તતો ધર્મતુલાયાં તુ તુલિતં ધર્મસાક્ષિણા। દીનારાયુતદાનસ્ય પુષ્કરિણ્યા જલસ્ય તુ
પછી ધર્મની તુલા પર, ધર્મના સાક્ષીઓએ દસ હજાર દિનાર અને તળાવનું પાણી તોલ્યું.
ન સમં તુ દિનૈકં તુ જલસ્ય ધર્મતો ભૃશમ્। ધનિનો માનસં દુઃખં મોઘાર્થં ચ પરેઽહનિ
એક દિવસ માટે પણ પાણીનું પુણ્ય ધર્મથી સમાન ન હતું; ધનવાનનું મન દુઃખથી ભરાયું, અને બીજા દિવસે એનો ઉદ્દેશ વ્યર્થ રહ્યો.
શિલોચ્ચયોઽભવત્તીર્ણો દ્વીપવચ્ચ જલોપરિ। તતઃ કોલાહલઃ શબ્દો જનાનાં સમુપસ્થિતઃ
પાણી પર એક પથ્થરનો ઢગલો ટાપુ જેવો ઊભો થયો; પછી ત્યાં ભેગા થયેલા લોકોનો મોટો અવાજ સંભળાયો.
તચ્છ્રુત્વાદ્ભુતવાક્યં ચ મુદા તૌ ચાગતૌ તતઃ। દૃષ્ટ્વા શૈલં તથાભૂતં કૃતં તેનાયુતં તથા
આ અદ્ભુત ઘટના સાંભળીને બંને આનંદથી આવ્યા; અને એ રીતે બનેલો પર્વત જોઈને, તેણે દસ હજારનું દાન આપ્યું.
તતઃ ખાતાધિપેનૈવ શૈલં દૂરે નિપાતિતમ્। પુણ્યં ખાતસ્ય ચોત્ખાતે પ્રલુપ્તસ્ય સુતેન હિ
પછી ખોદકામના માલિકે એ પર્વત દૂર ફેંકી દીધો; ખોદકામનું પુણ્ય, જે ગુમાયું હતું, તે તેના પુત્રે પાછું મેળવ્યું.
સોપિ નાકં સમારુહ્ય જન્મજન્મસુ નિર્વૃતઃ। ગોત્રમાતૃગણાનાં ચ નૃપાણાં સુહૃદાં તથા
એ પણ સ્વર્ગે જઈને અનેક જન્મોમાં તૃપ્ત રહ્યો; તેની માતૃકુળની ટોળકી, રાજાઓ અને મિત્રો પણ સાથે સુખી રહ્યા.
સખીનાં ચોપકર્તૄણાં ખાતં ખાત્વાઽક્ષયં ફલમ્। તપસ્વિનામનાથાનાં બ્રાહ્મણાનાં વિશેષતઃ
મિત્રો અને ઉપકાર કરનારાઓ માટે પણ, તળાવ ખોદવાથી અખૂટ ફળ મળે છે; ખાસ કરીને તપસ્વીઓ, અનાથો અને બ્રાહ્મણો માટે.
ખાતં તુ જનયિત્વા તુ સ્વર્ગં ચાક્ષયમશ્નુતે। તસ્માત્ખાતાદિકં વિપ્રાઃ શક્તિતો યઃ કરિષ્યતિ
જે તળાવ બનાવે છે, તેને અવિનાશી સ્વર્ગ મળે છે; એટલે, બ્રાહ્મણો, જે પોતાના શક્તિ પ્રમાણે તળાવ વગેરે બનાવે છે—
સર્વપાપક્ષયાત્પુણ્યં મોક્ષં યાયાન્ન સંશયઃ। ય ઇદં શ્રાવયેલ્લોકે ધર્માખ્યાનં મહોત્કટમ્
તેને સર્વ પાપોનો નાશ કરીને મોક્ષ મળે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી; અને જે આ મહાન અને ઉત્તમ ધર્મકથા જગતમાં સંભળાવે છે—
સર્વખાતપ્રદાનસ્ય ફલમશ્નાતિ ધાર્મિકઃ। ગ્રહણે ભાસ્કરસ્યૈવ ભાગીરથ્યાં તટે વરે
તે ધર્મી વ્યક્તિને બધા તળાવ દાનના ફળ મળે છે, ખાસ કરીને ભગીરથીના પવિત્ર કાંઠે અને સૂર્યગ્રહણના સમયે.
ગવાં કોટિપ્રદાનસ્ય ફલં શ્રુત્વા લભેન્નરઃ। ન ચ દારિદ્રતામેતિ ન શોકં વ્યાધિસંચયમ્
આ સાંભળવાથી મનુષ્યને કરોડ ગાય દાનના ફળ મળે છે; તેને ક્યારેય ગરીબી, દુઃખ કે રોગનો સંચય નથી થતો.
અસંમાનં મહદ્દુઃખમુભયોર્નાધિગચ્છતિ। ઇતિ શ્રીપાદ્મપુરાણે પ્રથમે સૃષ્ટિખંડે ખાતાદિકીર્તનંનામ સપ્તપંચાશત્તમોઽધ્યાયઃ
એ બંનેને કદી અપમાનનું મોટું દુઃખ નથી ભોગવવું પડતું; આમ શ્રીપદ્મપુરાણના પ્રથમ સર્જનખંડમાં 'તળાવની મહિમા' નામે સત્તાવનમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
અષ્ટપઞ્ચાશત્તમોઽધ્યાયઃ। વ્યાસ ઉવાચ- શાખિનામેવ સર્વેષાં ફલં વક્ષ્યામિ યાદૃશમ્। તચ્છૃણુધ્વં મહાભાગા રોપણે ચ પૃથક્પૃથક્
વ્યાસજી બોલ્યા: હવે હું બધા વૃક્ષોના ફળ વિશે કહિશ—કેવું છે તે—એ તમે, ધન્યજનોએ, અલગ-અલગ રીતે વાવવાથી જે ફળ મળે છે, તે સાંભળો.
યસ્તુ રોપયતે તીરે પુણ્યવૃક્ષાન્સમંતતઃ। તસ્ય પુણ્યફલં જ્ઞાતું કથિતું નૈવ શક્યતે
જે કોઈ નદીકાંઠે પવિત્ર વૃક્ષો વાવે છે, તેના પુણ્યનું ફળ જાણવું કે કહેવું શક્ય જ નથી.
અન્યત્ર રોપણં કૃત્વા શાખિનાં યત્ફલં લભેત્। તતો જલસમીપે તુ લક્ષકોટિગુણં ભવેત્
બીજી જગ્યાએ વૃક્ષ વાવીને જે ફળ મળે છે, તે પાણીની નજીક વાવવાથી લાખો ગણી વધારે થાય છે.
સ્વયં પુષ્કરિણી તીરે ત્વનંતં ફલમશ્નુતે। તસ્માચ્છતગુણં બ્રૂમઃ શાખિનાં પુણ્યકારિણામ્
પદ્મતળાવના કાંઠે વાવવાથી અનંત ફળ મળે છે; એટલે અમે કહીએ છીએ કે વૃક્ષ વાવવાનું પુણ્ય સો ગણી વધારે છે.
અશ્વત્થરોપણં કૃત્વા જલાશયસમીપતઃ। યત્ફલં લભતે મર્ત્યો ન તત્ક્રતુશતૈરપિ
પાણીના કિનારે અશ્વત્થ વૃક્ષ વાવવાથી જે ફળ મળે છે, તે તો સો યજ્ઞ કરીને પણ ordinary મનુષ્યને મળતું નથી.
પતંતિ યાનિ પત્રાણિ જલે પર્વણિ પર્વણિ। તાનિ પિંડસમાનીહ પિતૄણામક્ષયં યયુઃ
પ્રત્યેક તહેવારે જે પાંદડા પાણીમાં પડે છે, તે અહીં પિતૃઓ માટે અખૂટ પિંડ સમાન થાય છે.
ખાદંતિ પતગાસ્તત્ર ફલાનિ કામતો ધ્રુવમ્। બ્રહ્મભક્ષ્યસમં તસ્ય પુણ્યં ભવતિ ચાક્ષયમ્
ત્યાં પક્ષીઓ મનગમતાં ફળ ખાતા રહે છે; તેનું પુણ્ય બ્રહ્માને ભોજન અર્પણ કર્યાના સમાન અને અવિનાશી બને છે.
અશ્વત્થેનૈવ ભક્ષ્યેણ રોપણેનૈવ યત્ફલમ્। તદ્વૈ ક્રતુશતૈર્નૈવ પુત્રૈરેવ શતૈરપિ
અશ્વત્થના ફળ અને વાવવાથી જે ફળ મળે છે, તે તો સો યજ્ઞ કે સો પુત્રથી પણ મળતું નથી.
ઉષ્ણેચ્છાયાં પ્રગૃહ્ણંતિ ગાવો દેવદ્વિજાતયઃ। કર્તુઃ પિતૃગણાનાં ચ સ્વર્ગો ભવતિ ચાક્ષયઃ
ગાયો, દેવો અને દ્વિજાતિઓ એ વૃક્ષની ઠંડક અને છાંયડામાં આનંદ મેળવે છે; જે વ્યક્તિ એ વૃક્ષ વાવે છે, તેને અને તેના પિતૃઓને અખૂટ સ્વર્ગ પ્રાપ્ત થાય છે.
કર્તું સ્વસ્થસ્ય વૈ વિઘ્નમક્ષયત્વાન્ન શક્યતે। તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન રોપયેદ્વૃક્ષમાધવમ્
જે સ્વસ્થ હોય અને વૃક્ષ વાવે છે, તેના પુણ્યમાં કોઈ અવરોધ આવી શકે નહીં, કારણ કે એ ફળ ક્યારેય નાશ પામતું નથી; તેથી, સર્વશક્તિથી શુભ વૃક્ષ વાવવું જોઈએ.
એકં વૃક્ષં સમારોપ્ય નરઃ સ્વર્ગાન્ન હીયતે। તસ્માદેવ મહાવૃક્ષં રોપયધ્વં દ્વિજોત્તમાઃ
એક માત્ર વૃક્ષ વાવીને પણ મનુષ્ય સ્વર્ગથી વંચિત થતો નથી; તેથી, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, મોટા વૃક્ષો વાવો.
જલાનાં નિકટે રમ્યે રસાનાં ક્રયવિક્રયે। માર્ગે જલાશયે વૃક્ષાન્રોપયેદ્યો મહાશયઃ
જે મહાન મનુષ્ય પાણીની નજીક, મનોહર સ્થળે, રસના વેપારવાળા સ્થળે કે રસ્તા પાસે તળાવ પાસે વૃક્ષ વાવે છે, તે ખરેખર મહાન કહેવાય છે.
અશ્વત્થાદીન્સમારોપ્ય સ્વર્ગં યાતિ મનોરમમ્। અર્ચયિત્વા તુ યત્પુણ્યં પ્રવક્ષ્યામિ દ્વિજાતયઃ
અશ્વત્થ વગેરે વૃક્ષો વાવીને મનુષ્ય મનમોહક સ્વર્ગ પામે છે; હવે, હે દ્વિજાતિઓ, એના પૂજનથી મળતા પુણ્યનું વર્ણન કરું છું.
સ્નાત્વાશ્વત્થં સ્પૃશેદ્યસ્તુ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે। અસ્નાતો યઃ સ્પૃશેન્મર્ત્યો લભતે સ્નાનજં ફલમ્
જે વ્યક્તિ સ્નાન કરીને અશ્વત્થને સ્પર્શ કરે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે; અને જે સ્નાન કર્યા વિના પણ અશ્વત્થને સ્પર્શ કરે છે, તેને પણ સ્નાનનું ફળ મળે છે.
દૃષ્ટ્વા ચ નાશયેત્પાપં સ્પૃષ્ટ્વા લક્ષ્મીં પ્રપદ્યતે। પ્રદક્ષિણે ભવેદાયુઃ સદાશ્વત્થ નમોસ્તુ તે
એના દર્શનથી પાપ નાશ પામે છે, સ્પર્શથી લક્ષ્મી મળે છે અને પ્રદક્ષિણાથી આયુષ્ય વધે છે—હે અશ્વત્થ, તને સદા વંદન.
ચલદ્દલાય વૃક્ષાય સદા વિષ્ણુસ્થિતાય ચ। બોધિસત્વાય યોગ્યાય સદાશ્વત્થ નમોસ્તુ તે
હલનારી પાંદડાવાળા, જેમાં વિષ્ણુ સદા નિવાસ કરે છે, જાગૃત મનુષ્યો માટે યોગ્ય એવા અશ્વત્થ, તને સદા વંદન.
અશ્વત્થાય તુ હવ્યં તુ પયો નૈવેદ્યમેવ ચ। પુષ્પં ધૂપં દીપકં ચ દત્વા સ્વર્ગાન્ન હીયતે
અશ્વત્થને હવન, દુધ, ભોજન, ફૂલ, ધૂપ અને દીવો અર્પણ કરવાથી મનુષ્ય ક્યારેય સ્વર્ગમાંથી નીચે પડતો નથી.
સપુત્રં ચાક્ષયં વિદ્ધિ ધનવૃદ્ધિયશસ્કરમ્। વિજયં માનદં ભદ્રમશ્વત્થસ્ય પ્રપૂજનમ્
જાણો કે અશ્વત્થનું પૂજન કરવાથી સંતાનો સાથે અખૂટ સુખ, ધનની વૃદ્ધિ, યશ, વિજય, માન અને કલ્યાણ મળે છે.