આધારતાં ન ગચ્છંતિ નગાશ્ચ મંદરાદયઃ। તતો યોજનલક્ષે દ્વે ગત્વા મારુતરંહસા
મંદર અને અન્ય મહા પર્વતો પણ એની વજન સહન કરી શક્યા નહીં; પછી પવનની ઝડપથી બે લાખ યોજન દૂર ગયો.
મહત્યાં જંબુશાખાયાં નિપપાત મહાબલઃ। ભગ્ના સા સહસા શાખા તાં પતંતીં ખગેશ્વરઃ
મહાન જાંબુ વૃક્ષની એક મોટી ડાળ પર એ મહા શક્તિશાળી ઉતર્યો; એ ડાળ અચાનક તૂટી પડી, અને જ્યારે એ પડી રહી હતી, પંખીઓના રાજા,
ગોબ્રાહ્મણવધાદ્ભીતો દધાર તરસા બલી। ધૃત્વા તાં રુચિરં વેગાદ્દ્રવંતં ખે મહાબલમ્
ગાય અને બ્રાહ્મણ હત્યાના પાપના ભયથી, એ શક્તિશાળી ઝડપથી એ ડાળને સહારો આપ્યો; એ સુંદર, ઝડપથી પડતી ડાળને આકાશમાં પકડી રાખી,
ગત્વા વિષ્ણુરુવાચેદં નરરૂપધરો હરિઃ। કસ્ત્વં ભ્રમસિ ચાકાશે કિમર્થં પતગેશ્વર
ત્યાં જઈને, વિષ્ણુએ મનુષ્ય રૂપ ધારણ કરીને કહ્યું: 'તમે કોણ છો, આકાશમાં ફરતા, અને શા માટે, પંખીઓના રાજા?'
વિધૃત્ય મહતીં શાખાં મહાંતૌ ગજકચ્છપૌ। તમુવાચ દ્વિજસ્તસ્મિન્નરરૂપધરં હરિમ્
મોટી ડાળ પકડીને, અને મહાન હાથી તથા કચ્છપને લઈને, તે દ્વિજએ ત્યાં માનવ રૂપ ધારણ કરેલા હરિને સંબોધ્યા.
ગરુડોહં મહાબાહો ખગરૂપઃ સ્વકર્મણા। કશ્યપસ્ય મુનેસ્સૂનુર્વિનતાગર્ભસંભવઃ
હે બળવાન, હું ગરુડ છું, મારી જાતે પંખી રૂપે રહું છું, કશ્યપ મુનિના પુત્ર અને વિનતાના ગર્ભમાંથી જન્મેલો છું.
પશ્યૈતૌ ચ મહાસત્વૌ ભક્ષણાર્થં મયા ધૃતૌ। ન ધરા ચ મમાધારો ન વૃક્ષા ન ચ પર્વતાઃ
આ બે મહાન પ્રાણીઓને જોઈને, જેને હું ભોજન માટે પકડી રાખ્યા છે; મને ધરતી, વૃક્ષો કે પર્વતો પણ સહારો આપી શકતા નથી.
અનેકયોજનાન્યૂર્ધ્વં દૃષ્ટ્વા જંબૂમહીરુહમ્। અપતંતસ્ય શાખાયાં સહેમૌ પરિભક્ષિતું
ઘણા યોજન ઊંચા જાંબુ વૃક્ષને જોઈને, હું તેની ડાળ પર ઊતર્યો હતો, આ બેને ભક્ષવા માટે.
ભગ્ના સા સહસા શાખા તાં ચ ધૃત્વા ભ્રમામ્યહમ્। કોટિકોટિસહસ્રાણાં બ્રાહ્મણાનાં ગવાં વધાત્
એ ડાળ અચાનક તૂટી ગઈ, અને તેને પકડીને હું ફરતો રહ્યો, કરોડો બ્રાહ્મણો અને ગાયોની હાનિ થવાની ભયથી.
ભયં તત્ર વિષાદો મે સહસા પ્રાવિશદ્બુધ। કિં કરોમિ કથં યામિ કો મે વેગં સહિષ્યતિ
ત્યાં મને અચાનક ભય અને નિરાશા ઘેરી વળી, હે વિદ્વાન, હવે શું કરું, કઈ રીતે જાઉં, અને મારું વેગ કોણ સહન કરશે?
ઇત્યુક્તે પતગશ્રેષ્ઠં પ્રોવાચેદં હરિસ્તદા। અસ્મદ્બાહું સમારુહ્ય ભક્ષેમૌ ગજકચ્છપૌ
આવું કહેતાં, ત્યારે હરિએ પંખીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા ગરુડને કહ્યું: 'મારા હાથ પર ચડી જા, અને આપણે હાથી તથા કચ્છપને ભક્ષી લઈએ.'
ગરુડ ઉવાચ-। મમાધારં ન ગચ્છંતિ સાગરાશ્ચ નગોત્તમાઃ। અથ ચૈવં મહાસત્વં કથં ત્વં ધારયિષ્યસિ
ગરુડએ કહ્યું: 'મને સાગરો કે મહાન પર્વતો પણ સહારો આપી શકતા નથી; તો હે મહાન આત્મા, તમે મને કેમ સહન કરી શકશો?'
ઋતે નારાયણાદન્યઃ કો માં ધારયિતું ક્ષમઃ। ત્રૈલોક્યે કઃ પુમાંસ્તિષ્ઠેદ્યો વેગં મે સહિષ્યતિ
નારાયણ સિવાય બીજું કોઈ મને સહારો આપી શકે નહીં; ત્રણેય લોકમાં એવો કયો પુરુષ છે, જે મારું વેગ સહન કરી શકે?
હરિરુવાચ-। સ્વકાર્યમુદ્ધરેત્પ્રાજ્ઞઃ સ્વકાર્યં કુરુ સાંપ્રતમ્। કૃત્વા કાર્યં ખગશ્રેષ્ઠ વિજાનીષે ચ માં ધ્રુવમ્
હરિએ કહ્યું: 'વિદ્વાન માણસે પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કરવું જોઈએ; તું તારો કામ હવે કર. પંખીઓમાં શ્રેષ્ઠ, કામ પૂરું કર્યા પછી તું મને ચોક્કસ ઓળખી જશે.'
મહાસત્વં ચ તં દૃષ્ટ્વા વિમૃશ્ય મનસા ખગઃ। એવમસ્ત્વિતિ ચોક્ત્વા સ પપાત હ મહાભુજે
એ મહાન આત્માને જોઈને, પંખીએ મનમાં વિચાર્યું અને 'જેમ તું કહે તેમ જ' કહીને, તે મહાન ભુજ પર ઊતરી ગયો.
ન ચચાલ ભુજસ્તસ્ય સન્નિપાતે ખગેશિતુઃ। તત્ર સ્થિત્વા સ તાં શાખાં મુમોચ પર્વતાલયે
પંખીના ઊતરવાથી પણ એ ભુજ ذرાય પણ કાંપી નહીં; ત્યાં ઊભો રહીને, તેણે એ ડાળ પર્વત પર મૂકી દીધી.
શાખાપતનમાત્રેણ સચરાચરકાનના। ચચાલ વસુધા ચૈવ સાગરાઃ પ્રચકંપિરે
માત્ર ડાળ પડતાં જ, ચાલતા-અચલ વનોવાળી ધરતી હલાઈ ઉઠી અને સાગરો પણ ધ્રૂજી ઉઠ્યા.
તતશ્ચ ખાદિતૌ સત્ત્વૌ સહસા ગજકચ્છપૌ। તૃપ્તિં ન પ્રાપ્તવાન્સોપિ ક્ષુધા તસ્ય ન શામ્યતિ
પછી, અચાનક, હાથી અને કચ્છપ ભક્ષી લીધા, છતાં પણ તેને તૃપ્તિ ન મળી; તેની ભૂખ શાંત થઈ નહીં.
એતજ્જ્ઞાત્વા તુ ગોવિંદસ્તમુવાચ ખગેશ્વરમ્। ભુજસ્ય મમ માંસં તુ ભક્ષયિત્વા સુખી ભવ
આ જાણીને, ગોવિંદએ પંખીઓના રાજાને કહ્યું: 'મારા હાથનું માંસ ભક્ષી લે, અને તૃપ્ત થા.'
ઇત્યુક્તે પ્રચુરં માંસં ભુજસ્ય તસ્ય તેન હિ। ખાદિતં ક્ષુધયા પુત્ર વ્રણં તસ્ય ન વિદ્યતે1.47.
આવું કહેતાં, તેણે ભૂખે ભરપૂર એ ભુજનું માંસ ખાધું, હે પુત્ર, છતાં પણ એમાં કોઈ ઘા પડ્યો નહીં.
તમુવાચ મહાપ્રાજ્ઞશ્ચરાચરગુરું હરિમ્। કસ્ત્વં કિં વા પ્રિયં તેદ્ય કરિષ્યામિ ચ સાંપ્રતમ્
પછી એ મહા વિદ્વાનએ ચાલતા-અચલ સર્વના ગુરુ એવા હરિને પૂછ્યું: 'તમે કોણ છો? અને હવે હું તમારા માટે શું કરું?'
નારાયણ ઉવાચ-। વિદ્ધિ નારાયણં માં હિ ત્વત્પ્રિયાર્થં સમાગતમ્। રૂપં સ્વં દર્શયામાસ પ્રત્યયાર્થં ચ તસ્ય વૈ
નારાયણે કહ્યું: 'મને નારાયણ જ જાણ, હું તારા કલ્યાણ માટે આવ્યો છું.' પછી તેણે પોતાનું સાચું રૂપ દર્શાવ્યું, જેથી તેને વિશ્વાસ થાય.
પીતવસ્ત્રં ઘનશ્યામં ચતુર્ભુજમનોહરમ્। શંખચક્રગદાપદ્મધરં સર્વસુરેશ્વરમ્
પીળા વસ્ત્ર પહેરેલા, ઘનઘોર વાદળ જેવા શ્યામવર્ણ, ચાર હાથવાળા અને મનોહર, શંખ, ચક્ર, ગદા અને કમળ ધારણ કરનાર, સર્વ દેવતાઓના સ્વામી એવા ભગવાન.
તં ચ દૃષ્ટ્વા ગરુત્માંશ્ચ પ્રણમ્ય શિરસા હરિમ્। પ્રિયં કિં તે કરિષ્યામિ વદ નઃ પુરુષોત્તમ
તેમને જોઈને ગરુડએ માથું ઝુકાવીને હરિજીને વંદન કર્યું અને કહ્યું: 'પુરૂષોત્તમ, આપને શું પ્રિય છે તે કહો, હું શું કરું?'
તમબ્રવીન્મહાતેજા દેવદેવેશ્વરો હરિઃ। ભવ મે વાહનં શૂર સખે ત્વં સાર્વકાલિકમ્
મહાતેજસ્વી દેવદેવોના સ્વામી હરિએ કહ્યું: 'મારા મિત્ર, વીર, તું હંમેશા મારો વાહન બન.'
તમુવાચ ખગશ્રેષ્ઠો ધન્યોહં વિબુધેશ્વર। સફલં જન્મ મે નાથ ત્વાં ચ દૃષ્ટ્વાદ્ય મે પ્રભો
પંખીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા ગરુડએ કહ્યું: 'દેવતાઓના સ્વામી, હું ધન્ય છું; પ્રભુ, આજે આપને જોઈને મારું જન્મ સફળ થયું.'
પ્રાર્થયિત્વા ચ પિતરાવાગમિષ્યામિ તેઽન્તિકમ્। પ્રીતો વિષ્ણુરુવાચેદં ભવ ત્વમજરામરઃ
'મારે મારા માતા-પિતાને મળવાની વિનંતી છે, પછી હું આપની પાસે આવીશ,' એમ કહી ગરુડએ વિનંતી કરી. pleased થયેલા વિષ્ણુએ કહ્યું: 'તું અજીર્ણ અને અમર થા.'
અવધ્યઃ સર્વભૂતેભ્યઃ કર્મ તેજશ્ચ મત્સમમ્। સર્વત્ર તે ગતિશ્ચાસ્તુ નિખિલં તુ સુખં ધ્રુવમ્
'તું બધા જીવોથી અજેય રહેશે; તારા કર્મ અને તેજ મારાં બરાબર રહેશે; તને સર્વત્ર સ્વતંત્રતા અને સર્વ સુખ નિશ્ચિત મળશે.'
સંમિલતુ દ્રુતં સર્વં યત્તે મનસિ વર્તતે। યથેષ્ટં પ્રીતિમાહારમકષ્ટેન પ્રલપ્સ્યસે
'તારા મનમાં જે-જે ઈચ્છા છે, તે બધું જલ્દી પૂર્ણ થાઈ જાય; તું જે ઈચ્છે છે તે સહેલાઈથી અને આનંદથી પ્રાપ્ત કર.'
વ્યસનાન્માતરં સદ્યો મોચયિષ્યસિ નાન્યથા। એવમુક્ત્વા હરિઃ સદ્યસ્તત્રૈવાંતરધીયત
'તારે તરત જ તારી માતાને દુઃખમાંથી મુક્ત કરવી છે, બીજો કોઈ ઉપાય નથી.' આમ કહીને હરિ તુરંત ત્યાંથી અદૃશ્ય થઈ ગયા.