તર્પણં દેવતાનાં ચ પૂર્વં કૃત્વા સમાહિતઃ। અધિકારી ભવેત્પશ્ચાત્પિતૄણાં તર્પણે બુધઃ
પહેલા, એકાગ્ર મનથી દેવતાઓને તર્પણ આપવું જોઈએ; પછી જ, જ્ઞાની વ્યક્તિ પિતૃઓને તર્પણ આપવાનો અધિકારી બને છે.
શ્રાદ્ધે ભોજનકાલે ચ પાણિનૈકેન દાપયેત્। ઉભાભ્યાં તર્પણે દદ્યાદ્વિધિરેષ સનાતનઃ
શ્રાદ્ધના ભોજન સમયે, એક હાથથી આપવું જોઈએ; પણ તર્પણ માટે, બંને હાથથી આપવું જોઈએ—આ સદાયનું નિયમ છે.
દક્ષિણાભિમુખો ભૂત્વા શુચિસ્તુ તર્પયેત્પિતૄન્। તૃપ્યતામિતિ વાક્યેન નામગોત્રેણ વૈ પુનઃ
દક્ષિણ તરફ મોઢું કરીને અને શુદ્ધ રહીને, પિતૃઓને 'તૃપ્ત થાઓ' એમ કહીને, તેમનાં નામ અને ગોત્રથી ફરીથી તર્પણ આપવું જોઈએ.
અકૃષ્ણૈર્યત્તિલૈર્મોહાત્તર્પયેત્પિતૃસંચયમ્। ભૂમ્યાં દદાતિ યદપો દાતા ચૈવ જલે સ્થિતઃ
અખંડિત સફેદ તલથી પિતૃઓના સમૂહને તર્પણ આપવું જોઈએ, કાળા તલથી નહિ; જમીન પર આપેલું પાણી છે, અને આપનાર પાણીમાં ઊભો રહે છે.
વૃથા તદ્દીયતે દાનં નોપતિષ્ઠતિ કસ્યચિત્। સ્થલે સ્થિત્વા જલે યસ્તુ પ્રયચ્છેદુદકં નરઃ
એવું દાન વ્યર્થ જાય છે, કોઈને પહોંચતું નથી; પણ જે માણસ જમીન પર ઊભો રહીને પાણીમાં પાણી આપે છે—
નોપતિષ્ઠેત્પિતૄણાં તુ સલિલં તન્નિરર્થકમ્। આર્દ્રવાસા જલે યસ્તુ કુર્યાદુદકતર્પણમ્ ૫૦ 1.49.
એ પાણી પિતૃઓ સુધી પહોંચતું નથી, એ નિરર્થક છે; પણ જે ભીનું વસ્ત્ર પહેરીને પાણીમાં તર્પણ કરે છે—
પિતરસ્તસ્ય તૃપ્યંતિ સહદેવૈસ્સદાનઘ। રજકૈઃ ક્ષાલિતં વસ્ત્રમશુદ્ધં કવયો વિદુઃ
તેના પિતૃઓ હંમેશા દેવતાઓ સાથે તૃપ્ત રહે છે, હે નિર્દોષ; પણ ધોબી દ્વારા ધૂવાયેલું વસ્ત્ર જ્ઞાની લોકો અશુદ્ધ માને છે.
હસ્તપ્રક્ષાલને ચૈવ પુનર્વસ્ત્રં તુ શુધ્યતિ। શુષ્કવાસાઃ શુચૌ દેશે સ્થાને યત્તર્પયેત્પિતૄન્
હાથ ધોઈ લીધા પછી વસ્ત્ર ફરીથી શુદ્ધ બને છે; સૂકું વસ્ત્ર પહેરીને શુદ્ધ સ્થળે, પિતૃઓને તર્પણ આપવું જોઈએ.
તતો દશગુણેનૈવ તુષ્યંતિ પિતરો ધ્રુવમ્। સ્નાનં સંધ્યાં ચ પાષાણે ખડ્ગે વા તામ્રભાજને
પછી પિતૃઓ નિશ્ચિતપણે દસગણો તૃપ્ત થાય છે; પથ્થર, તલવાર અથવા તાંબાના પાત્રમાં સ્નાન અને સંધ્યા કરવી—
તર્પણં કુરુતે યસ્તુ પ્રત્યેકં ચ શતાધિકમ્। રૌપ્યાંગુલીયં તર્જન્યાં ધૃત્વા યત્તર્પયેત્પિતૄન્
જે વ્યક્તિ દરેકમાં તર્પણ કરે છે, તે શતગણો વધુ પુણ્ય મેળવે છે; અને જો તે તर्जનીમાં ચાંદીની અંગૂઠી પહેરીને પિતૃઓને તર્પણ આપે—
સર્વં ચ શતસાહસ્રગુણં ભવતિ નાન્યથા। તથૈવાનામિકાયાં તુ ધૃત્વા સ્વર્ણાંગુલીં બુધઃ
તો બધું શતસાહસ્રગણો પુણ્ય બને છે, બીજું રીતે નહિ; એ જ રીતે, જ્ઞાની વ્યક્તિ અનામિકામાં સોનાની અંગૂઠી પહેરીને—
તર્પયેત્પિતૃસંદોહં લક્ષકોટિગુણં ભવેત્। અંગુષ્ઠદેશિની મધ્યે સવ્યહસ્તસ્ય ખડ્ગકમ્
પિતૃઓના સમૂહને તર્પણ આપે, તો એ લાખકોટિગણો પુણ્ય મળે છે; ડાબા હાથના અંગૂઠા અને તર્જની વચ્ચે તલવાર રાખવી—
ધૃત્વાનામિકયા રત્નમંજલેરક્ષયંફલં। સ્નાનાર્થમભિગચ્છંતં દેવાઃ પિતૃગણૈઃ સહ
અને અનામિકા દ્વારા રત્ન પકડીને, ફળ અક્ષય મળે છે; દેવતાઓ પિતૃઓના સમૂહ સાથે સ્નાન કરવા જનાર પાસે આવે છે.
વાયુભૂતાનુગચ્છંતિ તૃષાર્તાઃ સલિલાર્થિનઃ। નિરાશાસ્તે નિવર્તંતે વસ્ત્રનિષ્પીડનેન ચ
તૃષામાં પીડિત અને પાણીની ઈચ્છા ધરાવતાં, પવનરૂપે અનુસરે છે; નિરાશ થઈ, વસ્ત્ર નિતાડી લેતાં પાછા ફરી જાય છે.
તસ્માન્ન પીડયેદ્વસ્ત્રમકૃત્વા પિતૃતર્પણમ્। તિસ્રઃકોટ્યોઽર્ધકોટી ચ યાનિ લોમાનિ માનુષે
એથી, પિતૃ તર્પણ કર્યા વિના વસ્ત્ર નિતાડવું નહીં; માનવમાં ત્રણ કરોડ પચાસ લાખ વાળ—
સ્રવંતિ સર્વતીર્થાનિ તસ્માન્ન પરિપીડયેત્। દેવાઃ પિબંતિ શિરસિ શ્મશ્રુતઃ પિતરસ્તથા
બધા તીર્થોના પાણી એમાં વહે છે; તેથી, એ વાળ નિતાડવા નહીં; દેવતાઓ અને પિતૃઓ માથા પર પાણી પીવે છે, એમ સાંભળ્યું છે.
ચક્ષુષોરપિ ગંધર્વા અધસ્તાત્સર્વજંતવઃ। દેવાઃ પિતૃગણાઃ સર્વે ગંધર્વા જંતવસ્તથા
ગંધર્વોથી નીચે, બધા જીવો વસે છે; દેવો, પિતૃઓ, ગંધર્વો અને બીજા બધા જીવ પણ ત્યાં છે.
સ્નાનમાત્રેણ તુષ્યંતિ સ્નાનાત્પાપં ન વિદ્યતે। નિત્યસ્નાનં ચ યઃ કુર્યાત્સ નરઃ પુરુષોત્તમઃ
માત્ર સ્નાનથી તેઓ પ્રસન્ન થાય છે; સ્નાનથી પાપ રહેતું નથી. જે રોજ સ્નાન કરે છે, એ માણસમાં શ્રેષ્ઠ છે.
સર્વપાપૈર્વિનિર્મુક્તો નાકલોકેમહીયતે। સ્નાનં તર્પણપર્યંતં દેવા મહર્ષયો વિદુઃ
જે બધા પાપોથી મુક્ત થાય છે, એ અવિનાશી લોકમાંથી ક્યારેય નીચે પડતો નથી. દેવો અને મહર્ષિઓ જાણે છે કે સ્નાનથી લઈને તર્પણ સુધી કરવું જરૂરી છે.
અતઃ પરં ચ દેવાનાં પૂજનં કારયેદ્બુધઃ। ગણેશં પૂજયેદ્યસ્તુ વિઘ્નસ્તસ્ય ન જાયતે
પછી, બુદ્ધિવાન વ્યક્તિએ દેવોની પૂજા કરવી જોઈએ. જે ગણેશની પૂજા કરે છે, તેને ક્યારેય અવરોધ આવતો નથી.
આરોગ્યાર્થં ચ સૂર્યં ચ ધર્મમોક્ષાય માધવમ્। શિવં ચ કૃત્યકામાર્થં સર્વકામાય ચંડિકામ્
આરોગ્ય માટે સૂર્યની, ધર્મ અને મોક્ષ માટે માધવની, કર્તવ્યની પૂર્ણતા માટે શિવની અને સર્વ ઇચ્છાઓ માટે ચંડિકાની પૂજા કરવી જોઈએ.
દેવાંસ્તુ પૂજયિત્વા તુ વૈશ્વદેવબલિં ચરેત્। વહ્નિકાર્યં તતઃ કૃત્વા યજ્ઞં બ્રાહ્મણતર્પણમ્
દેવોની પૂજા કર્યા પછી વૈશ્વદેવ બલિ અર્પણ કરવું જોઈએ. પછી અગ્નિ કાર્ય કરી યજ્ઞ અને બ્રાહ્મણો માટે તર્પણ કરવું જોઈએ.
દેવાનાં સર્વસત્વાનાં પુનસ્ત્રિવિષ્ટપં વ્રજેત્। ગતાગતં સ્થિરં કૃત્વા કામાન્મોક્ષં સુખં દિવમ્
દેવો અને બધા જીવોને સંતોષ્યા પછી, ફરીથી સ્વર્ગ પ્રાપ્ત થાય છે. આવવું-જવું સ્થિર કરીને, ઇચ્છાથી મોક્ષ, સુખ અને સ્વર્ગ પ્રાપ્ત થાય છે.
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન નિત્યં કર્માણિ કારયેત્। નારદ ઉવાચ-। કિમર્થં ચ જલં તાત દેવાઃ પિતૃગણૈઃ સહ
એથી, સંપૂર્ણ પ્રયત્નથી, રોજ કૃત્ય કરવું જોઈએ. નારદે પૂછ્યું: પિતા, દેવો અને પિતૃઓને માણસો જે રીતે પાણી મળે છે, એ કેમ મળતું નથી?
ન પ્રાપ્નુવંતિ સર્વજ્ઞ લભંતે માનવા યથા। બ્રહ્મોવાચ। પુરા સૃષ્ટં મયા તોયં સર્વદેવમયામૃતમ્
તેઓને એ મળતું નથી, સર્વજ્ઞ, જેમ માણસોને મળે છે. બ્રહ્માએ કહ્યું: ઘણા સમય પહેલા, મેં બધાં દેવો માટે પાણી અમૃતરૂપે બનાવ્યું હતું.
તસ્યૈવ રક્ષણાર્થં ચ રક્ષા યક્ષા ધનુર્ધરાઃ। ઘ્નંતિ તે પિતરં દેવમસ્મદ્વાક્યાન્ન માનુષમ્
એ જ પાણીની રક્ષા માટે યક્ષો, ધનુષધારી, રક્ષક છે. તેઓ અમારા આજ્ઞાથી પિતૃઓ અને દેવોને મારે છે, પણ માણસોને નથી મારતા.
પશવઃ પક્ષિણઃ કીટા મર્ત્યલોકે વ્યવસ્થિતાઃ। મર્ત્યજાતાશ્ચ દેવા યે તથૈવ માનુષા ધ્રુવમ્
પશુ, પક્ષી અને કીટો મરત્યો લોકમાં સ્થિત છે; અને જે દેવો મરત્યો રૂપે જન્મે છે, તેઓ પણ ચોક્કસ માણસ છે.
તર્પયિત્વા ગુરું નિત્યં સુરલોકે પ્રતિષ્ઠિતાઃ। અસ્નાયી ચ મલં ભુંક્તે અજપી પૂયશોણિતમ્
ગુરુને રોજ તર્પણ કરીને, તેઓ દેવલોકમાં સ્થિર થાય છે. જે સ્નાન નથી કરે, એ ગંદકી ખાય છે; અને જે જપ નથી કરે, એ પુ અને લોહીથી પીડાય છે.
અકૃત્વા તર્પણં નિત્યં પિતૃહા ચોપજાયતે। બ્રહ્મહત્યાસમં પાપં દેવાનામપ્યપૂજને
રોજ તર્પણ ન કરવાથી, પિતૃહત્યા થાય છે. દેવોની પૂજા ન કરવી એ બ્રાહ્મણહત્યાની સમાન પાપ છે.
સન્ધ્યાકૃત્યમકૃત્વા ચ સૂર્યં હંતિ ચ પાપકૃત્। નારદ ઉવાચ-। બ્રાહ્મણસ્ય સદાચારક્રમં બ્રૂહિ ચ કર્મણામ્
સંધ્યાક્રિયા ન કરવાથી, પાપી સૂર્યને નુકસાન કરે છે. નારદે કહ્યું: બ્રાહ્મણ માટે યોગ્ય આચાર અને કર્મો કહો, અને અન્ય વર્ગો માટે પણ.