અન્યાયેન તુ યોદ્ધારસ્તિષ્ઠંતિ નરકે ચિરમ્। એવં ચ ક્ષત્રિયા વૃત્તિર્બ્રાહ્મણૈરુપજીવ્યતે
પરંતુ જે અન્યાયથી યુદ્ધ કરે છે, તેઓ લાંબા સમય સુધી નરકમાં રહે છે; અને ક્ષત્રિયોની આ વર્તન બ્રાહ્મણો દ્વારા જાળવાય છે.
વૈશ્યૈઃ શૂદ્રૈસ્તથાન્યૈશ્ચ અંત્યજૈર્મ્લેચ્છજાતિભિઃ। યે ચ યોધાઃ પ્રયુધ્યંતે ન્યાયયુદ્ધેન સર્વદા
વૈશ્ય, શૂદ્ર અને અન્ય, અંત્યજ અને વિદેશી જાતિઓ; અને જે યોદ્ધાઓ હંમેશા યોગ્ય યુદ્ધ કરે છે.
તેપિ યાંતિ પરં સ્થાનં સર્વે વર્ણા દ્વિજાતયઃ। ન શૂરો યો દ્વિજો ભીરુરસ્ત્રશસ્ત્રવિવર્જિતઃ
તેઓ પણ એ ઊંચા સ્થાન સુધી પહોંચે છે—બધી જાતિઓ, બધા દ્વિજ; પરંતુ જે દ્વિજ શૂર નથી, ડરપોક છે અને શસ્ત્ર-અસ્ત્રથી દૂર રહે છે—
વિપત્તૌ વૈશ્યવૃતિં ચ કારયેદ્દ્વિજસત્તમઃ। વૈશ્યવૃત્તિં વણિગ્ભાવં કૃષિં ચૈવ તથાપરૈઃ
કષ્ટમાં શ્રેષ્ઠ દ્વિજ વૈશ્યની વૃત્તિ અપનાવે; વૈશ્યની વૃત્તિ વેપાર છે, અને અન્ય લોકો ખેતી પણ કરે છે.
કારયેત્કૃષિવાણિજ્યં વિપ્રકર્મ ન ચ ત્યજેત્। વણિગ્ભાવાન્મૃષાત્યુક્તૌ દુર્ગતિં પ્રાપ્નુયાદ્દ્વિજઃ। આર્દ્રદ્રવ્યં પરિત્યજ્ય બ્રાહ્મણો લભતે શિવમ્। સમુત્પાદ્ય તતો વૃત્તિં દદ્યાદ્વિપ્રાય સર્વશઃ
કૃષિ અને વેપાર કરવો, પણ બ્રાહ્મણના કર્તવ્ય છોડવા નહીં જોઈએ. બ્રાહ્મણ જો વેપારી બનીને ખોટું બોલે, તો દુઃખદ સ્થિતિમાં ફસાઈ જાય છે. ભેજવાળા અથવા નાશ પામતા માલ છોડીને બ્રાહ્મણ શુભતા મેળવે છે; અને કમાઈને, તે સર્વ રીતે બ્રાહ્મણને જીવનયાપન માટે આપવું જોઈએ.
પિતૃયજ્ઞે તથા ચાગ્નૌ જુહુયાદ્વિધિવદ્દ્વિજઃ। તુલેઽસત્યં ન કર્ત્તવ્યં તુલાધર્મપ્રતિષ્ઠિતા
પિતૃયજ્ઞ અને અગ્નિમાં બ્રાહ્મણને નિયમ પ્રમાણે હવન કરવું જોઈએ; તુલામાં ખોટું કરવું નહીં, કેમ કે તુલા ધર્મમાં સ્થિર છે.
છલભાવં તુલે કૃત્વા નરકં પ્રતિપદ્યતે। અતુલં ચાપિ યદ્દ્રવ્યં તત્ર મિથ્યા પરિત્યજેત્
તુલામાં છેતરપિંડી કરવાથી નરક મળે છે; અને જે માલ યોગ્ય રીતે તોલવામાં નથી, તે ખોટું માનીને છોડવું જોઈએ.
એવં મિથ્યા ન કર્ત્તવ્યા મૃષા પાપપ્રસૂતિકા। નાસ્તિ સત્યાત્પરોધર્મો નાનૃતાત્પાતકં પરમ્
આ રીતે ખોટું વર્તન કરવું નહીં, કેમ કે ખોટું પાપનું કારણ બને છે; સત્યથી શ્રેષ્ઠ કોઈ ધર્મ નથી, અને ખોટા કરતાં મોટું પાપ નથી.
અતઃ સર્વેષુ કાર્યેષુ સત્યમેવ વિશિષ્યતે। અશ્વમેધસહસ્રં તુ સત્યં ચ તુલયા ધૃતમ્
એથી બધા કામોમાં સત્ય જ શ્રેષ્ઠ છે; તુલા પર સત્ય રાખવું એ હજાર અશ્વમેધ યજ્ઞ જેટલું છે.
અશ્વમેધસહસ્રાદ્ધિ સત્યમેવ વિશિષ્યતે। યો વદેત્સર્વકાર્યેષુ સત્યં મિથ્યા પરિત્યજેત્
હકીકતમાં, સત્ય હજાર અશ્વમેધ યજ્ઞ કરતાં પણ શ્રેષ્ઠ છે; જે દરેક કામમાં સત્ય બોલે અને ખોટું છોડે,
સ નિસ્તરતિ દુર્ગાણિ સ્વર્ગમક્ષયમશ્નુતે। વાણિજ્યં કારયેદ્વિપ્રો મિથ્યાઽવશ્યં પરિત્યજેત્૧૦૦ 1.48.
તે બધા મુશ્કેલીઓ પાર કરે છે અને અવિનાશી સ્વર્ગ મેળવે છે; બ્રાહ્મણ વેપાર કરી શકે, પણ ખોટું હંમેશા છોડવું જોઈએ.
વૃદ્ધિં ચ નિક્ષિપેત્તીર્થે સ્વયં શેષં તુ ભોજયેત્। દેહક્લેશાત્તત્સહસ્રગુણં ભવતિ સર્વદા
લાભ તીર્થમાં રાખવો અને બાકીનો ભાગ જાતે ભોજન તરીકે આપવો; શરીરકષ્ટને કારણે, એ હંમેશા હજારગણું ફળ આપે છે.
અર્થાર્જનવિધૌ મર્ત્યા વિશંતિ વિષમે જલે। કાંતારમટવીં ચૈવ શ્વાપદૈઃ સેવિતાં તથા
ધન મેળવવાના પ્રયત્નમાં માણસો જોખમભર્યા પાણી, જંગલ અને વનમાં જાય છે, જ્યાં જંગલી જાનવર રહે છે.
ગિરિં ગિરિગુહાં દુર્ગાં મ્લેચ્છાનાં શસ્ત્રપાતિનામ્। ગૃહં પ્રતિભયં સ્થાનં ધનલોભાત્સમંતતઃ
પર્વતો, પર્વતગુફાઓ, દુર્ગમ સ્થળો, વિદેશી અને શસ્ત્રધારી લોકોના સ્થળે જાય છે; ધનના લોભમાં ભયજનક ઘર અને સ્થળે જાય છે.
સુતદારાન્પરિત્યજ્ય દૂરં ગચ્છંતિ લોભિનઃ। સ્કંધે ભારં વહંત્યન્યે તર્યાં ચક્રે નિપાતનૈઃ
લોભમાં પુત્ર અને પત્ની છોડીને દૂર જાય છે; બીજા લોકો કાંધ પર ભાર વહે છે, અથવા ગાડા અને નૌકામાંથી પડી જાય છે.
ક્ષેપણીભિર્મહાદુઃખૈસ્સદા પ્રાણવ્યયેન ચ। અર્થસ્ય સંચયઃ પુત્ર પ્રાણાત્પ્રિયતરો મહાન્
કષ્ટ અને જીવના જોખમ સાથે, લોકો ધન એકત્ર કરે છે, જે, પુત્ર, જીવનથી પણ વધારે પ્રિય બની જાય છે.
એભિર્ન્યાયાર્જિતં વિત્તં વણિગ્ભાવેન યત્નતઃ। પિતૃદેવદ્વિજાતિભ્યો દત્તં ચાક્ષયમશ્નુતે
આ રીતે ન્યાયથી કમાયેલું ધન, વેપારીની મહેનતથી, પિતૃ, દેવ અને બ્રાહ્મણને આપવાથી અવિનાશી ફળ મળે છે.
એતૌ દોષૌ મહાંતૌ ચ વાણિજ્યે લાભકર્મણિ। લોભાનામપરિત્યાગો મૃષા ગ્રાહ્યશ્ચ વિક્રયઃ
વેપારમાં લાભ મેળવવામાં બે મોટા દોષ છે: લોભ છોડવામાં નિષ્ફળતા અને ખરીદ-વેચાણમાં ખોટું સ્વીકારવું.
એતૌ દોષો પરિત્યજ્ય કુર્યાદર્થાર્જનં બુધઃ। અક્ષયં લભતે દાનાદ્વણિગ્દોષૈર્ન લિપ્યતે
આ બે દોષો છોડીને, બુદ્ધિમાન ધન કમાવા જોઈએ; દાનથી અવિનાશી ફળ મળે છે અને વેપારના દોષો લાગતા નથી.
પુણ્યકર્મરતો વિપ્રઃ કૃષિં હિ પરિકારયેત્। વાહયેદ્દિવસસ્યાર્ધં બલીવર્દચતુષ્ટયમ્
પુણ્યમાં રત બ્રાહ્મણ કૃષિ કરવી જોઈએ; તે અડધા દિવસ માટે ચાર બળદો ઉપયોગમાં લે.
અભાવાત્ત્રિતયં ચૈવ અવિશ્રામં ન કારયેત્। ચારયેચ્ચ તૃણેઽચ્છિન્નૈ ચોરવ્યાઘ્રવિવર્જિતે
જો ચાર બળદો ન હોય, તો ત્રણ બળદો ચલાવી શકે, પણ તેમને આરામ વગર કામ કરાવવું નહીં; અને તૃણ, ચોર અને વાઘથી મુક્ત સ્થળે ચરાવવું.
દદ્યાદ્ઘાસં યથેષ્ટં ચ નિત્યમાતર્પયેત્સ્વયમ્। ગોષ્ઠં ચ કારયેત્તસ્ય કિંચિદ્વિઘ્નવિવર્જિતમ્
હંમેશા બળદોને મનગમતું ઘાસ આપવું અને જાતે સંતોષવું; તેમના માટે અવરોધથી મુક્ત ગૌશાળા બનાવવી.
સદા ગોમયમૂત્રાભ્યાં વિઘસૈશ્ચ વિવર્જિતમ્। ન મલં નિક્ષિપેદ્ગોષ્ઠે સર્વદેવનિકેતને
હંમેશા ગાયના લાદ અને મૂત્ર, તેમજ બચેલા ખોરાકથી દૂર રહેવું જોઈએ; ગૌશાળામાં કે દેવતાઓના ઘરમાં કચરો કદી ન નાખવો.
આત્મનઃ શયનીયસ્ય સદૃશં કારયેદ્બુધઃ। સમં નિર્વાપયેદ્યત્નાચ્છીતવાતરજસ્તથા
સમજદાર માણસે પોતાના માટે યોગ્ય પથારી ગોઠવવી જોઈએ; એ પથારી સમાન, ઠંડા, પવન અને ધૂળથી મુક્ત હોવી જોઈએ.
પ્રાણસ્ય સદૃશં પશ્યેદ્ગાં ચ સામાન્યવિગ્રહમ્। અસ્ય દેહે સુખંદુઃખં તથા તસ્યૈવ કલ્પતે
ગાયને પોતાના જીવ જેવી જ સમજવી જોઈએ; એની દેહમાં જે સુખ-દુઃખ થાય છે, એ જ પોતાને પણ લાગુ પડે છે.
અનેન વિધિના યસ્તુ કૃષિકર્માણિ કારયેત્। સ ચ ગોવાહનૈર્દોષૈર્ન લિપ્યેત ધની ભવેત્
જે આ રીત પ્રમાણે ખેતીના કામ કરે છે, એ ગાયને વાઘા તરીકે વાપરવાની ભૂલથી બચી જાય છે અને ધનવાન બને છે.
દુર્બલં પીડયેદ્યસ્તુ તથૈવ ગદસંયુતમ્। અતિબાલાતિવૃદ્ધં ચ સ ગોહત્યાં સમાલભેત્
જે કમજો弱, બીમાર, બહુ નાની કે બહુ મોટી ગાયને તકલીફ આપે છે, એ ગાયહત્યા જેવો પાપ કરે છે.
વિષમં વાહયેદ્યસ્તુ દુર્બલં સબલં તથા। સ ગોહત્યાસમં પાપં પ્રાપ્નોતીહ ન સંશયઃ
જે કમજો弱 કે મજબૂત ગાયને અસમાન રીતે ખેંચાવે છે, એ ગાયહત્યા જેવો જ પાપ મેળવે છે, એમાં કોઈ શંકા નથી.
યો વાહયેદ્વિના સસ્યં ખાદંતં ગાં નિવારયેત્। મોહાત્તૃણં જલં વાપિ સ ગોહત્યાસમં લભેત્
જે ગાયને પાક વિના ખેંચાવે છે, અથવા એને ઘાસ ખાવા કે પાણી પીવા રોકે છે, એ મોહવશ ગાયહત્યા જેવો પાપ મેળવે છે.
સંક્રાંત્યાં પૌર્ણમાસ્યાં ચામાવાસ્યાયાં તથૈવ ચ। હલસ્ય વાહનાત્પાપં ગવામયુતહત્યયા
સંક્રાંતિ, પૂનમ અને અમાસના દિવસે ગાયને હલ ખેંચાવવું દસ હજાર ગાયહત્યા જેટલો પાપ આપે છે.