્બાણૈસ્સ બિભેદ સુરોત્તમમ્। ચકર્ત્ત ધનુરસ્ત્રૈશ્ચ દૈત્યરાજસ્ય પશ્યતઃ
એણે ત્રણ બાણોથી મધુસંજ્ઞ દેવને ઘાયલ કર્યો અને દૈત્યરાજ જોઈ રહ્યો ત્યારે જ શસ્ત્રોથી તેનું ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું.
તતો બાણસહસ્રૈસ્તુ કાલાંતકસમપ્રભૈઃ। બિભેદ દૈત્યસિંહં તુ સુરાણામુત્તમો બલી
પછી હજારો કાળાન્ત સમાન તેજસ્વી બાણોથી શક્તિશાળી શ્રેષ્ઠ દેવએ દૈત્યોમાં સિંહને ઘાયલ કર્યો.
હતચેતાઃ સ દૈત્યેંદ્રો બહુશોણિતસંસ્રવઃ। વિહ્વલો બહુબાણાર્તઃ શૂલં જગ્રાહ દાનવઃ
મૂર્છિત અને ઘણું લોહી વહાવતો દૈત્યરાજ, અનેક બાણોથી પીડાતો, દુઃખી થઈને ભાલા માટે હાથ લંબાવ્યો.
શૂલહસ્તસ્ય તસ્યૈવ ચતુર્ભિસ્તુરગાન્શરૈઃ। હત્વા ચ પાતયામાસ ત્રિભિર્યંતારમેવ ચ
એ ભાલાવાળા દૈત્યના ઘોડાઓને ચાર બાણોથી મારી નાખ્યા અને ત્રણ બાણોથી રથચાલકને પણ પાડી દીધો.
જઘાન શૂલમુર્વીષ્ઠસ્તતો ગંધર્વસત્તમમ્। વિચકર્ત્ત ત્રિભિર્બાણૈઃ શૂલં ચિત્રરથો બલી
પછી જમીન પર ઊભા રહી ભાલાથી ગંધર્વોમાં શ્રેષ્ઠને મારવાનો પ્રયાસ કર્યો; પણ શક્તિશાળી ચિત્રરથએ ત્રણ બાણોથી એ ભાલાને કાપી નાખ્યો.
શૂલં ચ નષ્ટકં દૃષ્ટ્વા હતભોગમિવોરગમ્। ગૃહીત્વા મુદ્ગરં ઘોરં પ્રદુદ્રાવ સુરં બલી
ભાલા નષ્ટ થયેલું જોઈ, જેમ કે ફણ ગુમાવેલો સાપ, એ શક્તિશાળી દૈત્યે ભયાનક ગદા પકડી અને દેવ પર દોડ્યો.
સ મુદ્ગરં સમાયાતં દૈત્યસેનાધિપં તદા। વિચકર્ત્ત શિરો દેહાદર્ધચંદ્રેણ સંભ્રમાત્
ત્યારે, અર્ધચંદ્રાકૃતિ ગદાથી તેણે દૈત્યસેનાના વડાના માથા પર પ્રહાર કર્યો અને ઉતાવળમાં તેનું માથું શરીરથી અલગ કરી નાખ્યું.
સ પપાત મહીપૃષ્ઠે સંચચાલ વસુંધરા। તતો દૈત્યગણાઃ સર્વે વિમુખા વિપ્રદુદ્રુવુઃ
તે જમીન પર પડ્યો અને ધરા ધ્રૂજી ઉઠી; પછી બધા દૈત્યો ડરીને પીઠ ફેરવી ભાગી ગયા.