તસ્યાં ચ બ્રહ્મજાતીયા સેવ્યા નામ્ની પતિવ્રતા। તસ્યા ધવોઽભવત્કુષ્ઠી પૂર્વકર્મવિરોધતઃ
ત્યાં બ્રાહ્મણ જાતિમાં સેવ્યા નામની પતિવ્રતા સ્ત્રી હતી; તેના પતિને પૂર્વકર્મના કારણે કુષ્ઠરોગ થયો હતો.
ગલદ્વ્રણાસ્ય પત્યુશ્ચ નિત્યં ચર્યાપરાયણા। યદ્યન્મનોરથં તસ્ય શક્ત્યા સા કુરુતે ભૃશમ્
પતિના મોઢામાં હંમેશા ઘા વહેતા, છતાં એ સતત સેવા કરતી; પતિને જે ઈચ્છા થાય, એ પોતાની શક્તિ પ્રમાણે પૂરી પાડતી.
અર્ચયેદ્દેવવન્નિત્યં સ્નેહં કુર્યાદમત્સરા। કદાચિત્પથિ ગચ્છંતીં વેશ્યાં પરમસુંદરીમ્
તે ભગવાનની રોજ પૂજા કરતો અને સૌ સાથે પ્રેમથી, ઈર્ષા વિના વર્તતો; એક દિવસ રસ્તે જતા, તેને એક અતિ સુંદર વેશ્યા દેખાઈ.
દૃષ્ટ્વાઽતીવાભવન્મોહાન્મન્મથાવિષ્ટચેતનઃ। નિશ્શ્વસ્ય સુતરાં દીર્ઘં તતસ્તુ વિમનાઽભવત્
તેને જોઈને તેનો મન સંપૂર્ણ મોહમાં પડી ગયું, કામના તેની ચિંતામાં છવાઈ ગઈ; તેણે ઊંડો શ્વાસ લીધો અને પછી ખૂબ ઉદાસ થઈ ગયો.
શ્રુત્વા ગૃહાદ્વિનિઃસૃત્ય સાધ્વી પપ્રચ્છ તં પતિં। ઉન્મનાસ્ત્વં કથં નાથ નિઃશ્વાસસ્તે કથં વિભો
આ સાંભળીને, તેની સતી પત્ની ઘરમાંથી બહાર આવી અને પતિને પૂછ્યું: 'પ્રભુ, તમે આમ ઉદાસ કેમ છો? તમે આવો ઊંડો શ્વાસ કેમ લો છો?
બ્રૂહિ મે યચ્ચ કર્તવ્યમકર્તવ્યં ચ યત્પ્રિયમ્। દયિતં તે કરિષ્યામિ ત્વમેકો મે ગુરુઃ પ્રિયઃ
મને કહો શું કરવું જોઈએ અને શું નહીં, અને તમને શું પ્રિય છે; હું તમારો ઇચ્છિત કાર્ય કરીશ, કેમ કે તમે જ મારા ગુરુ અને પ્રિય છો.
અભીષ્ટં વદ મે નાથ યથાશક્તિ કરોમ્યહમ્। ઇત્યુક્તે તામુવાચેદં વૃથા કિં ભાષસે પ્રિયે
મારો ઇચ્છિત વાત કહો, પ્રભુ; હું મારી શક્તિ પ્રમાણે તે કરીશ; એ વાત સાંભળીને પતિએ કહ્યું: 'પ્રિયે, તું વ્યર્થ વાત કેમ કરે છે?
ન શક્તા ત્વં ન ચૈવાહં મોઘં વક્તું ન યુજ્યતે। પ્રષ્ટું નાધિકરોષીતિ યથા દીર્ઘતરોઃ ફલમ્
તું પણ શક્તિશાળી નથી અને હું પણ નહિ; ખોટી વાત કરવી યોગ્ય નથી; જેમ જમીન પર ઊભેલા માણસને ઊંચા વૃક્ષનું ફળ મળતું નથી, તેમ તને પૂછવાનો અધિકાર નથી.
ભૂમૌ સ્થિત્વા તુ ખર્વાત્મા સમુદ્ધર્તું પ્રવાંછતિ। તથા મે રમણી લોભાન્મોહાદ્યદભિવાંછિતમ્
જેમ જમીન પર ઊભેલો નાનો માણસ ઊંચા વૃક્ષનું ફળ મેળવવા ઈચ્છે છે, તેમ હું પણ લોભ અને મોહથી અપ્રાપ્ય વસ્તુની ઈચ્છા રાખું છું.
દંપત્યોરપિ દુઃસાધ્યમપયાનં વદામ્યહમ્। પતિવ્રતોવાચ- જ્ઞાત્વા તુ ત્વન્મનોવૃત્તં શક્તાહં કાર્યસાધને
પતિ-પત્ની માટે પણ જે દુષ્કર છે, એ વિયોગની વાત હું કહું છું; ત્યારે પતિવ્રતા પત્નીએ કહ્યું: 'તમારા મનનો ભાવ જાણી, હું એ કાર્ય પૂરું કરી શકું છું.'
આદેશં કુરુ મે નાથ કર્તવ્યં યેન કેનચિત્। યદિ તે દુર્લભં કાર્યં કર્તું શક્નોમિ યત્નતઃ
મારે આદેશ આપો, પ્રભુ, જેથી જે કરવું જરૂરી છે, તે હું કોઈ પણ રીતે કરી શકું; જો તમારું કામ મુશ્કેલ હોય, તો પણ હું પ્રયત્નપૂર્વક તે પૂર્ણ કરીશ.
તદા મે ત્વતિકલ્યાણં ફલિષ્યતિ પરે ત્વિહ। ઇત્યુક્તે પરમઃ પ્રીતઃ સ્થિતો વચનમબ્રવીત્
ત્યારે મારા સારા કર્મોનું ફળ આ લોકે અને પરલોકે મળશે; એમ કહેતાં પતિ ખૂબ પ્રસન્ન થયો અને એણે આ શબ્દો કહ્યા:
પાપાભ્યાસાચ્ચ પાપ્માનં પૃચ્છતીતિ વિનિશ્ચયઃ। પથ્યસ્મિન્સંપ્રગચ્છંતીં વેશ્યાં પરમસુંદરીમ્
પાપના અભ્યાસથી હું પાપી થયો છું—આ નિશ્ચિત છે; રસ્તે જતા મને એક અતિ સુંદર વેશ્યા દેખાઈ.
સર્વતશ્ચાનવદ્યાંગીં દૃષ્ટ્વા મે દહ્યતે મનઃ। યદિ તાં ત્વત્પ્રસાદાચ્ચ પ્રાપ્નોમિ નવયૌવનાં
ચારે બાજુથી નિર્વિકાર અંગવાળી તેને જોઈ, મારું મન સળગી ઉઠ્યું છે; જો તારી કૃપાથી એ યુવાન સ્ત્રી મને મળે—
તદા મે સફલં જન્મ કુરુ સાધ્વિ હિતં મમ। યદિ માં કુષ્ઠિનં દીનં પૂતિગંધં નવવ્રણમ્
તો મારું જન્મ સફળ થશે; સતી, મારા હિત માટે આ કાર્ય પૂરું કર; પણ જો હું કુષ્ટી, દુઃખી, દુર્ગંધિત અને તાજા ઘા ધરાવતો છું, તો પણ એ સુંદર સ્ત્રી મારી પાસે નહીં આવે—
ન ગચ્છતિ વરારોહા તદા મે નિધનં હિતમ્। શ્રુત્વા તેનેરિતં વાક્યં સાધ્વી વચનમબ્રવીત્
તો મારે માટે મૃત્યુ જ શ્રેયસ્કર છે; પતિના આ શબ્દો સાંભળીને, સતી પત્નીએ કહ્યું:
યથાશક્તિ કરિષ્યામિ સ્થિરી ભવ પ્રભોઽધુના। મનસાથ સમાલોચ્ય ક્ષપાંતે હ્યુષસિ દ્રુતમ્
હું મારી શક્તિ પ્રમાણે કરીશ; હવે તમે સ્થિર રહો, પ્રભુ; મનમાં વિચાર કરીને, રાતના અંતે, વહેલી સવારે, તે ઝડપથી—
ગોમયં સહ શોધન્યા ગૃહીત્વા સા યયૌ મુદા। સંપ્રાપ્ય ગણિકાગેહં શોધયિત્વા ચ ચત્વરમ્
ગાયના છાણ અને સાફ કરવાની પાણી લઈને, આનંદપૂર્વક નીકળી; વેશ્યાના ઘરે પહોંચી, તેણે ઓટલો સારી રીતે સાફ કર્યો.
પ્રતોલીં વીથિકાં ચૈવ ગોમયં પ્રદદૌ મુદા। સા તૂર્ણમાગતા ગેહે જનસ્યાલોકને ભયાત્
તે ખુશીથી ગાયનું છાણ રસ્તા અને ગલીઓમાં પાથર્યું; પછી ઝડપથી ઘેર આવી, લોકો જોઈ ન જાય એ ભયથી.
એવં ક્રમેણ સા સાધ્વી ચરતિ સ્મ દિનત્રયમ્। અથ સા વારમુખ્યા ચ ચેટિકાશ્ચેટકાનપિ
આ રીતે, સતી પત્ની ત્રણ દિવસ સુધી સતત આ કાર્ય કરતી રહી; પછી એ મુખ્ય વેશ્યા, તેની દાસીઓ અને દાસો પણ—
અપૃચ્છત્કસ્ય કર્માણિ શોભનાનિ ચ ચત્વરે। મયા નોક્તેપ્યુષઃ કાલે કસ્ય મત્પ્રિયકારણાત્
ચોરાહે કોના સારા કામો અને ગુણોની પૂછપરછ થઈ? હું તો સવારે કંઈ બોલ્યો નહોતો, તો પણ મારા પ્રિય માટે આ કેમ થયું?
રુચ્યકર્મણિ દીપ્યંતે રથ્યા ચત્ત્વર વીથિકાઃ। પરસ્પરેણ સંચિંત્ય વારમુખ્યાં ચ તેઽબ્રુવન્
મઝાના કામોથી રસ્તાઓ, ચોરાહા અને ગલીઓ ઉજળી ઉઠી હતી; બધાએ મળીને વાતચીત કરી અને દિવસની મુખ્ય ઘટના વિશે કહ્યું.
અસ્માભિર્ન કૃતં ભદ્રે કર્મ ચૈતત્પ્રમાર્જનમ્। અથ સા વિસ્મયં ગત્વા સંચિંત્ય રજનીક્ષયે
હે સ્નેહી, આ સફાઈ તો અમે કરી જ નહોતી; પછી તે સ્ત્રી આશ્ચર્યમાં પડી, અને રાત પૂરી થતી હતી ત્યારે વિચારમાં પડી ગઈ.
તયા ચ દૃશ્યતે સા ચ તથૈવ પુનરાગતા। દૃષ્ટ્વા તાં મહતીં સાધ્વીં બ્રાહ્મણીં ચ પતિવ્રતામ્
તેને ફરીથી જોઈ અને એ જ રીતે પાછી આવી; એ મહાન અને પવિત્ર બ્રાહ્મણ પત્નીને જોઈ.
દધાર ચરણે તસ્યા હા ક્ષમસ્વેતિ ભાષિણી। આયુર્દેહં ચ સંપત્તિર્યશોર્થઃ કીર્તિરેવ ચ
તેના પગે પડીને કહ્યું: 'હાય, મને માફ કરજો'; જીવન, શરીર, સંપત્તિ, યશ અને પ્રતિષ્ઠા બધું.
એતાસાં મે વિનાશાય સ્ફુરસીવ પતિવ્રતે। યદ્યત્પ્રાર્થયસે સાધ્વિ નિત્યં દાસ્યામિ તદ્દૃઢમ્
હે પતિવ્રતા, તારા કારણે મને આ બધું ગુમાવાનું લાગે છે; તું જે ઈચ્છે છે, એ હું હંમેશા નિશ્ચયપૂર્વક આપીશ.
સુવર્ણં મણિરત્નં વા ચેલં વા યન્મનોરથં। તામુવાચ તતઃ સાધ્વી ન મે ચાર્થે પ્રયોજનમ્
સોનું, મણિ, રત્ન કે કપડાં—તું જે ઈચ્છે એ બધું; ત્યારે એ પવિત્ર સ્ત્રીએ કહ્યું: 'મને ધનની કોઈ જરૂર નથી.'
અસ્તિ કાર્યં ચ તે કિઞ્ચિદ્વદામિ કુરુષે યદિ। તદા મે હૃદિ સંતોષઃ કૃતં સર્વં ત્વયાઽધુના
તને કોઈ કામ હોય તો કહેજે, અને જો તું કરે તો; ત્યારે મારું મન સંતોષ પામશે, કેમ કે તું હવે બધું કરી ચૂકી છે.
ગણિકોવાચ- સત્યં સત્યં કરિષ્યામિ દ્રુતં વદ પતિવ્રતે। કુરુ મે રક્ષણં માતર્દ્રુતં કૃત્યં ચ મે વદ
ગણિકાએ કહ્યું: 'હા, હું સાચે જ તરત કરીશ; કહો હે પતિવ્રતા. મને બચાવો, માતા, અને જલદી જે કરવું હોય તે કહો.'
ત્રપયા નિકૃતં વાચ્યં તસ્યામુક્તં વરં પ્રિયમ્। ક્ષણં વિમૃશ્ય સા વેશ્યા કૃત્વા ક્ષાંતિમુવાચ ચ
લાજના કારણે જે કહેવું હતું તે અટકાવી દીધું, અને પોતાની મનપસંદ ઈચ્છા બોલી નહીં; થોડીવાર વિચારીને ગણિકાએ મનમાં નક્કી કર્યું અને કહ્યું.