દેવાનાં પૂજનોપાયં ક્રમં બ્રૂહિ સુનિશ્ચિતમ્। અગ્રે પૂજ્યતમઃ કોસૌ કો મધ્યો નિત્યપૂજને
દેવતાઓની પૂજા કેવી રીતે અને કયા ક્રમથી કરવી એ મને ચોક્કસપણે કહો; સૌપ્રથમ કોની પૂજા કરવી અને રોજની પૂજામાં મધ્યમાં કોણ છે?
અંતે ચ પૂજા કસ્યૈવ કસ્ય કો વા પ્રભાવકઃ। કિંવા કં ચ ફલં બ્રહ્મન્પૂજયિત્વા લભેન્નરઃ
અંતે કોની પૂજા કરવી અને કોની પાસે કઈ શક્તિ છે? બ્રાહ્મણ, કોની પૂજા કરવાથી મનુષ્યને શું ફળ મળે છે?
વ્યાસ ઉવાચ- ગણેશં પૂજયેદગ્રે ત્વવિઘ્નાર્થં પરે ત્વિહ। વિનાયકત્વમાપ્નોતિ યથા ગૌરીસુતો હિ સઃ
વ્યાસે કહ્યું: સૌપ્રથમ વિઘ્નો દૂર કરવા માટે ગણેશજીની પૂજા કરવી જોઈએ; આમ, મનુષ્યને વિનાયકપદ મળે છે, કારણ કે તે ગૌરીપુત્ર છે.
પાર્વત્યજનયત્પૂર્વં સુતૌ મહેશ્વરાદિમૌ। સર્વલોકધરૌ શૂરૌ દેવૌ સ્કંદગણાધિપૌ
પાર્વતીએ પહેલાં બે પુત્રો જન્માવ્યા: મહાદેવ જેવા સર્વલોકના ધારક, શૂરવીર દેવતા, સ્કંદ અને ગણપતિ, જે દેવસેનાના સ્વામી છે.
તૌ ચ દૃષ્ટ્વા નગસુતા સિધ્યર્થં પર્યભાષત। ઇદં તુ મોદકં પુત્રૌ દેવૈર્દત્તં મુદાન્વિતૈઃ
પર્વતકન્યાએ બંને પુત્રોને સફળતા માટે કહ્યું: 'મારા પુત્રો, આ મિઠાઈ દેવતાઓએ આનંદથી આપી છે.'
મહાબુદ્ધીતિ વિખ્યાતં સુધયા પરિનિર્મિતમ્। ગુણં ચાસ્ય પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુતં તુ સમાહિતૌ
'આ મહાબુદ્ધિ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે, અમૃતથી બનેલી છે. હવે હું એની વિશેષતા કહું છું, તમે બંને ધ્યાનપૂર્વક સાંભળો.'
અસ્યૈવાઘ્રાણમાત્રેણ અમરત્વં લભેદ્ધ્રુવમ્। સર્વશાસ્ત્રાર્થતત્ત્વજ્ઞઃ સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રકોવિદઃ
માત્ર સુઘાંડી લેતાં જ અમરત્વ પ્રાપ્ત થાય છે; બધા શાસ્ત્રોના સારનો જ્ઞાની અને તમામ શસ્ત્રો અને શસ્ત્રકલા જાણનારો બની જાય છે.
નિપુણઃ સર્વતંત્રેષુ લેખકશ્ચિત્રકૃત્સુધીઃ। જ્ઞાનવિજ્ઞાનતત્ત્વજ્ઞઃ સર્વજ્ઞો નાત્ર સંશયઃ
બધા વિધાઓમાં નિપુણ, બુદ્ધિશાળી લેખક અને ચિત્રકાર, જ્ઞાન અને તેના તત્વનો જાણકાર, સર્વજ્ઞ બની જાય છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
પુત્રૌ ધર્માદધિકતાં પ્રાપ્ય સિદ્ધિશતં વ્રજેત્। યસ્તસ્ય વૈ પ્રદાસ્યામિ પિતુસ્તે સંમતં ત્વિદમ્
પુત્રોએ ધર્મ કરતાં વધારે મહિમા મેળવ્યો અને શતગુણ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી; જે આ આપે છે, તેને હું પિતાને પ્રિય એવું ફળ આપીશ.
શ્રુત્વા માતૃમુખાદેવં વચઃ પરમકોવિદઃ। સ્કંદસ્તીર્થં યયૌ સદ્યઃ સર્વં ત્રિભુવનસ્થિતં
માતાના મુખેથી આવા વચન સાંભળી, સર્વજ્ઞ સ્કંદ તુરંત જ તીર્થે ગયો, અને ત્રણેય લોકમાં રહેલું બધું સાથે લઇ ગયો.
બર્હિણં સ્વં સમારુહ્ય ત્વભિષેકઃ કૃતઃ ક્ષણાત્। પિતરૌ પ્રદક્ષિણં કૃત્વા લંબોદરધરસ્સુધીઃ
પોતાના મોર પર ચડીને, ક્ષણમાં અભિષેક થયો; પછી પિતામાતાનું પ્રદક્ષિણ કરીને, બુદ્ધિશાળી, લંબોદરધારી ત્યાં ઊભો રહ્યો.
તત એવ મુદાયુક્તઃ પિત્રોરેવાગ્રત સ્થિતઃ। પુરતશ્ચ તથા સ્કંદો મે દેહીતિ બ્રુવન્સ્થિતઃ
પછી આનંદથી ભરાઈ, તે પિતામાતાના સામે ઊભો રહ્યો; અને એ જ રીતે સ્કંદ પણ મારા સામે ઊભો રહીને બોલ્યો: 'મને દેહ આપો.'
તતસ્તુ તૌ સમીક્ષ્યાથ પાર્વતી વિસ્મિતાબ્રવીત્। સર્વતીર્થાભિષેકૈસ્તુ સર્વદેવૈર્ન તૈસ્તથા
પછી બંનેને જોઈને, પાર્વતી આશ્ચર્યથી બોલી: 'બધા તીર્થોમાં દેવોએ કરેલા અભિષેકથી પણ આવું થયું નહોતું.'
સર્વયજ્ઞવ્રતૈર્મંત્રૈર્યોગૈરન્યૈર્યમૈસ્તથા। પિત્રોરર્ચાકૃતઃ કોપિ કલાં નાર્હતિ ષોડશીમ્
બધા યજ્ઞો, વ્રતો, મંત્રો, અન્ય યોગો અને નિયમો દ્વારા પણ, પિતામાતાની પૂજા કરનારને એના સોળમું ભાગ પણ મળતું નથી.
તસ્માત્સુતશતાદેષોઽધિકઃ શતગુણૈરપિ। અતો દદામિ હેરમ્બે મોદકં દેવનિર્મિતમ્
આથી, એ શતગુણથી પણ સો પુત્ર કરતાં શ્રેષ્ઠ છે; તેથી હું હેરંબને દેવો દ્વારા બનાવેલો મોદક આપું છું.
અસ્યૈવ કારણાદસ્ય અગ્રે પૂજા મખેષુ ચ। વેદશાસ્ત્રસ્તવાદૌ ચ નિત્યં પૂજાવિધાસુ ચ
આ કારણથી, બધા યજ્ઞો અને વિધિમાં, વેદશાસ્ત્રના આરંભે અને રોજની પૂજામાં, સૌપ્રથમ એની પૂજા થવી જોઈએ.
પાર્વત્યા સહ ભૂતેશો દદૌ તસ્મૈ વરં મહત્। અસ્યૈવ પૂજનાદગ્રે દેવાસ્તુષ્ટા ભવંતુ ચ
પાર્વતી સાથે ભૂતેશ્વરે તેને મહાન વર આપ્યો: 'આની સૌપ્રથમ પૂજાથી બધા દેવો પ્રસન્ન થાય.'
સર્વાસામપિ દેવીનાં પિતૄણાં ચ સમંતતઃ। તપો ભવતુ નિત્યં ચ પૂજિતેઽગ્રે ગણેશ્વરે
બધી દેવી-દેવતાઓ અને પિતૃઓ માટે પણ, જ્યારે સૌપ્રથમ ગણેશની પૂજા થાય, ત્યારે હંમેશા તપસ્યા ફળીભૂત થાય.
તતઃ સર્વેષુ યજ્ઞેષુ પૂજયેદ્ગણપં દ્વિજઃ। કોટિકોટિગુણં તેષુ દેવદેવી વચો યથા
આથી, બધા યજ્ઞોમાં દ્વિજોએ ગણપતિની પૂજા કરવી; એમાં દેવ-દેવીના વચનો કરોડો ગણાં વધી જાય છે.
દત્વા સર્વગુણં પુણ્યં દેવદેવ્યા તથા મુદા। કૃતં ગણાધિપત્યં ચ સર્વદેવાગ્રતસ્તદા
બધા ગુણ અને પુણ્ય આનંદથી દેવીને આપી, સર્વદેવતાઓ સામે ગણપતિનું અધિપત્ય સ્થાપિત થયું.
તસ્માત્પ્રાજ્યેષુ યજ્ઞેષુ સ્તોત્રેષુ નિત્યપૂજને। ગણેશં પૂજયિત્વા તુ સર્વસિદ્ધિં લભેન્નરઃ
આથી, મહાયજ્ઞો, સ્તોત્રો અને રોજની પૂજામાં, ગણેશની પૂજા કરીને મનુષ્ય સર્વ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે.
એવં જ્ઞાત્વા તુ દેવૈસ્તુ દયિતપ્રાપ્તિ કામ્યયા। પૂજિતશ્ચાથસર્વૈસ્તુ સ્વર્ગમોક્ષાર્થતો ધ્રુવમ્
આ રીતે જાણીને, દેવોએ પોતાના પ્રિયની પ્રાપ્તિ માટે ગણેશની પૂજા કરી; અને પછી બધા સ્વર્ગ અને મોક્ષને અવશ્ય પ્રાપ્ત થયા.
નક્તાહારશ્ચતુર્થ્યાં તુ પૂજયિત્વા ગણાધિપં। લિંગે વા પ્રતિમા ચિત્રે દેવઃ પૂજ્યો ભવેદ્યદિ
ચતુર્થીના દિવસે રાત્રે ઉપવાસ કરીને, ગણપતિની પૂજા કરવી, પછી તે લિંગ, પ્રતિમા કે ચિત્રમાં હોય, દેવની પૂજા થવી જોઈએ.
ગણાધિપ નમસ્તુભ્યં સર્વવિઘ્નપ્રશાંતિદ। ઉમાનંદપ્રદ પ્રાજ્ઞ ત્રાહિ માં ભવસાગરાત્
ગણપતિ, તને વંદન છે, સર્વ વિઘ્નો દૂર કરનાર; ઉમાને આનંદ આપનાર, વિદ્વાન, મને સંસારના સાગરથી બચાવ.
હરાનંદકરધ્યાન જ્ઞાનવિજ્ઞાનદ પ્રભો। વિઘ્નરાજ નમસ્તુભ્યં પ્રસન્નો ભવ સર્વદા
હે હરાને આનંદ આપનાર, જ્ઞાન અને વિવેક આપનાર પ્રભુ, વિઘ્નોના રાજા, તમને વંદન છે; કૃપા કરીને હંમેશા પ્રસન્ન રહો.
કૃતોપવાસો ગણપં પૂજયેદ્યો નરો મુદા। સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ સુરલોકે મહીયતે
જે મનુષ્ય ઉપવાસ કરીને આનંદપૂર્વક ગણપતિની પૂજા કરે છે, તે બધા પાપોથી મુક્ત થાય છે અને દેવલોકમાં માન પામે છે.
સ્તોત્રં તસ્ય પ્રવક્ષ્યામિ નામદ્વાદશકં શુભં। ૐનમો ગણપતયે મંત્ર એષ ઉદાહૃતઃ
હવે હું ગણપતિના શુભ બાર નામોનું સ્તોત્ર કહું છું; આ મંત્ર છે: 'ૐ ગણપતિને વંદન.'
ગણપતિર્વિઘ્નરાજો લંબતુંડો ગજાનનઃ। દ્વૈમાતુરશ્ચ હેરમ્બ એકદંતો ગણાધિપઃ
ગણપતિ, વિઘ્નોના રાજા, લાંબા દાંતવાળા, હાથીમુખવાળા, બે માતાના પુત્ર, હેરંબ, એકદંત અને ગણોના અધિપતિ—
વિનાયકશ્ચારુકર્ણઃ પશુપાલો ભવાત્મજઃ। દ્વાદશૈતાનિ નામાનિ પ્રાતરુત્થાય યઃ પઠેત્
વિનાયક, સુંદર કાનવાળા, પ્રાણીઓના રક્ષક અને ભવાની પુત્ર—આ બાર નામો જે વ્યક્તિ સવારે ઉઠીને વાંચે છે,
વિશ્વં તસ્ય ભવેદ્વશ્યં ન ચ વિઘ્નં ભવેત્ક્વચિત્। મહાપ્રેતાશ્શમં યાંતિ પીડ્યતે વ્યાધિભિર્ન ચ। સર્વપાપાદ્વિનિર્મુક્તો હ્યક્ષયં સ્વર્ગમશ્નુતે
તેના માટે આખું જગત વશમાં થાય છે, ક્યારેય વિઘ્ન આવતાં નથી; મહાપ્રેતો શાંત થાય છે, રોગો તકલીફ આપતા નથી, અને બધા પાપોથી મુક્ત થઈને અક્ષય સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કરે છે.