મંત્રવ્રતવિહીનશ્ચ વેદવિદ્યાગુણૈરપિ। યજ્ઞદાનાદિભિર્મુક્તો બ્રાહ્મણશ્ચાધમાધમઃ
જેમાં મંત્ર અને વ્રત નથી, ભલે તે વેદજ્ઞાન અને ગુણોથી યુક્ત હોય, યજ્ઞ-દાનથી મુક્ત થયો હોય, તો પણ એ બ્રાહ્મણમાં સૌથી નીચો છે.
યજ્ઞાર્થકા દેવલકા નાક્ષત્રા ગ્રામયાજકાઃ। પરદારરતા નિત્યં પંચૈતે બ્રાહ્મણાધમાઃ
યજ્ઞ માટે, દેવો માટે, નક્ષત્રો માટે, ગામ માટે યજ્ઞ કરનાર અને પરસ્ત્રીમાં હંમેશા રાગ રાખનાર—આ પાંચેય બ્રાહ્મણમાં સૌથી નીચા છે.
મંત્રસંસ્કારહીનાશ્ચ શુચિસંયમવર્જિતાઃ। મોઘાશિનો દુરાત્માનો બ્રાહ્મણાશ્ચાધમાધમાઃ
જે બ્રાહ્મણો મંત્રશુદ્ધિથી વંચિત છે, શુદ્ધિ અને સંયમથી ખાલી છે, વ્યર્થ ભોજન કરે છે અને દુષ્ટ સ્વભાવ ધરાવે છે, એ બધા સૌથી નીચલા ગણાય છે.
અપિ સ્તેયરતા મૂઢાઃ સર્વધર્મવિવર્જિતાઃ। ઉન્માર્ગગામિનો નિત્યં બ્રાહ્મણાશ્ચાધમાધમાઃ
જે બ્રાહ્મણો ચોરીમાં રુચિ ધરાવે છે, મૂર્ખ છે, તમામ ધર્મોથી વિમુખ છે અને હંમેશા ખોટા માર્ગે ચાલે છે, એ બધા સૌથી નીચલા છે.
શ્રાદ્ધાદિકર્મરહિતા ગુરુસેવાવિવર્જિતાઃ। અમંત્રા ભિન્નમર્યાદા એતે સર્વાધમાધમાઃ
જે બ્રાહ્મણો શ્રાદ્ધ વગેરે કૃત્યો કરે નથી, ગુરુની સેવા કરે નથી, મંત્ર વિના છે અને Maryada ભંગ કરે છે, એ બધા સૌથી નીચલા ગણાય છે.
અસંભાષ્યા ઇમે દુષ્ટાસ્સર્વે નિરયગામિનઃ। અમેધ્યાસ્તે દુરાચારા અપૂજ્યાશ્ચ સમંતતઃ
આ દુષ્ટ લોકો સાથે વાત કરવી નહીં, એ બધા નરકમાં જવાના છે. એ અશુદ્ધ છે, ખરાબ વર્તન ધરાવે છે અને સર્વત્ર પૂજાને અયોગ્ય છે.
ખડ્ગોપજીવિકાઃ પ્રેષ્યા ગોવાહનરતા દ્વિજાઃ। કારુવૃત્યુપજીવાશ્ચ ગણવાર્દ્ધષિકાશ્ચ યે
જે દ્વિજ લોકો તલવારથી જીવન ગુજારે છે, દાસ છે, ગાય પર સવારીમાં આનંદ મેળવે છે, હથકલા દ્વારા જીવન ગુજારે છે અથવા સંગઠન અને ટોળામાં છે,
બાલાપણ્યાભિચારાશ્ચ અંત્યજાશ્રયમાશ્રિતાઃ। કૃતઘ્નાશ્ચ ગુરુઘ્નાશ્ચ એતે સર્વાધમાઃ સ્મૃતાઃ
જે બાળકોના વેચાણ માટે જાદુ કરે છે, અંત્યજોમાં આશ્રય લે છે, અકૃતજ્ઞ છે અથવા ગુરુને મારી નાખે છે, એ બધા સૌથી નીચલા ગણાય છે.
યે ચૈવાન્યે હતાચારાઃ પાષંડા ધર્મનિંદકાઃ। દૂષકાદેવ ભેદાનામેતે બ્રહ્મદ્વિષો દ્વિજાઃ
અને અન્ય જે લોકો દુષ્ટ વર્તન ધરાવે છે, ધર્મનો અપમાન કરે છે, વિભેદ પેદા કરે છે, એ બધા દ્વિજ બ્રહ્મનદ્વેષી છે.
તથાપિ બ્રાહ્મણશ્ચૈવ ન હંતવ્યઃ કદાચન। એનં હત્વા દ્વિજશ્રેષ્ઠ બ્રહ્મહા પુરુષો ભવેત્
તેમ છતાં, બ્રાહ્મણને ક્યારેય મારી શકાય નહીં; જો કોઈ એનું હત્યા કરે તો, એ બ્રહ્મહત્યા કરે છે.
અંત્યજાતિષુ મ્લેચ્છેષુ તથા ચાંડાલજાતિષુ। પતિતો વાન્નયોનિભ્યાં ન હંતવ્યઃ કથંચન
અંત્યજ, વિદેશી, ચાંદાળ જાતિ અથવા બંને પિતૃમાતાથી પતિત—even એને પણ ક્યારેય મારી શકાય નહીં.
સર્વજાતિસ્ત્રિયં ગત્વા સર્વાભક્ષ્યસ્ય ભક્ષણાત્। દ્વિજત્વં ન વિનશ્યેત પુણ્યાદ્વિપ્રો ભવેત્પુનઃ
બધા જાતિના સ્ત્રીઓ પાસે જવું કે તમામ નિષિદ્ધ ભોજન કરવું છતાં, દ્વિજત્વ નષ્ટ થતું નથી; પુણ્યથી એ ફરી બ્રાહ્મણ બની શકે છે.
નારદ ઉવાચ-। ઈદૃશં દુષ્કૃતં કૃત્વા પશ્ચાત્પુણ્યં સમાચરેત્। કાં ગતિં યાત્યસૌ વિપ્રઃ સર્વલોકપિતામહ
નારદે પૂછ્યું: આવી દુષ્ટતા કર્યા પછી, જો એ પછી પુણ્ય કરે, તો સર્વલોકના પિતામહ, એ બ્રાહ્મણ કઈ સ્થિતિમાં જાય છે?
બ્રહ્મોવાચ-। કૃત્વા સર્વાણિ પાપાનિ પશ્ચાદ્યસ્તુ જિતેંદ્રિયઃ। મુચ્યતે સર્વપાપેભ્યઃ પુનર્બ્રહ્મત્વમર્હતિ
બ્રહ્માએ કહ્યું: બધા પાપ કર્યા પછી, જો એ પછી ઇન્દ્રિયજય કરે, તો એ બધા પાપમાંથી મુક્ત થાય છે અને ફરી બ્રહ્મણ બનવા યોગ્ય બને છે.
શૃણુ પુત્ર કથાં રમ્યાં વિચિત્રાં ચ પુરાતનીમ્। કસ્યચિદ્બ્રાહ્મણસ્યાપિ યૌવનાઢ્યઃ સુતોઽભવત્
પુત્ર, એક સુંદર અને અનોખી પ્રાચીન વાર્તા સાંભળ: કોઈ બ્રાહ્મણને યુવાન પુત્ર હતો.
તતો યૌવનસંપત્તેર્મોહાચ્ચ પૂર્વકર્મણઃ। ચાંડાલીમગમત્સદ્યસ્તસ્યાઃ પ્રિયતરોઽભવત્
યૌવન, મોહ અને પૂર્વકર્મના કારણે, એ તરત ચાંદાળ સ્ત્રી પાસે ગયો અને એના માટે અત્યંત પ્રિય બની ગયો.
તસ્યામુત્પાદિતાસ્તેન પુત્રા દુહિતરસ્તથા। સ્વકુટુંબં પરિત્યજ્ય ગૃહે તસ્યાશ્ચિરં સ્થિતઃ
એણે એ સ્ત્રી પાસેથી પુત્રો અને દીકરીઓ ઉત્પન્ન કર્યા, પોતાનું કુટુંબ છોડી દીધું અને લાંબા સમય સુધી એના ઘરમાં રહ્યો.
અન્યા ભક્ષ્યં ન ચાશ્નાતિ ઘૃણયા ચ સુરાં ત્યજેત્। તમુવાચ સદા સા ચ ભક્ષયાન્યતરાં સુરામ્
એ અન્ય ભોજન ખાતો નહોતો અને ગૃણા રાખીને દારૂ છોડતો હતો; છતાં એ સ્ત્રી હંમેશા એને બીજા ભોજન અને દારૂ પીવા કહેતી.
તામુવાચ તદા શૌચં ગદિતું નાર્હસિ પ્રિયે। ઉત્કારો જાયતે તસ્યાઃ શ્રવણાત્સતતં મમ
પછી એણે એ સ્ત્રીને કહ્યું: 'પ્રિયે, તું શુદ્ધિ વિશે બોલવી નહીં; જ્યારે પણ એ કહે છે, મને હંમેશા ગૃણા થાય છે.'
એકદા સ મૃગાન્વેષાત્શ્રાંતઃ સુપ્તો ગૃહે દિવા। ગૃહીત્વા સા સુરાં તસ્ય હસિત્વા ચ મુખે દદૌ
એક દિવસ એ શિકાર કરીને થાકી ગયો અને દિવસે ઘરમાં સૂતો હતો; એ સ્ત્રી દારૂ લઈ, હસીને એના મોઢામાં નાખી દીધું.
તતો વિપ્રમુખાદગ્નિઃ પ્રજજ્વાલ સમંતતઃ। જ્વાલા તુ સકુટુબાંતામદહચ્ચ ગૃહં વસુ
પછી બ્રાહ્મણના ઘર સામે આગ ચારેય બાજુ ફાટી નીકળી; ધૂમથી ઘેરાયેલી જ્વાળાઓએ ઘર અને તેની સંપત્તિ બળી ગઈ.
હાહા કૃત્વા સમુત્થાય વિલલાપ તદા દ્વિજઃ। વિલાપાંતે ચ જિજ્ઞાસા સમારબ્ધા ચ તેન હિ
બ્રાહ્મણે દુઃખથી ચીસ પાડી, ઊભો થયો અને રડવા લાગ્યો; રડવાનું પૂરું થતાં તેણે કારણ શોધવાનું શરૂ કર્યું.
કુતશ્ચાગ્નિઃ સમુદ્ભૂતો ગૃહે દાહઃ કથં મમ। તતઃ ખે તમુવાચેદં તેજસ્તે બ્રાહ્મણસ્ય ચ
આગ ક્યાંથી આવી અને મારું ઘર કેમ બળી ગયું? એ સમયે આકાશમાંથી બ્રાહ્મણના તેજે તેને જવાબ આપ્યો.
કથિતે તદ્યથાવૃત્તે બ્રાહ્મણો વિસ્મયં ગતઃ। વિમૃશ્યાર્થમુવાચેદં પુનઃ ખેઽસ્ય હિતં વચઃ
જ્યારે બધું જેમ બન્યું તેમ કહેવામાં આવ્યું, બ્રાહ્મણ આશ્ચર્યમાં પડી ગયો; એ વાત પર વિચાર કરતાં, આકાશમાંથી ફરીથી તેના હિત માટે શબ્દો બોલાયા.
વિપ્રણષ્ટં સુતેજસ્તે તસ્માદ્ધર્મચરો ભવ। તતો મુનિવરાન્ગત્વા પપ્રચ્છાત્મહિતં દ્વિજઃ
બ્રાહ્મણ, તું તારો તેજ ગુમાવી બેઠો છે; હવે ધર્મનું પાલન કર. પછી બ્રાહ્મણે પોતાનું હિત શોધવા માટે મહાન ઋષિઓ પાસે જઈને પ્રશ્ન પૂછ્યા.
તમૂચુર્મુનયઃ સર્વે દાનધર્મં સમાચર। ઋષય ઊચુઃ-। પૂયંતે સર્વપાપેભ્યો બ્રાહ્મણાનિ યમૈર્વ્રતૈઃ
બધા મુનિઓએ કહ્યું, 'દાનધર્મનું પાલન કર.' ઋષિઓએ કહ્યું: 'બ્રાહ્મણો વ્રત અને નિયમથી બધા પાપોથી શુદ્ધ થાય છે.'
નિયમાન્શાસ્ત્રદૃષ્ટાંશ્ચ પૂતત્વાર્થમુપાચર। ચાંદ્રાયણાંશ્ચ કૃચ્છ્રાંશ્ચ તપ્તકૃચ્છ્રાન્પુનઃ પુનઃ
શાસ્ત્રોમાં બતાવેલા શુદ્ધિ માટેના નિયમો, ચાંદ્રાયણ, કૃચ્છ્ર અને તપ્તકૃચ્છ્ર જેવા વ્રતો વારંવાર કર.
પ્રાજાપત્યાંશ્ચ દિવ્યાંશ્ચ દોષશોષાય સત્વરમ્। ગચ્છ તીર્થાનિ પૂતાનિ ગોવિંદારાધનં કુરુ
પ્રજાપત્ય અને દિવ્ય વ્રતો પણ ઝડપથી કર, પાપ દૂર કરવા માટે; પવિત્ર તીર્થોમાં જઈને ગોવિંદની પૂજા કર.
ક્ષયમેષ્યંતિ પાપાનિ ન ચિરેણ સમંતતઃ। પુણ્યતીર્થપ્રભાવાચ્ચ ગોવિંદસ્ય પ્રભાવતઃ
પવિત્ર તીર્થોની અને ગોવિંદની શક્તિથી તારા બધા પાપો ટૂંક સમયમાં નાશ પામશે.
ક્ષયમેષ્યંતિ પાપાનિ બ્રહ્મત્વં પ્રાપ્સ્યતે ભવાન્। શૃણુ તાત યથાવૃત્તં કથયામઃ પુરાતનમ્
તારા પાપો નાશ પામશે અને તું બ્રાહ્મણપદ પ્રાપ્ત કરશે; હે પુત્ર, હવે અમે તને એક પ્રાચીન કથા એમ જ કહીશું.