ખલો રાજવધોદ્યોગી પિતૄણાં ચ વધે રતઃ। અનુયાયી નૃપો રાજ્ઞશ્ચત્વારશ્ચાતતાયિનઃ
રાજા ને મારવાનો ઇરાદો રાખનાર, પોતાના પૂર્વજોને મારવામાં આનંદ મેળવનાર, અને બીજા રાજાને અનુસરીને ચાલનાર રાજા—આ ચાર પણ દુશ્મન છે.
તત્ક્ષણાન્ન મૃતં વિપ્રં પુનર્હંતું ન યુજ્યતે। પુર્નહત્વા વધં ઘોરં જ્ઞાનાત્પ્રાપ્નોતિ નિશ્ચિતં
એવી ક્ષણે બ્રાહ્મણને માર્યા પછી ફરીથી તેને મારવું યોગ્ય નથી; પણ જો જાણીને મારવામાં આવે, તો ભયંકર પાપ નિશ્ચિત થાય છે.
લોકે વિપ્રસમો નાસ્તિ પૂજનીયો જગદ્ગુરુઃ। હત્વા તં યદ્ભવેત્પાપં તત્પરં ચ ન વિદ્યતે
આ દુનિયામાં બ્રાહ્મણની સમાન કોઈ નથી; તે જગતના ગુરુ છે અને પૂજનીય છે. તેને મારવાથી જે પાપ થાય છે, તે સર્વથી વધુ છે.
દેવવત્પૂજનીયોસૌ દેવાસુરગણૈર્નરૈઃ। બ્રાહ્મણસ્ય સમો નાસ્તિ ત્રિષુ લોકેષુ નિશ્ચિતં
દેવ, દાનવ અને મનુષ્યોને બ્રાહ્મણને દેવ સમાન પૂજવું જોઈએ; ત્રણેય લોકમાં બ્રાહ્મણની સમાન કોઈ નથી, એ ચોક્કસ છે.
નારદ ઉવાચ-। કાં વૃત્તિં સમુપાશ્રિત્ય જીવિતવ્યં દ્વિજેન હિ। અપાનેન સુરશ્રેષ્ઠ તત્વતો વક્તુમર્હસિ
નારદે પૂછ્યું: બે વખત જન્મેલા વ્યક્તિએ કઈ રીતે જીવન ગુજારવું જોઈએ? હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, કૃપા કરીને સાચી રીતે અને વિગતે કહો.
બ્રહ્મોવાચ-। અયાચિતા ચ યા ભિક્ષા પ્રશસ્તા સા પ્રકીર્તિતા। ઉઞ્છવૃત્તિસ્તતો ભદ્રા સુભદ્રા સર્વવૃત્તિષુ
બ્રહ્માએ કહ્યું: જે ભિક્ષા માગવામાં નથી આવતી, એ શ્રેષ્ઠ ગણાય છે; ઉંચા જીવનપદ્ધતિ એમાં સૌથી ઉત્તમ છે, બધી રીતે શ્રેષ્ઠ છે.
યામાશ્રિત્ય મુનિશ્રેષ્ઠા ગચ્છંતિ બ્રહ્મણઃ પદમ્। દક્ષિણા યજ્ઞશેષાણાં ગ્રાહ્યા યજ્ઞગતેન હિ
આ પદ્ધતિ અપનાવીને શ્રેષ્ઠ મુનિઓ બ્રહ્મની સ્થિતિ પ્રાપ્ત કરે છે; યજ્ઞમાં બાકી રહેલી દક્ષિણા માત્ર યજ્ઞમાં ભાગ લેનારને જ લેવી જોઈએ.
પાઠનં યાજનં કૃત્વા ગ્રહીતવ્યં ધનં દ્વિજૈઃ। પાઠયિત્વા પઠિત્વા ચ કૃત્વા સ્વસ્ત્યયનં શુભં
પાઠન અને યજ્ઞ કરાવીને દ્વિજોએ ધન સ્વીકારવું જોઈએ; પાઠ શીખવ્યા, પાઠ કર્યો અને શુભ સ્વસ્ત્યાયન કર્યા પછી.
બ્રાહ્મણાનામિદં જીવ્યં શિષ્ટા વૃત્તિઃ પ્રતિગ્રહઃ। શાસ્ત્રોપજીવિનો ધન્યા ધન્યા વૃક્ષોપજીવિનઃ
બ્રાહ્મણો માટે આ જ યોગ્ય જીવન છે; ભેટ સ્વીકારવી એ શ્રેષ્ઠ રીત છે. શાસ્ત્ર આધારિત જીવન જીવનાર અને વૃક્ષ આધારિત જીવન જીવનાર બંને ધન્ય છે.
ધન્યા વૃક્ષલતાજીવ્યા વાટીસસ્યોપજીવિનઃ। અન્ન જંતુ વધે પાપં તસ્ય દોષોપશાંતયે
વૃક્ષ અને લતાથી જીવનાર, બગીચાના ફળ-ફૂલથી જીવન ગુજારનાર ધન્ય છે; જીવને ખોરાક માટે મારવાથી જે પાપ થાય છે, એ પાપનો નિવારણ આ રીતે થાય છે.
નવધાન્યાનિ શસ્તાનિ વિપ્રેભ્યઃ સંપ્રદાપયેત્। ન ચેત્પ્રાણિવધે હ્યત્ર ક્ષીયંતે ચાયુષો ધ્રુવં
બ્રાહ્મણોને નવ પ્રકારના અનાજ આપવું જોઈએ; નહીંતર જીવને ખોરાક માટે મારવાથી જીવનકાળ ચોક્કસ ઘટી જાય છે.
તસ્માદ્દદ્યાત્સુબહૂનિ પિતૃદેવદ્વિજાતિષુ। અભાવાત્ક્ષત્ત્રિયાવૃત્તિર્બ્રાહ્મણૈરૂપજીવ્યતે
એથી પિતૃ, દેવ અને દ્વિજોને વધુમાં વધુ દાન આપવું જોઈએ; જો એ ન મળે, તો બ્રાહ્મણ ક્ષત્રિયની જીવનપદ્ધતિ અપનાવી શકે છે.
ન્યાયયુદ્ધેષુ યોદ્ધવ્યં ચરેદ્વીરવ્રતં શુભમ્। સ તયા ચ દ્વિજો વૃત્યા યદ્ધનં લભતે નૃપાત્
ન્યાયયુદ્ધમાં લડવું જોઈએ, અને વીરવ્રતનું પાલન કરવું જોઈએ; એવા યુદ્ધમાં રાજાથી જે ધન મળે, એ બ્રાહ્મણ માટે યોગ્ય છે.
પિતૃયજ્ઞાદિદાનેષુ મેધ્યં તદ્ધનમુચ્યતે। સમભ્યસેદ્ધનુર્વિદ્યાં વેદયુક્તાં સદાનઘઃ
પિતૃયજ્ઞ અને અન્ય દાનમાંથી મળેલું ધન પવિત્ર ગણાય છે; હંમેશા ધનુરવિદ્યાનો અભ્યાસ કરવો, અને એ સાથે વેદજ્ઞાન પણ રાખવું જોઈએ.
શક્તિકુંતગદાખડ્ગ પરિઘાણાં સમંતતઃ। અશ્વારોહં ગજારોહમૈંદ્રજાલમમાનકં
ભાલા, કુંતા, ગદા, ખડગ અને પરિઘમાં કુશળતા; ઘોડા અને હાથી પર સવાર થવું, માયા વિદ્યા અને વાદ્યયંત્રનો ઉપયોગ—
રથભૂમિગતં યુદ્ધં યુક્તં સર્વત્ર કારયેત્। દ્વિજ દેવ ધ્રુવાણાં ચ સ્ત્રીણાં વૃત્તં તપસ્વિનામ્
રથ અને જમીન પર યુદ્ધ કરવું, અને બધી રીતે યોગ્ય રીતે અભ્યાસ કરવો; એ દ્વિજ, દેવ, ધ્રુવ અને સ્ત્રીઓ માટે યોગ્ય વર્તન છે.
સાધુ સાધ્વી ગુરૂણાં ચ નૃપાણાં રક્ષણાદ્ધ્રુવમ્। યત્પુણ્યં લભ્યતે શૂરૈઃ કથં તદ્બ્રહ્મવાદિભિઃ
શૂરવીરો ગુરુઓ અને રાજાઓની રક્ષા કરીને જે પુણ્ય મેળવે છે, એ નિશ્ચિત છે; બ્રહ્મ વિશે બોલનારા એ પુણ્ય કેવી રીતે મેળવી શકે?
સર્વપાપક્ષયં કૃત્વા સોક્ષયં સ્વર્ગમશ્નુતે। સમ્મુખે ન્યાયયુદ્ધે ચ પતંતિ બ્રાહ્મણા રણે
તમામ પાપોનો નાશ કરીને, તેઓ દુઃખ વગર સ્વર્ગમાં પહોંચે છે; પરંતુ યોગ્ય અને સીધા યુદ્ધમાં બ્રાહ્મણો પણ યુદ્ધમાં પડી શકે છે.
તે વ્રજંતિ પરં સ્થાનં ન ગમ્યં બ્રહ્મવાદિનાં। ધર્મયુદ્ધસ્ય યદ્વૃત્તં શૃણુ પુણ્યં યથાર્થતઃ
તેઓ એ ઊંચા સ્થાન સુધી પહોંચે છે, જ્યાં માત્ર બ્રહ્મમાં તલિન રહેનારા પહોંચી શકતા નથી; ધર્મયુદ્ધથી મળતાં પુણ્ય વિશે સાચું સાંભળો.
સંમુખેન પ્રયુધ્યંતે ન ચ ગચ્છંતિ કાતરં। ન ભગ્નં પૃષ્ઠતો ઘ્નંતિ નિઃશસ્ત્રં પ્રપલાયિતમ્
તેઓ સામસામે યુદ્ધ કરે છે અને ડરથી પાછા નથી ફરતા; તૂટેલા, ભાગતા, નિઃશસ્ત્ર અથવા પલાયન કરનારને મારતા નથી.
અયુધ્યમાનં ભીરું ચ પતિતં ગતકલ્મષં। અસચ્છૂદ્રં સ્તુતિપ્રીતમાહવે શરણાગતમ્
તેઓ યુદ્ધ ન કરતા, ડરપોક, પડી ગયેલા, પાપમુક્ત, નીચ શૂદ્ર, પ્રશંસાથી ખુશ થયેલા અથવા યુદ્ધમાં આશ્રય લીધેલા માણસને મારતા નથી.
હત્વા ચ નરકં યાંતિ દુર્વૃત્તા જયકાંક્ષિણઃ। એષા ચ ક્ષત્ત્રિયા વૃત્તિઃ સદાચારૈસ્તુ ગીયતે
જે દુર્વૃત્તિવાળા, વિજયની ઇચ્છા રાખીને આવા લોકોને મારી નાખે છે, તેઓ નરકમાં જાય છે; અને આ જ ક્ષત્રિયોની વર્તન છે, જે સદ્આચાર્યોએ વખાણ્યું છે.
યામાશ્રિત્ય દિવં યાંતિ સર્વક્ષત્રિયકુંજરાઃ। ધર્મયુદ્ધે શુભો મૃત્યુઃ સંમુખે ક્ષત્ત્રિયસ્ય ચ
આ વર્તનને આધારે બધા ક્ષત્રિય યુદ્ધવીરો સ્વર્ગમાં પહોંચે છે; ક્ષત્રિય માટે ધર્મયુદ્ધમાં સામસામે મૃત્યુ પામવું શુભ છે.
અત્ર પૂતો ભવેત્સોપિ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે। સ તિષ્ઠેત્સ્વર્ગલોકે ચ પ્રાસાદે રત્નભૂષિતે
ત્યાં એ પણ શુદ્ધ બની જાય છે અને બધા પાપોથી મુક્ત થાય છે; એ સ્વર્ગલોકમાં રત્નોથી શોભિત મહેલમાં રહે છે.
જાંબૂનદમયસ્તંભે રત્નભૂષિતભૂતલે। ઇષ્ટદ્રવ્યૈઃ સુસંપૂર્ણે દિવ્યવસ્ત્રોપશોભિતે
સોનાના સ્તંભો અને રત્નોથી શોભિત જમીન, ઇચ્છિત વસ્તુઓથી ભરપૂર અને દૈવી વસ્તુઓથી શોભાયેલી.
પુરતઃ કલ્પવૃક્ષાશ્ચ તિષ્ઠંતિ સર્વદાયિનઃ। વાપીકૂપતટાકાદ્યૈરુદ્યાનૈરુપશોભિતે
સામે કળ્પવૃક્ષો હંમેશા ઊભા રહે છે, બધા દાન આપે છે; બગીચા, તળાવ, કૂવા અને સરોવરોથી મહેલ શોભાયેલો છે.
યૌવનાઢ્યાશ્ચ સેવંતે તં દેવપુરકન્યકાઃ। તસ્યાગ્રતો મુદા નિત્યં નૃત્યંત્યપ્સરસાં ગણાઃ
દેવપુરની યુવાન કન્યાઓ તેની સેવા કરે છે; તેની સામે, અપ્સરાઓના સમૂહો હંમેશા આનંદથી નૃત્ય કરે છે.
ગીતં ગાયંતિ ગંધર્વા દેવાશ્ચ સ્તુતિપાઠકાઃ। એવં ક્રમેણ કલ્પાંતે સાર્વભૌમો ભવેન્નૃપઃ
ગંધર્વો ગીત ગાય છે અને દેવતાઓ સ્તુતિ પાઠ કરે છે; આમ, ક્રમથી કલ્પના અંતે એ રાજા સર્વભૌમ બની જાય છે.
સર્વભોગૈકકર્તા ચ નીરુઙ્મન્મથવિગ્રહઃ। તસ્ય પત્ન્યઃ પ્રરૂપાઢ્યાઃ સદૈવ યૌવનાન્વિતાઃ
એ એકલાએ બધા ભોગ માણે છે, દુઃખ અને કામના વગર; તેની પત્નીઓ ખૂબ જ સુંદર અને હંમેશા યુવાન રહે છે.
ધર્મશીલાઃ સુતાઃ શુભ્રાઃ સમૃદ્ધાઃ પિતૃસંમતાઃ। એવં ક્રમેણ ભુંજંતિ સપ્તજન્મસુ ક્ષત્રિયાઃ
તેના પુત્રો ધર્મપરાયણ, શુદ્ધ, સમૃદ્ધ અને પિતાને ગમતા હોય છે; આમ, ક્ષત્રિયો સાત જન્મ સુધી આ રીતે ભોગવે છે.