અલં પ્રિયેન વક્તવ્યં હૃચ્છયો મે પ્રજાયતે। કર્તવ્યં ચાપ્યકર્તવ્યં પત્યુર્વચનસંમતમ્
"હવે વધુ બોલવાની જરૂર નથી, પ્રિયે; મારા હૃદયમાં ઇચ્છા જાગી છે. શું કરવું અને શું ન કરવું એ તો પતિના આદેશથી જ નક્કી થાય છે."
કરોતિ સતતં યા ચ સા ચ નારી પતિવ્રતા। લંઘયેદ્યા ચ તસ્યાજ્ઞાં સુરતે ચ વિશેષતઃ
"જે સ્ત્રી હંમેશાં પતિની ઇચ્છા પ્રમાણે વર્તે છે, એ સાચી પતિવ્રતા કહેવાય. પણ જો એ ખાસ કરીને સહવાસમાં પતિની આજ્ઞા ઉલ્લંઘે—"
પુણ્યં તસ્યા ભવેન્નષ્ટં દુર્ગતિં ચાધિગચ્છતિ। સાબ્રવીદ્દેવવસ્તૂનિ સંતિ દેવાર્થતો મુને
"—તો એનું બધું પુણ્ય નષ્ટ થાય છે અને દુર્ગતિ મળે છે." એણે કહ્યું, "મુને, દેવતાઓ માટેની ભેટો તો દેવકાર્ય માટે જ છે."
નિત્યકર્માણિ ચાન્યાનિ કિં વા તેષુ વિપર્યયઃ। સ ચોવાચ સતીં તત્ર દેહ્યાલિગાદિકં મમ
"બીજા રોજિંદા કામો પણ છે—એમાં વિઘ્ન કેમ લાવું?" ત્યારે એ સતી સ્ત્રીને ઇન્દ્રે કહ્યું, "મને આલિંગન અને વધુ આપો."
મનસા ભયમુત્સૃજ્ય મયા દત્તાનિ તાનિ ચ। ઇત્યુક્ત્વા તાં પરિષ્વજ્ય કૃતસ્તેન મનોરથઃ
"મનથી ડર છોડો; મેં તમને આ બધું આપી દીધું છે." એવું કહીને, એણે તેણીને આલિંગન આપ્યું અને પોતાની ઇચ્છા પૂર્ણ કરી.
એતસ્મિન્નંતરે વિપ્ર મુનેર્હૃદ્યા સકલ્મષમ્। તતો ધ્યાનં સમારભ્યાજાનાદ્વૃત્તં શચીપતેઃ
એ દરમિયાન, નિર્દોષ હૃદયવાળા ઋષિએ અંદરથી કંઈક ખોટું થયું એવું અનુભવ્યું. ધ્યાનમાં બેસીને, એણે શચીપતિએ શું કર્યું તે જાણી લીધું.
તૂર્ણમેવ દ્વારદેશે ગત્વા ચ સમુપસ્થિતઃ। શક્રો મુનિં તુ સંલક્ષ્ય ચૌતુદેહં વિવેશ હ
એ તરત જ દ્વાર પાસે પહોંચ્યો. ઇન્દ્રે ઋષિને જોઈને તરત આશ્રમ છોડ્યો.
ગચ્છતઃ પૃષદંશસ્ય પદ્ધતૌ પ્રચચાલ હ। મુનિસ્તત્રાવદત્તં વૈ કસ્ત્વં માર્જારરૂપધૃત્
જ્યારે ઇન્દ્ર બિલાડીનું રૂપ ધારણ કરીને જતો હતો, ત્યારે ઋષિએ જોઈને પૂછ્યું, "તુ કોણ છે, બિલાડીનું રૂપ ધારણ કરીને?"
ભયાત્તસ્ય મુનેરગ્રે શક્રઃ પ્રાંજલિરાશ્રિતઃ। મઘવંતં પુરો દૃષ્ટ્વા ચુકોપ મુનિપુંગવઃ
ઋષિની ભયથી ઇન્દ્ર હાથ જોડીને એના સામે ઊભો રહ્યો. મેઘવંતને સામે જોઈ ઋષિ ખૂબ ગુસ્સે થયો.
યત્ત્વયા ચેદૃશં કર્મ ભગાર્થં છલસાહસમ્। કૃતં તસ્માત્તવાંગેષુ સહસ્રભગમુત્તમમ્
"તમે જેવું કપટ અને જબરદસ્તીથી પાપ કર્યું છે, એના કારણે હવે તમારા શરીર પર હજાર યોનિનાં ચિહ્નો દેખાશે."
ભવત્વિહ તુ પાપિષ્ઠ લિંગં તે નિપતિષ્યતિ। ગચ્છ મે પુરતો મૂઢ સુરસ્થાનં દિવૌકસઃ
હે પાપી, અહીં તારો ચિહ્ન પડી જશે; હવે મારા આગળ જઈને દેવસ્થાનમાં જા, મૂર્ખ.
પશ્યંતિ મુનિશાર્દૂલા નરાઃ સિદ્ધાસ્સહોરગાઃ। એવમુક્ત્વા મુનિશ્રેષ્ઠો રુદંતીં તાં પતિવ્રતામ્
મહાન ઋષિએ કહ્યું, 'મનુષ્યો, સિદ્ધો અને સાપો બધાએ તને જોશે, હે ઋષિશ્રેષ્ઠ.' એમ કહીને, રડતી અને પતિને સમર્પિત એ સ્ત્રીને ઋષિએ પૂછ્યું.
પપ્રચ્છ કિમિદાનીં તે કર્મ દારુણમાગતમ્। ઇત્યુક્તા વેપમાના સા ભીતા પતિમુવાચ હ
ઋષિએ પૂછ્યું, 'આ કઈ ભયાનક ઘટના તારા પર આવી છે?' આમ પૂછતાં, ડરીને કાંપતી એ સ્ત્રીએ પતિને જવાબ આપ્યો.
અજ્ઞાનાદ્યત્કૃતં કર્મ ક્ષંતુમર્હસિ વૈ પ્રભો। મુનિરુવાચ- પરેણાભિગતાસિ ત્વમમેધ્યા પાપચારિણી
'અજ્ઞાનથી જે કંઈ થયું હોય, એ માટે તમે મને માફ કરો, હે પ્રભુ.' ત્યારે ઋષિએ કહ્યું: 'બીજા કોઈ પાપી અને અશુદ્ધ માણસે તને સ્પર્શી છે.'
અસ્થિચર્મસમાવિષ્ટા નિર્માંસા નખવર્જિતા। ચિરં સ્થાસ્યસિ ચૈકાપિ ત્વાં પશ્યંતુ જનાઃ સ્ત્રિયઃ
હવે તું હાડકાં અને ચામડીથી ઢંકાયેલી, માંસ વગર, નખ વગર, લાંબા સમય સુધી એકલી રહેશે, જેથી બીજી સ્ત્રીઓ તને જોઈ શકે.
દુઃખિતા તમુવાચેદં શાપસ્યાંતો વિધીયતામ્। ઇત્યુક્તે કરુણાવિષ્ટો મન્યુનાપિ પરિપ્લુતઃ
દુઃખી થઈને એ સ્ત્રીએ કહ્યું, 'આ શાપનો અંત પણ હોવો જોઈએ.' એમ કહેતાં, ઋષિ દયાથી ભરાઈ ગયા, પણ ગુસ્સાથી પણ વ્યાકુળ હતા.
જગાદ ગૌતમો વાક્યં રામો દાશરથિર્યદા। વનમભ્યાગતો વિષ્ણુઃ સીતાલક્ષ્મણસંયુતઃ
ગૌતમ ઋષિએ કહ્યું: 'જ્યારે દશરથપુત્ર રામ, સીતાજી અને લક્ષ્મણ સાથે વનમાં આવશે,
દૃષ્ટ્વા ત્વાં દુઃખિતાં શુષ્કાં નિર્દેહાં પથિસંસ્થિતાં। ગદિષ્યતિ ચ વૈ રામો વસિષ્ઠસ્યાગ્રતો હસન્
ત્યારે રામ તને દુઃખી, સુકાઈ ગયેલી, શરીર વગર, રસ્તા પર ઊભેલી જોઈને, વસિષ્ઠજીની સામે હસતાં હસતાં બોલશે.
કિમિયં શુષ્કરૂપા ચ પ્રતિમાસ્થિમયી શવા। ન દૃષ્ટં મે પુરા બ્રહ્મન્રૂપં લોકવિપર્યયમ્
'આ શુષ્ક, હાડકાંથી બનેલી, મૃતક જેવી આ પ્રતિમા કોણ છે? હે બ્રાહ્મણ, મેં ક્યારેય દુનિયામાં આવું ઉલટું રૂપ જોયું નથી.'
તતો રામં મહાભાગં વિષ્ણું માનુષવિગ્રહમ્। યદ્વૃત્તમાસીત્પૂર્વં તદ્વસિષ્ઠઃ કથયિષ્યતિ
પછી વસિષ્ઠજી રામને, જે મહાન છે અને માનવરૂપે વિષ્ણુ છે, અગાઉ શું બન્યું હતું એ બધું કહેશે.
વસિષ્ઠવચનં શ્રુત્વા રામો વક્ષ્યતિ ધર્મવિત્। અસ્યા દોષો ન ચૈવાસ્તિ દોષોયં પાકશાસને
વસિષ્ઠજીના શબ્દો સાંભળીને, ધર્મને જાણનારા રામ કહેશે: 'આ સ્ત્રીમાં કોઈ દોષ નથી; દોષ તો જે શાસ્તિ આપનાર છે એમાં છે.'
એવમુક્તે તુ રામેણ ત્યક્ત્વા રૂપં જુગુપ્સિતં। દિવ્યં રૂપં સમાસ્થાય મદ્ગૃહં ચાગમિષ્યસિ
જ્યારે રામ આવું બોલશે, ત્યારે તું તારો ઘૃણાસ્પદ રૂપ છોડી દેવી, દિવ્ય રૂપ ધારણ કરી મારી પાસે ઘરે આવી જશે.
શપ્ત્વા તુ ગૌતમસ્તાં હિ તપસ્તપ્તું ગતો વનમ્। તતોત્યંતં શુષ્કરૂપા તથૈવ પથિ સંસ્થિતા
ગૌતમ ઋષિએ એને શાપ આપી વનમાં તપ કરવા ગયા; અને એ સ્ત્રી ખૂબ સુકાઈને રસ્તા પર ઊભી રહી.
રામસ્ય વચનાદેવ ગૌતમં પુનરાગતા। ગૌતમોપિ તયા સાર્દ્ધમદ્યૈવં દિવિ તિષ્ઠતિ
રામના શબ્દોથી જ એ ગૌતમ પાસે પાછી ગઈ; અને ગૌતમ પણ આજે એના સાથે સ્વર્ગમાં વસે છે.
ઇંદ્રોપિ ત્રપયાયુક્તઃ સ્થિતશ્ચાંતર્જલે ચિરમ્। સ્થિત્વા ચાંતર્જલે દેવીમસ્તૌદિંદ્રાક્ષિસંજ્ઞિતામ્
ઇન્દ્ર પણ શરમથી લાંબા સમય સુધી પાણીમાં રહ્યો; અને ત્યાં રહીને ઇન્દ્રાક્ષી નામની દેવીની સ્તુતિ કરી.
સુપ્રસન્ના તતો દેવી સ્તોત્રેણ પરિતોષિતા। ગત્વોવાચ તતઃ સા ચ વરોસ્મત્તો વિગૃહ્યતામ્
પછી દેવી પ્રસન્ન થઈને અને તેની સ્તુતિથી સંતોષ પામી, કહ્યું: 'હવે મારી પાસેથી એક વર માંગ.'
તતો દેવીમુવાચેદં શક્રઃ પરપુરંજયઃ। ત્વત્પ્રસાદાચ્ચ મે દેવિ વૈરૂપ્યં મુનિશાપજમ્
પછી શક્રે, દુશ્મન શહેરો વિજેતા, દેવીને કહ્યું: 'હે દેવી, તમારા પ્રસાદથી મારે ઋષિના શાપથી થયેલું વિકૃત રૂપ દૂર થાય—'
કિંતુ બુદ્ધિં સૃજામ્યદ્ય યેન લોકૈર્ન લક્ષ્યતે
પણ આજે હું એવી બુદ્ધિ ઊપજાવીશ કે લોકો મને ઓળખી નહીં શકે.
યોનિમધ્યગતં દૃષ્ટિ સહસ્રં તે ભવિષ્યતિ। સહસ્રાક્ષ ઇતિ ખ્યાતસ્સુરરાજ્યં કરિષ્યસિ
તમારા શરીરના મધ્યમાં હજારો આંખો દેખાશે; તેથી તમને 'હજારો આંખોવાળો' તરીકે ઓળખવામાં આવશે અને તમે દેવતાઓના રાજા બનશો.
મેષાંડં તવ શિશ્નં ચ ભવિષ્યતિ ચ મદ્વરાત્। ઇત્યુક્ત્વા સા જગન્માતા તત્રૈવાંતરધીયત૫૦ 1.54.
મારા આશીર્વાદથી, તમારું લિંગ મેષના અંડકોશ જેવું બની જશે. આવું કહીને જગતજનની ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગઈ.