નૈર્ઋતે કુવદાઃ પાપા ગોબ્રાહ્મણવધોદ્યતાઃ। ખર્પરાઃ પશ્ચિમે પૂર્વે નિવસંતિ ચ દારુણાઃ
નૈઋત દિશામાં, દુષ્ટ અને પાપી, ગાય અને બ્રાહ્મણની હત્યા કરવા તૈયાર રહે છે; પશ્ચિમ અને પૂર્વમાં ખપ્પર ધારણ કરનાર ક્રૂર લોકો વસે છે.
વાયવ્યાં ચ તુરુષ્કાશ્ચ શ્મશ્રુપૂર્ણા ગવાશિનઃ। અશ્વપૃષ્ઠસમારૂઢાઃ પ્રયુદ્ધેષ્વનિવર્તિનઃ
વાયવ્ય દિશામાં તુરુષ્કો છે, જેમની દાઢી ભરપૂર છે, ગાય ખાવાવાળા છે, ઘોડા પર સવાર છે અને યુદ્ધમાં પાછા ફરતા નથી.
ઉત્તરસ્યાં ચ ગિરયો મ્લેચ્છાઃ પર્વતવાસિનઃ। સર્વભક્ષા દુરાચારાઃ વધબંધરતાઃ કિલ
ઉત્તર તરફ પર્વતવાસી વિદેશીઓ છે, જે બધું ખાય છે, deren વર્તન ખરાબ છે અને હત્યા તથા બાંધવામાં રત છે.
ઐશાન્યાં નિરયાસ્સંતિ કર્તૄણાં વૃક્ષવાસિનઃ। એતે મ્લેચ્છા સ્થિતા દિક્ષુ ઘોરાસ્તે શસ્ત્રપાણયઃ
ઈશાન દિશામાં, નિરય લોકો છે, વૃક્ષોમાં રહેતા, અને કસાઈઓમાં; આ ભયાનક વિદેશીઓ ચારે દિશામાં શસ્ત્રો હાથમાં લઈને ઉભા છે.
યેષાં ચ સ્પર્શમાત્રેણ સચેલો જલમાવિશેત્। એતેષાં ચ કલૌ દેશેપ્યકાલે ધર્મવર્જિતે
માત્ર સ્પર્શથી જ, કપડાં પહેરનારને પણ પાણીમાં જવું પડે; કળિયુગમાં, જ્યારે દેશ અને સમય ધર્મથી વિહોણા હોય, ત્યારે એ લોકો જોવા મળે છે.
સંસ્પર્શં ચ પ્રકુર્વંતિ વિત્તલોભાત્સમંતતઃ। મ્લેચ્છાંસ્તાન્મોચયિત્વા તુ ક્ષુધયા પરિપીડિતઃ
સંપૂર્ણ જગતમાં લોકો ધન લોભથી એમના સંપર્કમાં આવે છે; એ વિદેશીઓને છોડ્યા પછી, ભૂખથી પીડિત,
પુનરાહ દ્વિજસ્તાત ક્ષુધા મે બાધતેતરામ્। અવદદ્ગરુડં તત્ર કશ્યપઃ કૃપયા દ્રુતમ્
પુન: દ્વિજએ કહ્યું, 'પિતા, ભૂખ મને વધુ તકલીફ આપે છે.' ત્યારે કશ્યપે દયાથી તરત જ તર્ક્ષને કહ્યું.
તિષ્ઠંતૌ વિપુલૌ તત્ર જિઘાંસૂ ગજકચ્છપૌ। અપ્રમેયૌ મહાસત્વૌ સાગરસ્યૈકદેશતઃ
સાગરના એક ભાગ પાસે, બે મહાન જીવ — હાથી અને કાચબો — બંને અતુલ શક્તિ ધરાવતા, એકબીજાને મારવા માટે તૈયાર ઊભા હતા.
તાવપ્સુ ચ દ્રુતં વત્સ ક્ષુધાં તે વારયિષ્યતઃ। સ પિતુર્વચનં શ્રુત્વા તત્ર ગત્વાભિપદ્ય તૌ
પુત્ર, પાણીમાં રહેલા એ બે પાસે જલદી જા; એ તારી ભૂખ સંતોષી દેશે. પિતાના શબ્દો સાંભળીને, તે ત્યાં ગયો અને એમને મળ્યો.
નખૈર્ભિત્વા કૂર્મગજૌ મહાસત્વૌ મહાજવઃ। ખમુત્પપાત તૌ ધૃત્વા વિદ્યુદ્વેગો મહાબલઃ
મહા શક્તિશાળી અને ઝડપી એ, પોતાના નખથી હાથી અને કાચબાને ઘાયલ કર્યા, એમને પકડીને વીજળીની ઝડપથી આકાશમાં ઉડી ગયો.
આધારતાં ન ગચ્છંતિ નગાશ્ચ મંદરાદયઃ। તતો યોજનલક્ષે દ્વે ગત્વા મારુતરંહસા
મંદર અને અન્ય મહા પર્વતો પણ એની વજન સહન કરી શક્યા નહીં; પછી પવનની ઝડપથી બે લાખ યોજન દૂર ગયો.
મહત્યાં જંબુશાખાયાં નિપપાત મહાબલઃ। ભગ્ના સા સહસા શાખા તાં પતંતીં ખગેશ્વરઃ
મહાન જાંબુ વૃક્ષની એક મોટી ડાળ પર એ મહા શક્તિશાળી ઉતર્યો; એ ડાળ અચાનક તૂટી પડી, અને જ્યારે એ પડી રહી હતી, પંખીઓના રાજા,
ગોબ્રાહ્મણવધાદ્ભીતો દધાર તરસા બલી। ધૃત્વા તાં રુચિરં વેગાદ્દ્રવંતં ખે મહાબલમ્
ગાય અને બ્રાહ્મણ હત્યાના પાપના ભયથી, એ શક્તિશાળી ઝડપથી એ ડાળને સહારો આપ્યો; એ સુંદર, ઝડપથી પડતી ડાળને આકાશમાં પકડી રાખી,
ગત્વા વિષ્ણુરુવાચેદં નરરૂપધરો હરિઃ। કસ્ત્વં ભ્રમસિ ચાકાશે કિમર્થં પતગેશ્વર
ત્યાં જઈને, વિષ્ણુએ મનુષ્ય રૂપ ધારણ કરીને કહ્યું: 'તમે કોણ છો, આકાશમાં ફરતા, અને શા માટે, પંખીઓના રાજા?'
વિધૃત્ય મહતીં શાખાં મહાંતૌ ગજકચ્છપૌ। તમુવાચ દ્વિજસ્તસ્મિન્નરરૂપધરં હરિમ્
મોટી ડાળ પકડીને, અને મહાન હાથી તથા કચ્છપને લઈને, તે દ્વિજએ ત્યાં માનવ રૂપ ધારણ કરેલા હરિને સંબોધ્યા.
ગરુડોહં મહાબાહો ખગરૂપઃ સ્વકર્મણા। કશ્યપસ્ય મુનેસ્સૂનુર્વિનતાગર્ભસંભવઃ
હે બળવાન, હું ગરુડ છું, મારી જાતે પંખી રૂપે રહું છું, કશ્યપ મુનિના પુત્ર અને વિનતાના ગર્ભમાંથી જન્મેલો છું.
પશ્યૈતૌ ચ મહાસત્વૌ ભક્ષણાર્થં મયા ધૃતૌ। ન ધરા ચ મમાધારો ન વૃક્ષા ન ચ પર્વતાઃ
આ બે મહાન પ્રાણીઓને જોઈને, જેને હું ભોજન માટે પકડી રાખ્યા છે; મને ધરતી, વૃક્ષો કે પર્વતો પણ સહારો આપી શકતા નથી.
અનેકયોજનાન્યૂર્ધ્વં દૃષ્ટ્વા જંબૂમહીરુહમ્। અપતંતસ્ય શાખાયાં સહેમૌ પરિભક્ષિતું
ઘણા યોજન ઊંચા જાંબુ વૃક્ષને જોઈને, હું તેની ડાળ પર ઊતર્યો હતો, આ બેને ભક્ષવા માટે.
ભગ્ના સા સહસા શાખા તાં ચ ધૃત્વા ભ્રમામ્યહમ્। કોટિકોટિસહસ્રાણાં બ્રાહ્મણાનાં ગવાં વધાત્
એ ડાળ અચાનક તૂટી ગઈ, અને તેને પકડીને હું ફરતો રહ્યો, કરોડો બ્રાહ્મણો અને ગાયોની હાનિ થવાની ભયથી.
ભયં તત્ર વિષાદો મે સહસા પ્રાવિશદ્બુધ। કિં કરોમિ કથં યામિ કો મે વેગં સહિષ્યતિ
ત્યાં મને અચાનક ભય અને નિરાશા ઘેરી વળી, હે વિદ્વાન, હવે શું કરું, કઈ રીતે જાઉં, અને મારું વેગ કોણ સહન કરશે?
ઇત્યુક્તે પતગશ્રેષ્ઠં પ્રોવાચેદં હરિસ્તદા। અસ્મદ્બાહું સમારુહ્ય ભક્ષેમૌ ગજકચ્છપૌ
આવું કહેતાં, ત્યારે હરિએ પંખીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા ગરુડને કહ્યું: 'મારા હાથ પર ચડી જા, અને આપણે હાથી તથા કચ્છપને ભક્ષી લઈએ.'
ગરુડ ઉવાચ-। મમાધારં ન ગચ્છંતિ સાગરાશ્ચ નગોત્તમાઃ। અથ ચૈવં મહાસત્વં કથં ત્વં ધારયિષ્યસિ
ગરુડએ કહ્યું: 'મને સાગરો કે મહાન પર્વતો પણ સહારો આપી શકતા નથી; તો હે મહાન આત્મા, તમે મને કેમ સહન કરી શકશો?'
ઋતે નારાયણાદન્યઃ કો માં ધારયિતું ક્ષમઃ। ત્રૈલોક્યે કઃ પુમાંસ્તિષ્ઠેદ્યો વેગં મે સહિષ્યતિ
નારાયણ સિવાય બીજું કોઈ મને સહારો આપી શકે નહીં; ત્રણેય લોકમાં એવો કયો પુરુષ છે, જે મારું વેગ સહન કરી શકે?
હરિરુવાચ-। સ્વકાર્યમુદ્ધરેત્પ્રાજ્ઞઃ સ્વકાર્યં કુરુ સાંપ્રતમ્। કૃત્વા કાર્યં ખગશ્રેષ્ઠ વિજાનીષે ચ માં ધ્રુવમ્
હરિએ કહ્યું: 'વિદ્વાન માણસે પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કરવું જોઈએ; તું તારો કામ હવે કર. પંખીઓમાં શ્રેષ્ઠ, કામ પૂરું કર્યા પછી તું મને ચોક્કસ ઓળખી જશે.'
મહાસત્વં ચ તં દૃષ્ટ્વા વિમૃશ્ય મનસા ખગઃ। એવમસ્ત્વિતિ ચોક્ત્વા સ પપાત હ મહાભુજે
એ મહાન આત્માને જોઈને, પંખીએ મનમાં વિચાર્યું અને 'જેમ તું કહે તેમ જ' કહીને, તે મહાન ભુજ પર ઊતરી ગયો.
ન ચચાલ ભુજસ્તસ્ય સન્નિપાતે ખગેશિતુઃ। તત્ર સ્થિત્વા સ તાં શાખાં મુમોચ પર્વતાલયે
પંખીના ઊતરવાથી પણ એ ભુજ ذرાય પણ કાંપી નહીં; ત્યાં ઊભો રહીને, તેણે એ ડાળ પર્વત પર મૂકી દીધી.
શાખાપતનમાત્રેણ સચરાચરકાનના। ચચાલ વસુધા ચૈવ સાગરાઃ પ્રચકંપિરે
માત્ર ડાળ પડતાં જ, ચાલતા-અચલ વનોવાળી ધરતી હલાઈ ઉઠી અને સાગરો પણ ધ્રૂજી ઉઠ્યા.
તતશ્ચ ખાદિતૌ સત્ત્વૌ સહસા ગજકચ્છપૌ। તૃપ્તિં ન પ્રાપ્તવાન્સોપિ ક્ષુધા તસ્ય ન શામ્યતિ
પછી, અચાનક, હાથી અને કચ્છપ ભક્ષી લીધા, છતાં પણ તેને તૃપ્તિ ન મળી; તેની ભૂખ શાંત થઈ નહીં.
એતજ્જ્ઞાત્વા તુ ગોવિંદસ્તમુવાચ ખગેશ્વરમ્। ભુજસ્ય મમ માંસં તુ ભક્ષયિત્વા સુખી ભવ
આ જાણીને, ગોવિંદએ પંખીઓના રાજાને કહ્યું: 'મારા હાથનું માંસ ભક્ષી લે, અને તૃપ્ત થા.'
ઇત્યુક્તે પ્રચુરં માંસં ભુજસ્ય તસ્ય તેન હિ। ખાદિતં ક્ષુધયા પુત્ર વ્રણં તસ્ય ન વિદ્યતે1.47.
આવું કહેતાં, તેણે ભૂખે ભરપૂર એ ભુજનું માંસ ખાધું, હે પુત્ર, છતાં પણ એમાં કોઈ ઘા પડ્યો નહીં.