યાવદસ્થિ મનુષ્યસ્ય ગંગાતોયે પ્રતિષ્ઠતિ। તાવદ્વર્ષસહસ્રાણિ સ્વર્ગલોકે મહીયતે
જેટલા વર્ષ સુધી મનુષ્યની હાડકાં ગંગાના જળમાં રહે છે, એટલા હજાર વર્ષ સુધી તે સ્વર્ગલોકમાં સન્માન પામે છે.
પિત્રોર્બંધુજનાનાં ચ અનાથાનાં ગુરોરપિ। ગંગાયામસ્થિપાતેન નરઃ સ્વર્ગાન્ન હીયતે
પિતા-માતા, બંધુજનો, અનાથો કે ગુરુના હાડકાં ગંગામાં વિસર્જન કરવાથી મનુષ્ય સ્વર્ગમાંથી કદી નીચે પડતો નથી.
ગંગાં પ્રતિવહેદ્યસ્તુ પિતૄણામસ્થિખંડકમ્। પદેપદેશ્વમેધસ્ય ફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ
જે મનુષ્ય પોતાના પૂર્વજોના હાડકાંના ટુકડા ગંગા સુધી લઈ જાય છે, તેને દરેક પગલે અશ્વમેઘ યજ્ઞ જેટલું ફળ મળે છે.
ધન્યા જાનપદા યે ચ પશવઃ પક્ષિકીટકાઃ। સ્થાવરા જંગમાશ્ચાન્યે ગંગાતીરસમાશ્રિતાઃ
ગંગાના કાંઠે વસતા લોકો, પશુઓ, પક્ષીઓ, જીવજંતુઓ અને સ્થાવર-જંગમ બધા જ ધન્ય છે.
ક્રોશાંતર મૃતા યે ચ જાહ્નવ્યા દ્વિજસત્તમાઃ। માનવા દેવતાસ્સંતિ ઇતરે માનવા ભુવિ
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, જે મનુષ્યો જાહ્નવીથી એક ક્રોશની અંદર મરે છે, તેઓ દેવતા બને છે; બાકીના મનુષ્યો પૃથ્વી પર મનુષ્ય જ રહે છે.
ગંગાસ્નાનાય સંગચ્છન્પથિ સંમ્રિયતે યદિ। સ ચ સ્વર્ગમવાપ્નોતિ ગંગાસ્નાનફલં લભેત્
ગંગાસ્નાન માટે જતા મનુષ્યનું રસ્તામાં મૃત્યુ થાય તો તે સ્વર્ગ પામે છે અને ગંગાસ્નાનનું ફળ મેળવે છે.
ગંગાજલે પ્રયાસ્યંતિ તે જીવાઃ પથિ યે મૃતાઃ। કીટાઃ પંતંગાશ્શલભાઃ પાદાઘાતેન ગચ્છતાં
ગંગા તરફ જતા રસ્તામાં જે જીવ, જીવજંતુ, પતંગિયા કે ટીડા યાત્રાળુઓના પગ નીચે આવીને મરે છે, તેઓ પણ ગંગાજળ સુધી પહોંચે છે.
યે વદંતિ સમુદ્દેશં ગંગાં પ્રતિ જનં દ્વિજાઃ। તે ચ યાંતિ પરં પુણ્યં ગંગાસ્નાનફલં નરાઃ
જે દ્વિજગણ ગંગાનું સ્થાન બતાવે છે, તેઓ પણ પરમ પુણ્ય પામે છે; અને મનુષ્યોને ગંગાસ્નાનનું ફળ મળે છે.
જાહ્નવીં યે ચ નિંદંતિ પાષણ્ડૈર્હતચેતસઃ। તે યાંતિ નરકં ઘોરં પુનરાવૃત્તિદુર્લભમ્
જેઓ પાખંડી લોકોના પ્રભાવથી જાહ્નવીની નિંદા કરે છે, તેઓ ભયાનક નરકમાં જાય છે, જ્યાંથી પાછા ફરવું અઘરું છે.
દુસ્થોવાપિ સ્મરન્નિત્યં ગંગેતિ પરિકીર્તયન્। પઠન્સ્વર્ગમવાપ્નોતિ કિમન્યૈર્બહુભાષિતૈઃ
જો કોઈ ગંગા સુધી જઈ શકતો ન હોય, પણ 'ગંગા'નું સ્મરણ અને ઉચ્ચારણ કરે છે, તો તે પણ સ્વર્ગ પામે છે; પછી અન્ય ઘણા શબ્દોની શું જરૂર છે?
ગંગાગંગેતિ યો બ્રૂયાદ્યોજનાનાં શતૈરપિ। મુચ્યતે સર્વપાપેભ્યો વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ
જે કોઈ 'ગંગા, ગંગા' કહે છે—even જો તે સો યોજન દૂર હોય—તે બધા પાપોથી મુક્ત થાય છે અને વિષ્ણુલોકમાં જાય છે.
અંધાશ્ચ પંગવસ્તે ચ વૃથાભવ સમુદ્ભવાઃ। ગર્ભપાતાદ્વિપદ્યંતે યે ગંગાં ન ગતા નરાઃ
આંધળા, લંગડા, વ્યર્થ જન્મેલા અને ગર્ભપાતથી મૃત્યુ પામેલા લોકો એ છે, જેઓ ગંગા સુધી પહોંચી શક્યા નથી.
ન કીર્તયંતિ યે ગંગાં જડતુલ્યા નરાધમાઃ। પરાન્નોપદિશંતિ સ્મ વાતૂલાશ્ચિત્તવિભ્રમાઃ
જે લોકો ગંગાજીનું ગુણગાન કરતા નથી, એ લોકો મૂર્ખ અને સૌથી નીચલા મનુષ્ય ગણાય છે; એ લોકોનું મન અસ્થિર અને ગભરાયેલું હોય છે અને તેઓ બીજાના ઘરના ભોજન પર જીવતા હોય છે.
ન પઠંતિ જના યે ચ તેષાં શાસ્ત્રં વિનિષ્ફલમ્। ગંગાપુણ્યફલં વિપ્રાઃ કુધિયઃ પતિતાધમાઃ
જે લોકો ગંગાજીનું સ્તુતિપાઠ કરતા નથી, એમના માટે શાસ્ત્ર પણ નિષ્ફળ છે; હે બ્રાહ્મણો, દુષ્ટ બુદ્ધિ અને પાપી સ્વભાવ ધરાવનારા લોકોને ગંગાજીનું પુણ્યફળ મળતું નથી.
પાઠયંતિ જના યે ચ શ્રદ્ધયા નિપઠંતિ ચ। ગચ્છંતિ તે દિવં ધીરાસ્તારયંતિ પિતૄન્ગુરૂન્
પણ જે લોકો શ્રદ્ધાપૂર્વક ગંગાજીનું પાઠ કરે છે અને ભણે છે, એ ધીરજવાળા લોકો સ્વર્ગમાં જાય છે અને પોતાના પિતૃઓ અને ગુરુઓને પણ પાર ઉતારે છે.
પાથેયકં ગચ્છતાં યો વસુ શક્ત્યા પ્રયચ્છતિ। ભાગીરથ્યા લભેત્સ્નાનં યઃ પરાન્નેન ગચ્છતિ
જે કોઈ પોતાની શક્તિ પ્રમાણે મુસાફરોને પાથેય આપે છે, અથવા બીજાના ઘરમાંથી મળેલું ખોરાક લઈને ભાગીરથીની યાત્રા કરે છે, તેને ગંગાજીમાં સ્નાન કર્યાનું પુણ્ય મળે છે.
કર્તુઃ સ્નાનફલં વિદ્યાદ્દ્વિગુણં પ્રેરકસ્ય ચ। ઇચ્છયાનિચ્છયા ચાપિ પ્રેરણેનાન્યસેવયા
સ્નાન કરનારને જે ફળ મળે છે, એ ફળને જાણવું જોઈએ અને જે બીજાને પ્રેરણા આપે છે તેને એ ફળનું દ્વિગુણું ફળ મળે છે, ચાહે તે ઇચ્છાથી હોય કે અનિચ્છાથી, પ્રેરણા કે સેવા દ્વારા હોય.
જાહ્નવીં યો ગતઃ પુણ્યાં સ ગચ્છેન્નિર્જરાલયમ્। દ્વિજા ઊચુઃ- ગંગાયાઃ કીર્તનં વ્યાસ શ્રુતં ત્વત્તો વિનિર્મલમ્
જે કોઈ પવિત્ર જાહ્નવી ગંગાજી પાસે જાય છે, તે અમરલોકમાં પહોંચી જાય છે. દ્વિજોએ કહ્યું: 'હે વ્યાસજી, અમને તમારી પાસેથી ગંગાજીનું શુદ્ધ ગુણગાન સાંભળવા મળ્યું.'
ગંગા કસ્માત્કિમાકારા કુતઃ સા હ્યતિપાવની। વ્યાસ ઉવાચ- શૃણુધ્વં કથયામ્યદ્ય કથાં પુણ્યાં પુરાતનીં
'ગંગાજી કેમ એટલી પવિત્ર છે, એમનું સ્વરૂપ શું છે અને એ ક્યાંથી આવી છે?' વ્યાસજી બોલ્યા: 'સાંભળો, હવે હું તમને એક પ્રાચીન અને પવિત્ર કથા કહું છું.'
યાં શ્રુત્વા મોક્ષમાર્ગં ચ પ્રાપ્નોતિ નરસત્તમઃ। બ્રહ્મલોકં પુરા ગત્વા નારદો મુનિપુંગવઃ
જે સાંભળવાથી, હે શ્રેષ્ઠ મનુષ્ય, મોક્ષનો માર્ગ મળે છે; એક વખત મહાન ઋષિ નારદજી બ્રહ્મલોક ગયા હતા.
નત્વા વિધિં ચ પપ્રચ્છ પૂતં ત્રૈલોક્યપાવનમ્। કિં સૃષ્ટં ચ ત્વયા તાત સંમતં શંભુકૃષ્ણયોઃ
બ્રહ્માજીને વંદન કરીને, નારદજી એ ત્રણેય લોકને પવિત્ર કરનારને પૂછ્યું: 'હે પિતા, તમે એવું શું સર્જન કર્યું છે જે શંભુ અને કૃષ્ણને પણ પ્રિય છે?'
સર્વલોકહિતાર્થાય ભુવઃસ્થાને સમીહિતમ્। દેવી વા દેવતા કા વા સર્વાસામુત્તમોત્તમા
'બધા લોકના કલ્યાણ માટે પૃથ્વી પર શું સ્થાપિત કર્યું છે? એ કોઈ દેવી છે કે દેવતા? બધામાંથી શ્રેષ્ઠ કોણ છે?'
યાં સમાસાદ્ય દેવાશ્ચ દૈત્યમાનુષપન્નગાઃ। અંડજાઃ સ્વેદજા વૃક્ષા યે ચાન્ય ઉદ્ભિજ્જાદયઃ
'જેની પાસે જઈને દેવતા, દૈત્ય, મનુષ્ય, સાપ, પક્ષીઓ, સ્વેદજ, વૃક્ષો અને બીજથી જન્મેલા અન્ય બધા—'
સર્વે યાંતિ શિવં બ્રહ્મન્સમગ્રં વિભવં ધ્રુવમ્। બ્રહ્મોવાચ- સૃજતા ચ પુરા પ્રોક્તા માયા પ્રકૃતિરૂપિણી
'—બધા સુખી થાય છે અને સંપૂર્ણ સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે?' બ્રહ્માજી બોલ્યા: 'પ્રારંભમાં એનું નામ માયા હતું, જે પ્રકૃતિરૂપ છે.'
આદ્યા ભવ સ્વલોકાનાં ત્વત્તો ભવં સૃજામ્યહમ્। એતચ્છ્રુત્વા પરા સા ચ સપ્તધા ચાભવત્તદા
'હે આદ્યા, તું બધા લોક બની જા; તારી પાસેથી હું જગતનું સર્જન કરું છું.' આ સાંભળીને, એ પરમ શક્તિએ પોતાને સાત ભાગમાં વિભાજિત કરી.
ગાયત્રીવાક્ચ સ્વર્લક્ષ્મીસ્સર્વસસ્ય વસુપ્રદા। જ્ઞાનવિદ્યા ઉમાદેવી શક્તિબીજા તપસ્વિની
ગાયત્રી, વાક્, સ્વર્ગની લક્ષ્મી, સર્વ અનાજ અને ધનની દાત્રી, જ્ઞાન, વિદ્યા, ઉમાદેવી, શક્તિનું બીજ અને તપસ્વિ—
વર્ણિકા ધર્મદ્રવા ચ એતાસ્સપ્ત પ્રકીર્તિતાઃ। ગાયત્રીપ્રભવા વેદા વેદાત્સર્વં સ્થિતં જગત્
વર્ણિકા અને ધર્મદ્રવા—આ સાત ગણાય છે; ગાયત્રીમાંથી વેદો ઉત્પન્ન થયા અને વેદોમાંથી આખું જગત સ્થિર થયું.
સ્વસ્તિ સ્વાહા સ્વધા દીક્ષા એતા ગાયત્રિજા સ્મૃતાઃ। ઉચ્ચારયેત્સદા યજ્ઞે ગાયત્રીં માતૃકાદિભિઃ
સ્વસ્તિ, સ્વાહા, સ્વધા અને દીક્ષા—આ બધું ગાયત્રીમાંથી જન્મેલું કહેવાય છે; યજ્ઞમાં હંમેશા ગાયત્રી અને માતૃકાદિ સાથે જાપ કરવો જોઈએ.
ક્રતૌ દેવાઃ સ્વધાં પ્રાપ્ય ભવેયુરજરામરાઃ। તતસ્સુધારસં દેવા મુમુચુર્ધરણીતલે
યજ્ઞમાં દેવતાઓએ સ્વધા પ્રાપ્ત કરીને અમર અને વૃદ્ધાવસ્થારહિત થયા; પછી દેવોએ અમૃતનું રસ પૃથ્વી પર વરસાવ્યું.
અથ સસ્યવતી પૃથ્વી ઓષધીનાં પરા શુભા। ફલમૂલૈરસૈર્ભક્ષ્યૈર્જનાઃ સુસ્થતરાભવન્
પછી પૃથ્વી અનાજથી ભરપૂર થઈ અને ઔષધિઓની શ્રેષ્ઠ બની; ફળ, મૂળ અને ખાવા જેવી વનસ્પતિઓથી લોકો વધુ તંદુરસ્ત બન્યા.