ગામેવ પતિતા ધીરા દિવ્યાલંકારભૂષિતાઃ। પ્રદીપ્તોભૂદ્ધરાદેશો વીરૈર્નાગૈર્હયૈ રથૈઃ
દિવ્ય આભૂષણોથી સજ્જ ધીર વીરોએ ધરા પર પડ્યા; ધરાનો પ્રદેશ વીર, હાથી, ઘોડા અને રથથી તેજસ્વી બન્યો.
વિવિધાભરણૈર્નષ્ટૈઃ પતાકાભિશ્ચ કેતુભિઃ। તતો વસુંધરા સર્વા સશૈલવનકાનના
વિવિધ આભૂષણો ગુમ થયા, ધ્વજ અને કેતુઓ પડી ગયા; ત્યારબાદ આખી ધરા, પર્વતો, જંગલ અને વન સાથે—
રુધિરૌઘપ્લુતા તત્ર વિબુધાસુરયોર્યુધિ। ક્રવ્યાદૈર્બહુભિસ્તત્ર ખાદિતો દ્રવ્યસંચયઃ
ત્યાં દેવો અને દૈત્યો વચ્ચેના યુદ્ધમાં ધરતી લોહીના પ્રવાહોથી છલછલ થઈ ગઈ હતી; અનેક માંસખોર પ્રાણીઓએ માંસના ઢગલાં ખાઈ નાખ્યા.
લોહિતં પ્રચુરં પીતં રક્ષોભિશ્ચ વૃકાદિભિઃ। અન્યૈર્મહાગણૈરેવ ક્ષતજં પવનાન્વિતમ્
રાક્ષસો, વાઘ અને બીજા અનેક જંગલી પ્રાણીઓએ ઘણું લોહી પીધું; અને બીજા મોટા જૂથોએ પણ પવનમાં ઉડતું ઘાયલ લોહી પીધું.
ખાદિતં પ્રીતિમદ્ભિશ્ચ ફેરુગૃધ્રગણૈર્મુદા। એતસ્મિન્નંતરે સૂરિઃ સુરપૂજ્યો બૃહસ્પતિઃ
શિયાળ અને ગિધના ટોળાં આનંદથી માંસ ખાઈ રહ્યાં હતાં; એ દરમિયાન દેવો દ્વારા પૂજ્ય સૂર્ય અને બૃહસ્પતિ ત્યાં પ્રગટ થયા.
મૃતસંજીવનીવિદ્યાં સુરાણાં સંજજાપ હ। વિશલ્યકરણીં દિવ્યાં બ્રહ્મવિદ્યાં મહાબલાં
તેણે દેવો માટે મૃતને જીવંત કરનાર વિદ્યા, ઘા ઠીક કરતી દિવ્ય અને શક્તિશાળી બ્રહ્મવિદ્યા ઉચ્ચારી.
તતો ધન્વંતરિર્વિદ્વાન્સુરવૈદ્યો મનોજવઃ। ઔષધૈસ્તત્પ્રયોગૈશ્ચ રણે પર્યટતે મુદા
પછી વિદ્વાન અને ઝડપી દેવવૈદ્ય ધન્વંતરી, ઔષધિઓ અને તેમની વિધિઓ સાથે આનંદપૂર્વક યુદ્ધભૂમિમાં ફરવા લાગ્યા.
તત્ર દેવાશ્ચ જીવંતિ યે મૃતાશ્ચ મહાહવે। અવ્રણા બલસંપન્નાઃ પ્રયુધ્યંતિ ભૃશં પુનઃ
ત્યાં મહાયુદ્ધમાં મૃત્યુ પામેલા દેવો ફરી જીવતા થયા; તેઓ ઘાયલ વિના અને તાકાતથી ભરપૂર ફરી જોરદાર લડવા લાગ્યા.
એવં શતસહસ્રં તુ ગણં દૈત્યસ્ય ચોદ્ધતમ્। પતિતં પુણ્યયોગાચ્ચ શરૈર્નિર્ભિન્નકંધરમ્
એ રીતે પુણ્યના બળે દૈત્યના દંભી સેનામાંથી લાખો યોદ્ધાઓ તીરો વડે ગળા છિદ્રાઈને ધરતી પર પડી ગયા.
તતસ્તુ જયશબ્દેન નંદંતિ સિદ્ધચારણાઃ। ઋષયઃ ખેચરાશ્ચાન્યે યે ચૈવાપ્સરસાં ગણાઃ
પછી વિજયના નાદ સાથે સિદ્ધો અને ચારણો ખુશીથી ઝૂમી ઉઠ્યા; ઋષિઓ, આકાશમાં રહેતા અને અપ્સરાઓના જૂથો પણ આનંદિત થયા.
ગીતિં ગાયંતિ ગંધર્વાઃ શશંસુઃ પરમર્ષયઃ। અથ ક્રુદ્ધો મહાતેજા દૈત્યમુખ્યો મહાબલઃ
ગંધર્વો ગીતો ગાવા લાગ્યા, મહાન ઋષિઓએ સ્તુતિ કરી; ત્યારે ક્રોધિત અને તેજસ્વી દૈત્યસેનાપતિ, મહાબલી, ઉભો રહ્યો.
કાલકેય ઇતિ ખ્યાતઃ સેનાનીર્દૈત્યપસ્ય ચ। સ્યન્દનસ્થો મહાવીર્યો ધનુરાદાય તત્ર ચ
કાળકેય નામે પ્રસિદ્ધ દૈત્યસેનાપતિ, મહાવીર્યવાન, રથ પર ઊભો રહી પોતાના ધનુષ્ય ઉપાડી યુદ્ધ માટે તૈયાર થયો.
જઘાન સુરસંઘાંસ્તાન્નર્તયામાસ ભૂતલે। નિરંતરશરૌઘેણ ચ્છાદિતં ગગનં તદા૧૦૦ 1.65.
તેણે દેવોના જૂથોને પરાજિત કરી ધરતી પર નચાવ્યા; એ સમયે તેના સતત તીરોના વરસાદથી આકાશ ઢંકાઈ ગયું.
નિપતંતિ શરાઃ સૈન્યે કોટિકોટિ સહસ્રશઃ। નિપતંતિ તતો દેવાઃ સંયુગેષ્વનિવર્તિનઃ
સૈન્ય પર કરોડો-લાખો તીરો પડવા લાગ્યા; પછી યુદ્ધમાં અડગ રહેલા દેવો પણ ધરતી પર પડી ગયા.
રુધિરોદ્ગારિણસ્સર્વે સિદ્ધગંધર્વકિન્નરાઃ। વિશિખૈઃ પીડિતા દેવા નિપેતુર્ધરણીતલે
બધા સિદ્ધો, ગંધર્વો અને કિન્નરો તીરોના ઘા ખાઈ લોહી ઉગળી રહ્યા હતા; દેવો પણ પીડિત થઈ ધરતી પર પડી ગયા.
કેચિચ્છરશતૈર્ભિન્નાસ્સહસ્રૈરયુતૈસ્તથા। પેતુરુર્વ્યાં મહાવીર્યા યે રણે સુરપુંગવાઃ
યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ એવા કેટલાક દેવો સૈંકડો, હજારો અને લાખો તીરોના ઘા ખાઈ જમીન પર પડી ગયા.
વ્યથિતાશ્ચાભવન્સર્વે સ્યંદનસ્થા દિવૌકસઃ। શરૈઃ પ્રવ્યથિતાસ્તે તુ સ્થાતું શક્તા ન સંમુખે
રથ પર ઊભેલા બધા દેવો વ્યાકુળ થઈ ગયા; તીરોના ઘા ખાઈ તેઓ સામે ઊભા રહી શક્યા નહીં.
તેનાવગાહિતં સૈન્યં ગજેનેવ સરોવનમ્। શરૈસ્તસ્યાર્દિતા દેવા વજ્રાનલસમપ્રભૈઃ
તે દૈત્યે સૈન્યમાં એ રીતે પ્રવેશ કર્યો જેમ હાથી સરોવર માં જાય; તેના વીજળી અને અગ્નિ જેવી તેજસ્વી તીરો વડે દેવો ખૂબ પીડાયા.
ન શેકુઃ સમરે સ્થાતું મઘવંતં યયુસ્તદા। ચિત્રરથ ઇતિ ખ્યાતો દેવશ્શસ્ત્રભૃતાં વરઃ
દેવો યુદ્ધમાં ઊભા રહી શક્યા નહીં અને મેઘવંત પાસે ગયા; પછી દેવોમાં પ્રસિદ્ધ અને શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા ચિત્રરથ આવ્યા.
યયૌ સ્યંદનમારુહ્ય યુદ્ધં પ્રતિ ધનુર્ધરઃ। અબ્રવીદ્વચનં સોપિ સેનાન્યં તુ મહાસુરમ્
ચિત્રરથ ધનુષ્ય લઈને રથ પર ચડીને યુદ્ધ માટે આગળ વધ્યા; તેણે પછી દૈત્યસેનાપતિને આ રીતે કહ્યું.
યથા હંસિ મહાશૂર સુરસેનાં મુદાન્વિતઃ। સ ત્વં પ્રશંસનીયશ્ચ શૂરોસિ સુરસંમતઃ
જે રીતે, મહાન શૂરવીર, તું આનંદપૂર્વક દેવસેના નાશ કરી હતી, એ જ રીતે તું વખાણવા યોગ્ય છે અને દેવતાઓમાં પણ માન્ય શૂરવીર છે.
હિરણ્યાક્ષપ્રિયં કર્મ કૃતં યુદ્ધે ત્વયાધુના। ઇદાનીં મમ બાણૈશ્ચ ગચ્છસ્વ યમમંદિરમ્
તારે હવે યુદ્ધમાં હિરણ્યાક્ષને પ્રસન્ન કરતું કાર્ય કર્યું છે; હવે મારા બાણોથી યમના ઘર તરફ જા.
તતશ્ચ કાલકેયસ્તુ સ્મિતો વચનમબ્રવીત્। પુરૈવ વિજિતો દેવ ગણઃ સર્વઃ પ્રલીલયા
પછી કાલકેયે સ્મિત સાથે કહ્યું: 'પૂર્વે હું સમગ્ર દેવસેનાને હરાવીને નષ્ટ કરી દીધા હતા.'
ઇદાનીં તુ સ્થિતં યુદ્ધે બલં સર્વં તુ હેલયા। યદિ તે નિધને પ્રીતિરસ્તીહ સુરપુંગવ
હવે તો આખું બળ યુદ્ધમાં અવગણનાથી ઉભું છે; જો તને મારી મૃત્યુમાં આનંદ હોય, હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, તો એવું જ થાઓ.
એભિસ્ત્વાં નિશિતૈર્બાણૈર્નયામિ યમમંદિરમ્। ઇત્યુક્ત્વા પરમક્રુદ્ધો બાણમંતકસન્નિભમ્
'હવે આ તીખા બાણોથી હું તને યમના ઘર મોકલી દઈશ.' આમ કહી, અત્યંત ક્રોધથી, તેણે મૃત્યુદેવ જેવો બાણ ઉપાડ્યો.
જઘાન સમરે વીરસ્ત્રિભિશ્ચિચ્છેદ સોંબરે। પુનર્બાણાંશ્ચ સમરે યોજયિત્વા દ્રુતં રુષા
યુદ્ધમાં એ વીરે ત્રણને મારી નાખ્યા અને મેદાનમાં કાપી નાખ્યા; પછી ગુસ્સાથી ઝડપથી વધુ બાણ ચડાવ્યા.
જઘાન પ્રચુરાન્દૈત્યાંસ્તાંશ્ચકર્ત્ત સ લાઘવાત્। તતોન્યોન્યં શરૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ કાલાનલસમપ્રભૈઃ
એણે ઘણા દૈત્યોને માર્યા અને ઝડપથી કાપી નાખ્યા; પછી બંનેએ કાળાગ્નિ જેવાં તેજસ્વી તીખા બાણોથી એકબીજાને ઘાયલ કર્યા.
યુદ્ધે ધનુષ્મતાં શ્રેષ્ઠશ્ચિચ્છેદ ભુવિ વેગતઃ। તદ્યુદ્ધમભવદ્દેવદૈત્યયોર્ધર્મતો ભૃશમ્
યુદ્ધમાં ધનુર્ધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ એ વીરે ઝડપથી ધરતી પર દુશ્મનોને કાપી નાખ્યા; દેવ અને દૈત્ય વચ્ચેનું એ યુદ્ધ ખૂબ ધર્મપૂર્ણ બન્યું.
દ્રષ્ટુકામાગતાઃ પાર્શ્વમૃષિ દેવાઃ સુરોરગાઃ। એવં શતસહસ્રાણિ બાણાનાં વિધૃતાનિ ચ
એ યુદ્ધ જોવા માટે ઋષિઓ, દેવતાઓ અને નાગો બાજુએ આવી ગયા; અને એ રીતે લાખો બાણો છોડવામાં આવ્યા.
અન્યોન્યં સમરે વીરૌ વિજયાય વિરેજતુઃ। અથ ક્રુદ્ધો મહાતેજા ગંધર્વાણાં પતિસ્તદા
યુદ્ધમાં બંને વીર વિજય માટે ઝઝૂમતા તેજથી ચમકી ઉઠ્યા; ત્યારે ગુસ્સામાં, મહાતેજસ્વી ગંધર્વોના સ્વામી એ સમયે—