ઉષ્ણેચ્છાયાં પ્રગૃહ્ણંતિ ગાવો દેવદ્વિજાતયઃ। કર્તુઃ પિતૃગણાનાં ચ સ્વર્ગો ભવતિ ચાક્ષયઃ
ગાયો, દેવો અને દ્વિજાતિઓ એ વૃક્ષની ઠંડક અને છાંયડામાં આનંદ મેળવે છે; જે વ્યક્તિ એ વૃક્ષ વાવે છે, તેને અને તેના પિતૃઓને અખૂટ સ્વર્ગ પ્રાપ્ત થાય છે.
કર્તું સ્વસ્થસ્ય વૈ વિઘ્નમક્ષયત્વાન્ન શક્યતે। તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન રોપયેદ્વૃક્ષમાધવમ્
જે સ્વસ્થ હોય અને વૃક્ષ વાવે છે, તેના પુણ્યમાં કોઈ અવરોધ આવી શકે નહીં, કારણ કે એ ફળ ક્યારેય નાશ પામતું નથી; તેથી, સર્વશક્તિથી શુભ વૃક્ષ વાવવું જોઈએ.
એકં વૃક્ષં સમારોપ્ય નરઃ સ્વર્ગાન્ન હીયતે। તસ્માદેવ મહાવૃક્ષં રોપયધ્વં દ્વિજોત્તમાઃ
એક માત્ર વૃક્ષ વાવીને પણ મનુષ્ય સ્વર્ગથી વંચિત થતો નથી; તેથી, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, મોટા વૃક્ષો વાવો.
જલાનાં નિકટે રમ્યે રસાનાં ક્રયવિક્રયે। માર્ગે જલાશયે વૃક્ષાન્રોપયેદ્યો મહાશયઃ
જે મહાન મનુષ્ય પાણીની નજીક, મનોહર સ્થળે, રસના વેપારવાળા સ્થળે કે રસ્તા પાસે તળાવ પાસે વૃક્ષ વાવે છે, તે ખરેખર મહાન કહેવાય છે.
અશ્વત્થાદીન્સમારોપ્ય સ્વર્ગં યાતિ મનોરમમ્। અર્ચયિત્વા તુ યત્પુણ્યં પ્રવક્ષ્યામિ દ્વિજાતયઃ
અશ્વત્થ વગેરે વૃક્ષો વાવીને મનુષ્ય મનમોહક સ્વર્ગ પામે છે; હવે, હે દ્વિજાતિઓ, એના પૂજનથી મળતા પુણ્યનું વર્ણન કરું છું.
સ્નાત્વાશ્વત્થં સ્પૃશેદ્યસ્તુ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે। અસ્નાતો યઃ સ્પૃશેન્મર્ત્યો લભતે સ્નાનજં ફલમ્
જે વ્યક્તિ સ્નાન કરીને અશ્વત્થને સ્પર્શ કરે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે; અને જે સ્નાન કર્યા વિના પણ અશ્વત્થને સ્પર્શ કરે છે, તેને પણ સ્નાનનું ફળ મળે છે.
દૃષ્ટ્વા ચ નાશયેત્પાપં સ્પૃષ્ટ્વા લક્ષ્મીં પ્રપદ્યતે। પ્રદક્ષિણે ભવેદાયુઃ સદાશ્વત્થ નમોસ્તુ તે
એના દર્શનથી પાપ નાશ પામે છે, સ્પર્શથી લક્ષ્મી મળે છે અને પ્રદક્ષિણાથી આયુષ્ય વધે છે—હે અશ્વત્થ, તને સદા વંદન.
ચલદ્દલાય વૃક્ષાય સદા વિષ્ણુસ્થિતાય ચ। બોધિસત્વાય યોગ્યાય સદાશ્વત્થ નમોસ્તુ તે
હલનારી પાંદડાવાળા, જેમાં વિષ્ણુ સદા નિવાસ કરે છે, જાગૃત મનુષ્યો માટે યોગ્ય એવા અશ્વત્થ, તને સદા વંદન.
અશ્વત્થાય તુ હવ્યં તુ પયો નૈવેદ્યમેવ ચ। પુષ્પં ધૂપં દીપકં ચ દત્વા સ્વર્ગાન્ન હીયતે
અશ્વત્થને હવન, દુધ, ભોજન, ફૂલ, ધૂપ અને દીવો અર્પણ કરવાથી મનુષ્ય ક્યારેય સ્વર્ગમાંથી નીચે પડતો નથી.
સપુત્રં ચાક્ષયં વિદ્ધિ ધનવૃદ્ધિયશસ્કરમ્। વિજયં માનદં ભદ્રમશ્વત્થસ્ય પ્રપૂજનમ્
જાણો કે અશ્વત્થનું પૂજન કરવાથી સંતાનો સાથે અખૂટ સુખ, ધનની વૃદ્ધિ, યશ, વિજય, માન અને કલ્યાણ મળે છે.
યજ્જપ્તં ચ હુતં સ્તોત્રં યન્ત્રમંત્રાદિકં ચ યત્। સર્વં કોટિગુણં પ્રોક્તં મૂલે ચલદલસ્ય ચ
અશ્વત્થના પાયે જે જપ, હવન, સ્તુતિ, યંત્ર-મંત્ર વગેરે કરવામાં આવે છે, તેનું ફળ દસ લાખ ગણું વધે છે.
યસ્ય મૂલે સ્થિતો વિષ્ણુર્મધ્યે તિષ્ઠતિ શંકરઃ। અગ્રભાગે સ્થિતો બ્રહ્મા કસ્તં જગતિ નાર્ચયેત્
જેના મૂળે વિષ્ણુ, મધ્યમાં શંકર અને શિખરે બ્રહ્મા છે—એવા અશ્વત્થનું કોણ પૂજન ન કરે?
સોમવારે ત્વમાયાં ચ સ્નાનં યન્મૌનિના કૃતમ્। દાનસ્ય ગોસહસ્રસ્ય ફલં ચાશ્વત્થવંદને
સોમવારે ત્યાં મૌન રાખીને સ્નાન કરવું અને અશ્વત્થનું પૂજન કરવું, એ હજાર ગાયો દાન આપવાના ફળ જેટલું મહત્ત્વ ધરાવે છે.
સપ્તપ્રદક્ષિણેનૈવ ગવામયુતજં ફલમ્। પ્રચુરાલ્લક્ષકોટિશ્ચ તસ્માત્કાર્યા હિ સા સદા
માત્ર સાત પ્રદક્ષિણા કરવાથી દસ હજાર ગાયો દાનના ફળ જેટલું ફળ મળે છે; વધુ પ્રદક્ષિણાથી તો લાખો-કરોડો ગુણું ફળ મળે છે—એટલે હંમેશા પ્રદક્ષિણ કરવી જોઈએ.
યત્કિંચિદ્દીયતે તત્ર ફલમૂલજલાદિકમ્। સર્વં તચ્ચાક્ષયફલં જન્મજન્મસુ જાયતે
અહીં જે કંઈ પણ આપવામાં આવે—મૂળ, ફળ, પાણી કે બીજું બધું—એ બધું જન્મો જન્મો સુધી અખૂટ ફળ આપે છે.
અહોશ્વત્થસમો નાસ્તિ વૃક્ષરૂપી હરિર્ભુવિ। યથા પૂજ્યો દ્વિજો લોકે યથા ગાવો યથામરાઃ
પૃથ્વી પર અશ્વત્થ જેવો બીજો કોઈ વૃક્ષ નથી, કેમ કે એ વૃક્ષરૂપ હરિ છે; જેમ દ્વિજ, ગાય અને દેવો પૂજનીય છે,
તથાશ્વત્થવૃક્ષરૂપી દેવઃ પૂજ્યતમઃ સ્મૃતઃ। રોપણે રક્ષણે સ્પર્શે પૂજાકર્મણિ વૈ સદા
એ જ રીતે, અશ્વત્થ વૃક્ષરૂપે દેવ સૌથી વધુ પૂજનીય માનવામાં આવે છે—વાવવામાં, રક્ષણમાં, સ્પર્શમાં અને પૂજનમાં હંમેશા.
દદાતિ વિત્તં પુત્રાંશ્ચ સ્વર્ગં મોક્ષં પુનઃ ક્રમાત્। કિંચિચ્છેદં તુ યઃ કુર્યાદશ્વત્થસ્ય તનૌ નરઃ
એ વૃક્ષ ધન, સંતાન, સ્વર્ગ અને પછી મોક્ષ પણ આપે છે; પણ જો કોઈ મનુષ્ય અશ્વત્થના દેહમાંથી થોડું પણ કાપે—
કલ્પૈકં નિરયં ભુક્ત્વા ચાંડાલાદૌ પ્રજાયતે। મૂલચ્છેદેન તસ્યૈવ સ ચ યાત્યપુનર્ભવમ્
એક કાલ સુધી નરક ભોગવીને, પછી તે ચાંડાળ જેવા નીચ જાતિમાં જન્મે છે; પણ જ્યારે એ દુઃખનું મૂળ જ દૂર કરી દે છે, ત્યારે એ ફરી જન્મ લેતો નથી.
પુરુષાસ્તસ્ય તિષ્ઠંતિ રૌરવે ઘોરદર્શને। અશ્વત્થસ્યૈકવૃક્ષસ્ય રોપણે યત્ફલં ભવેત્
એ લોકો ભયાનક રૌરવ નામના નરકમાં રહે છે; પણ એક અશ્વત્થ વૃક્ષ વાવવાથી જે ફળ મળે છે, તે અહીં જણાવાયું છે.
તથૈવ ચંપકેર્કે ચ ત્રયાણાં રોપણેપિ ચ। અષ્ટૌ બિલ્વસ્ય વૃક્ષાશ્ચ ન્યગ્રોધાશ્ચૈવ સપ્ત ચ
એ જ રીતે, ચંપા કે અર્ક વૃક્ષ વાવવાથી, અથવા એમાંથી ત્રણ વૃક્ષ વાવવાથી; આઠ બિલ્વ વૃક્ષ અને સાત ન્યગ્રોધ વૃક્ષ વાવવાથી પણ—
નિંબસ્ય દશવૃક્ષાશ્ચ ફલં ચૈષાં સમં ભવેત્। એકૈકસ્ય ફલં ચોક્તં વૃક્ષાણાં રોપણે દ્વિજાઃ
અને દસ નીમના વૃક્ષ વાવવાથી પણ એ જ ફળ મળે છે; દરેક વૃક્ષ વાવવાના ફળ અહીં કહ્યા છે, હે દ્વિજો.
એવં બુધ્વા તુ ધર્માત્મા યઃ કુર્યાત્કૃત્રિમં વનમ્। કલ્પકોટિસહસ્રાણિ કલ્પકોટિશતાનિ ચ
આ રીતે સમજીને, જે ધર્મપ્રિય માણસ કૃત્રિમ વન ઊભું કરે છે, તેને લાખો કરોડો કલ્પ સુધી સુખ મળે છે.
નાકમેતિ સ ચૂતસ્ય સમારોપ્ય સહસ્રકમ્। તતો દ્વિત્રિગુણેનૈવ ન્યૂને વા પ્રચુરેપિ વા
જે માણસ હજાર કેરીના વૃક્ષ વાવે છે, તે સ્વર્ગમાં પહોંચે છે; ઓછા કે વધારે વૃક્ષ વાવવાથી ફળ પણ બે-ત્રણ ગણું થાય છે.
ભુંક્તે ભુક્ત્વા પુનઃ કુર્યાન્નૃપો વાથ સદીશ્વરઃ। સ્વર્ગં ભોગ્યં તતો રાજ્યં કલ્યાણં મંગલં શુભમ્
ભોગવીને, પછી ફરી એ કર્મ કરે—એ રાજા હોય કે મહાન શાસક; પછી એ સ્વર્ગના સુખ ભોગવે છે અને પછી શુભ, કલ્યાણમય રાજ્ય પ્રાપ્ત કરે છે.
આરોગ્યં શૌર્યસંપન્નમારામાદેવ જાયતે। ફલાનિ યસ્ય ખાદંતિ જંતવોથ સહસ્રશઃ
એ આરામમાંથી જન્મેલો માણસ આરોગ્યવાન અને શૂરવીર બને છે; જેના ફળ હજારો જીવ ખાય છે.
આશ્રિતા વિહગાઃ કીટાઃ પતગાઃ શલભાદયઃ। છાયાશ્રિતાશ્ચ યે સત્વાસ્તત્સંખ્યાતાઃ પૃથગ્જનાઃ
જે પક્ષીઓ, કીટ, પતંગિયા, શલભ અને બીજા જીવ એ વૃક્ષોમાં આશરો લે છે; અને જે પ્રાણીઓ એ છાંયામાં રહે છે, એ બધા અલગ અલગ ગણાય છે.
તસ્ય કિંકરતાં યાંતિ શતશો દેવતાર્ચિતાઃ। યે ચ વૃક્ષા મહાસત્વાસ્સર્વે તે દેવરૂપિણઃ
એ બધા જીવ, દેવતાઓ દ્વારા સન્માનિત થઈને, તેના સેંકડો દાસ બની જાય છે; અને એ મહાન વૃક્ષો પણ દેવરૂપ બની જાય છે.
તદર્ચા પિતૃવત્કાર્યા શુશ્રૂષાં જલપિંડકમ્। મર્ત્યલોકે ચ તે પુત્રાસ્તસ્ય જન્મનિ જન્મનિ
એ વૃક્ષોની પૂજા પિતૃઓ જેવી જ કરવી, સેવા અને જળનું તર્પણ આપવું; અને માનવ લોકમાં એ વૃક્ષો દરેક જન્મે તેના પુત્ર બને છે.
સુરૂપાઃ સુવિનીતાશ્ચ સદાપુણ્યક્રિયા શુભાઃ। એવં ગણેશતાં યાંતિ જંતવશ્ચૂતલગ્નકાઃ
એ બધા સુંદર, વિનયી અને હંમેશા સારા કામમાં લાગેલા હોય છે; આમ, કેરીના વૃક્ષ સાથે જોડાયેલા જીવ સમૂહના સ્વામી બની જાય છે.