ઇત્યુક્તે પતગશ્રેષ્ઠં પ્રોવાચેદં હરિસ્તદા। અસ્મદ્બાહું સમારુહ્ય ભક્ષેમૌ ગજકચ્છપૌ
આવું કહેતાં, ત્યારે હરિએ પંખીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા ગરુડને કહ્યું: 'મારા હાથ પર ચડી જા, અને આપણે હાથી તથા કચ્છપને ભક્ષી લઈએ.'
ગરુડ ઉવાચ-। મમાધારં ન ગચ્છંતિ સાગરાશ્ચ નગોત્તમાઃ। અથ ચૈવં મહાસત્વં કથં ત્વં ધારયિષ્યસિ
ગરુડએ કહ્યું: 'મને સાગરો કે મહાન પર્વતો પણ સહારો આપી શકતા નથી; તો હે મહાન આત્મા, તમે મને કેમ સહન કરી શકશો?'
ઋતે નારાયણાદન્યઃ કો માં ધારયિતું ક્ષમઃ। ત્રૈલોક્યે કઃ પુમાંસ્તિષ્ઠેદ્યો વેગં મે સહિષ્યતિ
નારાયણ સિવાય બીજું કોઈ મને સહારો આપી શકે નહીં; ત્રણેય લોકમાં એવો કયો પુરુષ છે, જે મારું વેગ સહન કરી શકે?
હરિરુવાચ-। સ્વકાર્યમુદ્ધરેત્પ્રાજ્ઞઃ સ્વકાર્યં કુરુ સાંપ્રતમ્। કૃત્વા કાર્યં ખગશ્રેષ્ઠ વિજાનીષે ચ માં ધ્રુવમ્
હરિએ કહ્યું: 'વિદ્વાન માણસે પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કરવું જોઈએ; તું તારો કામ હવે કર. પંખીઓમાં શ્રેષ્ઠ, કામ પૂરું કર્યા પછી તું મને ચોક્કસ ઓળખી જશે.'
મહાસત્વં ચ તં દૃષ્ટ્વા વિમૃશ્ય મનસા ખગઃ। એવમસ્ત્વિતિ ચોક્ત્વા સ પપાત હ મહાભુજે
એ મહાન આત્માને જોઈને, પંખીએ મનમાં વિચાર્યું અને 'જેમ તું કહે તેમ જ' કહીને, તે મહાન ભુજ પર ઊતરી ગયો.
ન ચચાલ ભુજસ્તસ્ય સન્નિપાતે ખગેશિતુઃ। તત્ર સ્થિત્વા સ તાં શાખાં મુમોચ પર્વતાલયે
પંખીના ઊતરવાથી પણ એ ભુજ ذرાય પણ કાંપી નહીં; ત્યાં ઊભો રહીને, તેણે એ ડાળ પર્વત પર મૂકી દીધી.
શાખાપતનમાત્રેણ સચરાચરકાનના। ચચાલ વસુધા ચૈવ સાગરાઃ પ્રચકંપિરે
માત્ર ડાળ પડતાં જ, ચાલતા-અચલ વનોવાળી ધરતી હલાઈ ઉઠી અને સાગરો પણ ધ્રૂજી ઉઠ્યા.
તતશ્ચ ખાદિતૌ સત્ત્વૌ સહસા ગજકચ્છપૌ। તૃપ્તિં ન પ્રાપ્તવાન્સોપિ ક્ષુધા તસ્ય ન શામ્યતિ
પછી, અચાનક, હાથી અને કચ્છપ ભક્ષી લીધા, છતાં પણ તેને તૃપ્તિ ન મળી; તેની ભૂખ શાંત થઈ નહીં.
એતજ્જ્ઞાત્વા તુ ગોવિંદસ્તમુવાચ ખગેશ્વરમ્। ભુજસ્ય મમ માંસં તુ ભક્ષયિત્વા સુખી ભવ
આ જાણીને, ગોવિંદએ પંખીઓના રાજાને કહ્યું: 'મારા હાથનું માંસ ભક્ષી લે, અને તૃપ્ત થા.'
ઇત્યુક્તે પ્રચુરં માંસં ભુજસ્ય તસ્ય તેન હિ। ખાદિતં ક્ષુધયા પુત્ર વ્રણં તસ્ય ન વિદ્યતે1.47.
આવું કહેતાં, તેણે ભૂખે ભરપૂર એ ભુજનું માંસ ખાધું, હે પુત્ર, છતાં પણ એમાં કોઈ ઘા પડ્યો નહીં.
તમુવાચ મહાપ્રાજ્ઞશ્ચરાચરગુરું હરિમ્। કસ્ત્વં કિં વા પ્રિયં તેદ્ય કરિષ્યામિ ચ સાંપ્રતમ્
પછી એ મહા વિદ્વાનએ ચાલતા-અચલ સર્વના ગુરુ એવા હરિને પૂછ્યું: 'તમે કોણ છો? અને હવે હું તમારા માટે શું કરું?'
નારાયણ ઉવાચ-। વિદ્ધિ નારાયણં માં હિ ત્વત્પ્રિયાર્થં સમાગતમ્। રૂપં સ્વં દર્શયામાસ પ્રત્યયાર્થં ચ તસ્ય વૈ
નારાયણે કહ્યું: 'મને નારાયણ જ જાણ, હું તારા કલ્યાણ માટે આવ્યો છું.' પછી તેણે પોતાનું સાચું રૂપ દર્શાવ્યું, જેથી તેને વિશ્વાસ થાય.
પીતવસ્ત્રં ઘનશ્યામં ચતુર્ભુજમનોહરમ્। શંખચક્રગદાપદ્મધરં સર્વસુરેશ્વરમ્
પીળા વસ્ત્ર પહેરેલા, ઘનઘોર વાદળ જેવા શ્યામવર્ણ, ચાર હાથવાળા અને મનોહર, શંખ, ચક્ર, ગદા અને કમળ ધારણ કરનાર, સર્વ દેવતાઓના સ્વામી એવા ભગવાન.
તં ચ દૃષ્ટ્વા ગરુત્માંશ્ચ પ્રણમ્ય શિરસા હરિમ્। પ્રિયં કિં તે કરિષ્યામિ વદ નઃ પુરુષોત્તમ
તેમને જોઈને ગરુડએ માથું ઝુકાવીને હરિજીને વંદન કર્યું અને કહ્યું: 'પુરૂષોત્તમ, આપને શું પ્રિય છે તે કહો, હું શું કરું?'
તમબ્રવીન્મહાતેજા દેવદેવેશ્વરો હરિઃ। ભવ મે વાહનં શૂર સખે ત્વં સાર્વકાલિકમ્
મહાતેજસ્વી દેવદેવોના સ્વામી હરિએ કહ્યું: 'મારા મિત્ર, વીર, તું હંમેશા મારો વાહન બન.'
તમુવાચ ખગશ્રેષ્ઠો ધન્યોહં વિબુધેશ્વર। સફલં જન્મ મે નાથ ત્વાં ચ દૃષ્ટ્વાદ્ય મે પ્રભો
પંખીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા ગરુડએ કહ્યું: 'દેવતાઓના સ્વામી, હું ધન્ય છું; પ્રભુ, આજે આપને જોઈને મારું જન્મ સફળ થયું.'
પ્રાર્થયિત્વા ચ પિતરાવાગમિષ્યામિ તેઽન્તિકમ્। પ્રીતો વિષ્ણુરુવાચેદં ભવ ત્વમજરામરઃ
'મારે મારા માતા-પિતાને મળવાની વિનંતી છે, પછી હું આપની પાસે આવીશ,' એમ કહી ગરુડએ વિનંતી કરી. pleased થયેલા વિષ્ણુએ કહ્યું: 'તું અજીર્ણ અને અમર થા.'
અવધ્યઃ સર્વભૂતેભ્યઃ કર્મ તેજશ્ચ મત્સમમ્। સર્વત્ર તે ગતિશ્ચાસ્તુ નિખિલં તુ સુખં ધ્રુવમ્
'તું બધા જીવોથી અજેય રહેશે; તારા કર્મ અને તેજ મારાં બરાબર રહેશે; તને સર્વત્ર સ્વતંત્રતા અને સર્વ સુખ નિશ્ચિત મળશે.'
સંમિલતુ દ્રુતં સર્વં યત્તે મનસિ વર્તતે। યથેષ્ટં પ્રીતિમાહારમકષ્ટેન પ્રલપ્સ્યસે
'તારા મનમાં જે-જે ઈચ્છા છે, તે બધું જલ્દી પૂર્ણ થાઈ જાય; તું જે ઈચ્છે છે તે સહેલાઈથી અને આનંદથી પ્રાપ્ત કર.'
વ્યસનાન્માતરં સદ્યો મોચયિષ્યસિ નાન્યથા। એવમુક્ત્વા હરિઃ સદ્યસ્તત્રૈવાંતરધીયત
'તારે તરત જ તારી માતાને દુઃખમાંથી મુક્ત કરવી છે, બીજો કોઈ ઉપાય નથી.' આમ કહીને હરિ તુરંત ત્યાંથી અદૃશ્ય થઈ ગયા.
તાર્ક્ષ્યોપિ પિતરં ગત્વા કથયચ્ચાખિલં તતઃ। સ તચ્છ્રુત્વા પ્રહૃષ્ટાત્મા તનયં પુનરબ્રવીત્
તાર્ક્ષ્ય પણ પોતાના પિતાજી પાસે ગયો અને બધું વર્ણન કર્યું. પિતાએ આ સાંભળી આનંદથી પુત્રને ફરી કહ્યું.
ધન્યોહં ચ ખગશ્રેષ્ઠ ધન્યા તે જનની શિવા। ધન્યં ક્ષેત્રં કુલં ચૈવ યસ્ય પુત્રસ્ત્વમીદૃશઃ
'પંખીઓમાં શ્રેષ્ઠ, હું ધન્ય છું, તારી શુભ માતા પણ ધન્ય છે; એ કુળ અને વંશ પણ ધન્ય છે જેમાં તું એવો પુત્ર બની જન્મ્યો છે.'
યસ્ય પુત્રઃ કુલે જાતો વૈષ્ણવઃ પુરુષોત્તમઃ। કુલકોટિં સમુદ્ધૃત્ય વિષ્ણુસાયુજ્યતાં વ્રજેત્
'જે કુળમાં વૈષ્ણવ અને પુરૂષોત્તમને ભક્તિ કરતો પુત્ર જન્મે છે, એ કુળના કરોડો લોકો ઉદ્ધાર પામે છે અને વિષ્ણુમાં એકરૂપ થાય છે.'
વિષ્ણું યઃ પૂજયેન્નિત્યં વિષ્ણું ધ્યાયેત ગાયતિ। જપેન્મંત્રં સદા વિષ્ણોઃ સ્તોત્રં તસ્ય પઠિષ્યતિ
'જે વ્યક્તિ રોજ વિષ્ણુની પૂજા કરે છે, તેમનું ધ્યાન કરે છે, તેમનું ગીત ગાય છે, વિષ્ણુનો મંત્ર અને સ્તોત્ર જપે છે—'
પ્રસાદં ચ ભજેન્નિત્યમુપવાસં હરેર્દિને। ક્ષયાચ્ચ સર્વપાપાનાં મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ
'અને હંમેશા તેમના પ્રસાદનો સ્વીકાર કરે છે, હરિનાં દિવસે ઉપવાસ કરે છે, તે સર્વ પાપોના નાશથી મુક્ત થાય છે; આમાં કોઈ શંકા નથી.'
યસ્ય તિષ્ઠતિ ગોવિંદો માનસે ચ સદૈવ હિ। સ એવ ચ લભેદ્દાસ્યં સપુણ્યૈઃ પુરુષોત્તમઃ
'જેના મનમાં ગોવિંદ હંમેશા વસે છે, એ જ પુણ્યશાળી વ્યક્તિ પુરૂષોત્તમની સેવા પ્રાપ્ત કરે છે.'
જન્મકોટિસહસ્રેભ્યઃ કૃત્વા સત્કર્મસંચયમ્। ક્ષયાચ્ચ સર્વપાપાનાં વિષ્ણોઃ કિંકરતાં વ્રજેત્
'કોઈ વ્યક્તિ લાખો કરોડો જન્મમાં સારા કર્મો એકઠા કરે અને સર્વ પાપો નાશ પામે, ત્યારે જ તે વિષ્ણુનો દાસ બનવા પાત્ર બને છે.'
ધન્યોસૌ માનવો લોકે વિષ્ણોસ્સાદૃશ્યમાવ્રજેત્। નિત્યઃ સુરવરૈઃ પૂજ્યો લોકનાથોઽચ્યુતોઽવ્યયઃ
'એ મનુષ્ય ધન્ય છે જે વિષ્ણુ જેવી સમાનતા પ્રાપ્ત કરે છે; જે સદા દેવતાઓ દ્વારા પૂજ્ય, લોકના સ્વામી, અક્ષય અને અચ્યૂત બને છે.'
સુપ્રસન્નો ભવેદ્યસ્ય સ એવ પુરુષોત્તમઃ। તપોભિર્બહુભિર્ધર્મૈર્મખૈર્નાનાવિધૈરપિ
'જેના પર પુરૂષોત્તમ ભગવાન ખૂબ પ્રસન્ન થાય છે, તે અનેક તપ, ધર્મ અને વિવિધ યજ્ઞોથી—even then—પ્રાપ્ત થાય છે.'
વિષ્ણુર્ન લભ્યતે દેવૈસ્ત્વયાસૌ વિપ્ર લભ્યતે। સપત્નીવ્યસનાદ્ધોરાન્માતરં તે પ્રમોચય
'દેવતાઓને પણ જે વિષ્ણુ પ્રાપ્ત નથી થતા, એ તને, બ્રાહ્મણ, પ્રાપ્ત થયા છે. હવે તારી સાવકી માતાના દુઃખમાંથી તારી માતાને મુક્ત કર.'