સ તસ્ય વચનં શ્રુત્વા મુનિઃ પ્રાહ ખગેશ્વરમ્। સત્યલોકસ્ય વૈ ચોર્ધ્વે વિશ્વકર્મવિનિર્મિતા
તેના શબ્દો સાંભળીને મુનિએ પંખીઓના રાજાને કહ્યું: 'સત્યલોકથી ઉપર વિશ્વકર્માએ બનાવેલી એક નગર છે.'
પુરી ચાસ્તિ સભા રમ્યા દેવાનાં હિત હેતવે। વહ્નિપ્રાકારદુર્લભ્યા દુર્ધર્ષા ચાસુરૈઃ સુરૈઃ
એ નગરમાં દેવોના હિત માટે એક સુંદર સભા છે, જે અગ્નિની દીવાલોથી ઘેરાયેલી છે અને દેવો-અસુરો માટે અપ્રાપ્ય છે.
રક્ષાર્થં નિર્મિતો દેવઃ સુરૈસ્તત્ર મહાબલઃ। યં યં પશ્યતિ વીરઃ સ સ એવ ભસ્મતાં વ્રજેત્
એ નગરની રક્ષા માટે દેવોએ એક શક્તિશાળી દેવ બનાવ્યો છે; જે કોઈ વીર તેને દેખાય છે, તે તરત ભસ્મ થઈ જાય છે.
એમમુક્ત્વા ગરુત્માન્સ ઉદ્ધૃત્ય સાગરાજ્જલમ્। જગામાકાશમાવિશ્ય ખગશ્ચોર્ધ્વં મનોજવઃ
એ રીતે કહીને ગરુડ સમુદ્રમાંથી પાણી ઉઠાવીને આકાશમાં પ્રવેશ્યા અને મનની ઝડપથી ઉપર ગયા.
પક્ષવાતેન તસ્યૈવ રજઃ સમુદ્ગતં બહુ। તસ્યાંતિકં ન ચ ત્યક્તમગમત્તસ્ય તચ્ચ યઃ
તેના પાંખોની પવનથી ઘણું ધૂળ ઉડી ગયું; અને જે કોઈ તેની નજીક આવ્યો, તે નજીક જઈ શક્યો નહીં.
ગત્વા ચંચૂજલેનાપિ વહ્નિં નિર્વાપયદ્બલી। રજોભિઃ પરિપૂર્ણાક્ષો ન સુરસ્તં ચ પશ્યતિ
ત્યાં પહોંચીને શક્તિશાળી ગરુડએ ચાંચના પાણીથી અગ્નિ બુઝાવી; તેની આંખોમાં ધૂળ ભરાઈ ગઈ, તેથી દેવો તેને જોઈ શક્યા નહીં.
જઘાન રક્ષિવર્ગાંસ્તાનમૃતં ચાહરદ્બલી। આનયંતં ચ પીયૂષં ખગં ગત્વા શતક્રતુઃ
ગરુડએ રક્ષકોના સમૂહને માર્યા અને અમૃત લઈ લીધું; જ્યારે તે પીયૂષ લઈ જઈ રહ્યો હતો, ત્યારે ઇન્દ્ર પંખી પાસે આવ્યા.
ઐરાવતં સમારૂઢો વાક્યમેતદુવાચ હ। ખગરૂપધરઃ કસ્ત્વં પીયૂષં હરસે બલાત્
ઇન્દ્રએ એરાવત પર બેસી કહ્યું: 'તમે કોણ છો, પંખી રૂપમાં આવીને જોરથી પીયૂષ લઈ જાવ છો?'
અપ્રિયં સર્વદેવાનાં કૃત્વા જીવે રતિઃ કથમ્। વિશિખૈરગ્નિસંકાશૈર્નયામિ યમમંદિરમ્1.47.
બધા દેવોને નાપસંદ કામ કરીને, તમે જીવનમાં કેવી રીતે આનંદ માણો છો? આગ જેવાં તીક્ષ્ણ બાણોથી હું તમને યમના ઘર મોકલી દઈશ.'
શ્રુત્વા વાક્યં હરેઃ કોપાદુવાચ સ મહાબલઃ। નયામિ તવ પીયૂષં દર્શયસ્વ પરાક્રમમ્
હરિના શબ્દો સાંભળીને ગરુડ ગુસ્સામાં આવીને બોલ્યા: 'હું તું પીયૂષ લઈ જઈ રહ્યો છું, તું તારી શક્તિ બતાવ.'
એતચ્છ્રુત્વા મહાબાહુર્જઘાન વિશિખૈઃ શિતૈઃ। યથામેરુગિરેઃ શૃંગં તોયવર્ષેણ તોયદઃ
આ સાંભળીને શક્તિશાળી ઇન્દ્રે તીક્ષ્ણ બાણોથી હુમલો કર્યો, જેમ વરસાદી વાદળ મેરુ પર્વતના શિખર પર પાણી વરસાવે છે.
નખૈરશનિસંકાશૈર્બિભેદ ગરુડો ગજમ્। માતલિ ચ રથં ચક્રં તથા દેવાન્પુરસ્સરાન્
ગરુડએ વીજળી જેવાં નખોથી હાથીને ઘાયલ કર્યો; અને માતલી, રથ, ચક્ર તથા દેવોના આગેવાનો પર પણ હુમલો કર્યો.
વ્યથિતોસૌ મહાબાહુર્માતલિર્ગજપુંગવઃ। વિમુખાઃ પક્ષવાતેન સર્વે દેવગણાસ્તદા
પછી મહાબાહુ માતલી અને હાથી પીડાઈ ગયા; અને પાંખોની પવનથી બધા દેવો પાછા વળી ગયા.
તતસ્તુ કોપિતો જિષ્ણુર્જઘાનકુલિશેન તમ્। કુલિશસ્યાવપાતેન ન ચ ક્ષુબ્ધો મહાખગઃ
પછી ગુસ્સામાં ઇન્દ્રે કૌલિશથી ગરુડને માર્યો; પણ વીજળીના પ્રહારથી પણ મહાપંખી અડધો થયો નહીં.
સ્વં મોઘં ભિદુરં દૃષ્ટ્વા હરિર્ભીતોઽભવત્તદા। સંનિવૃત્ય તતો યુદ્ધાત્તત્રૈવાંતરધીયત
પોતાનું હથિયાર નિષ્ફળ અને તૂટી ગયેલું જોઈને હરિ ડરી ગયા; અને પછી યુદ્ધમાંથી પાછા વળી ત્યાં અદૃશ્ય થઈ ગયા.
સુતરામપિગચ્છંતં વેગાદ્ભૂતલમાગતઃ। અબ્રવીત્સ સુરશ્રેષ્ઠઃ સર્વદેવગણાગ્રતઃ
ગરુડ ખૂબ ઝડપથી પૃથ્વી પર આવી રહ્યા ત્યારે, સર્વ દેવોના સમક્ષ શ્રેષ્ઠ દેવે કહ્યું.
શક્ર ઉવાચ-। યદિ દાસ્યસિ પીયૂષમિદાનીં નાગમાતરિ। ભુજગાશ્ચામરાઃ સર્વે ક્રિયંતે હિ ધ્રુવં તયા
ઇન્દ્રએ કહ્યું: જો તું હવે અમૃત નાગોની માતાને આપશે, તો તે અમૃતથી બધા સાપો નિરંતર અમર થઈ જશે.
પ્રતિજ્ઞા તે ભવેન્નષ્ટા ન ફલં જીવિતસ્ય તે। તસ્માદિદં હરિષ્યામિ સંમતેન તવાનઘ
તારી પ્રતિજ્ઞા વ્યર્થ થઈ જશે અને તું જીવતો પણ ફળ નહીં મેળવે; તેથી, પાપવિન, હું તારી સંમતિથી અમૃત લઈ જઈશ.
ગરુત્માનુવાચ-। યસ્મિન્કાલે હ્યદાસી સા માતા મે દુઃખિતા સતી। વિદિતા સર્વલોકેષુ હરેઽમૃતં હરિષ્યસિ
ગરુડએ કહ્યું: જ્યારે મારી માતાએ દુઃખી થઈને અમૃત આપ્યું, ત્યારે બધે જાણીતું હતું કે હરે, તું અમૃત લઈ જશે.
એવમુક્ત્વા મહાવીર્યો ગત્વોવાચ પ્રસૂં તદા। આનીતમમૃતં માતસ્તસ્યા એવ પ્રદીયતામ્
આ રીતે બોલીને, મહાવીર્યે ત્યાં જઈને પોતાની માતાને કહ્યું: અમૃત લાવ્યું છે, તે તેને આપી દે.
પ્રોત્ફુલ્લહૃદયા સા ચ દૃષ્ટ્વા પુત્રં સહામૃતમ્। તામાહૂયામૃતં દત્વા ચાદાસીતાં તદા ગતા
પુત્રને અમૃત સાથે જોઈને, તેની માતાનું હૃદય ખુશીથી ખીલી ઉઠ્યું; તેણે અમૃત બોલાવી, આપી દીધું અને પછી ત્યાંથી ચાલીને ગઈ.
તૃણકાષ્ઠાનિ ભૂતાનિ પશવશ્ચ સરીસૃપાઃ। દૃષ્ટ્વા સવિસ્મયાસ્સર્વે દેવા મહર્ષયસ્તદા
તે સમયે ઘાસ, લાકડાં, પ્રાણીઓ, સર્પો અને બધા દેવતાઓ તથા મહર્ષિઓ એ આશ્ચર્યથી જોયું.
મોચયિત્વા તુ તામંબાં ગરુડઃ સુષ્ઠુતાં ગતઃ। એતસ્મિન્નંતરે શક્રો જહાર સહસા સુધામ્
માતાને મુક્ત કરી, ગરુડ ખૂબ આનંદમાં આવ્યો; એ વચ્ચે ઇન્દ્રે અચાનક અમૃત ઝટપટ લઈ લીધું.
નિધાય ગરલં તત્ર તયા ચાનુપલક્ષિતઃ। પ્રહૃષ્ટહૃદયા કદ્રૂઃ પુત્રાનાહૂય સંભ્રમાત્
કદ્રુએ, પોતાની માતા ધ્યાનમાં ન હોય, ત્યાં ઝેર મૂકી દીધું; આનંદથી હૃદય ખુશ થઈ, તેણે ઉત્સાહથી પોતાના પુત્રોને બોલાવ્યા.
તેષાં મુખે દદૌ હૃષ્ટા ક્ષ્વેડં ચામૃતલક્ષણમ્। તાનુવાચ પ્રસૂઃ પુત્રાન્યુષ્માકં ચ કુલે સદા
તે ખુશ થઈને, અમૃત જેવું દેખાતું ઝેર તેમના મોઢામાં મૂકી દીધું; માતાએ પુત્રોને કહ્યું: તમારા વંશમાં હંમેશા—
મુખે તિષ્ઠન્ત્વમી દૈવા બિંદવશ્ચસ્તનિર્વૃતાઃ। મહર્ષયસ્તતો દેવાઃ સિદ્ધગંધર્વમાનુષાઃ
આ બિંદુઓ તમારા મોઢામાં રહે છે, દેવતાઓ ખુશ થઈ; પછી મહર્ષિ, દેવ, સિદ્ધ, ગંધર્વ અને મનુષ્યો—
ઊચુઃસ્સન્તુ કુલે માતરસ્માકં ચ પ્રસાદતઃ। નાગૈર્વિસર્જિતા દેવાઃ સસિદ્ધા મુનયસ્તથા
તેઓએ કહ્યું: માતા, તમારા આશીર્વાદથી અમારા વંશમાં એવું જ રહે; નાગોએ દેવ, સિદ્ધ અને મુનિઓને મુક્ત કર્યા.
જગ્મુઃ સ્વમાલયં હૃષ્ટા નાગાઃ પ્રમુદિતાઃ સ્થિતાઃ। એતસ્મિન્નંતરે નાગાંશ્ચખાદ ગરુડો બલાત્
દેવતાઓ આનંદથી પોતાના ઘર ગયા; નાગો ખુશ થઈને ઊભા રહ્યા; એ વચ્ચે ગરુડે નાગોને જોરથી ખાધા.
દિક્ષુ પલાયિતાઃ શેષાઃ પર્વતેષુ વનેષુ ચ। સાગરેષુ ચ પાતાલે બિલેષુ તરુકોટરે
બાકી નાગો બધા દિશામાં, પર્વતોમાં, જંગલમાં, સમુદ્રમાં, પાતાળમાં, ગુફામાં અને વૃક્ષના ખોખામાં ભાગી ગયા.
નિભૃતેષુ નિકુઞ્જેષુ સ્થિતાઃ સર્પાશ્ચ નિર્વૃતાઃ। ભુજગાસ્તસ્ય ભક્ષ્યાશ્ચ સદૈવ વિધિનિર્મિતાઃ
સર્પો શાંત થઈને એકાંત વનકુજમાં રહે છે; ભુજગો હંમેશા તેના ખોરાક તરીકે નિર્ધારિત છે.