સેતિહાસં પુરાવૃત્તં તત્સર્વં કથયામિ તે । પુરા શક્રઃ શિવં દ્રષ્ટુમગાત્કૈલાસપર્વતમ્ । સર્વદેવૈઃ પરિવૃતસ્ત્વપ્સરોગણસેવિતઃ
હું તમને એ પ્રાચીન ઇતિહાસ આખો કહું છું. એક વખત ઇન્દ્રે સર્વદેવતાઓ અને અપ્સરાઓ સાથે શિવજીના દર્શન માટે કૈલાસ પર્વત પર ગયો.
યાવદ્ગતઃ શિવગૃહં તાવત્તત્રાશુ દૃષ્ટવાન્ । પુરુષં ભીમકર્માણં દંષ્ટ્રાનયનભીષણમ્
જ્યારે તે શિવજીના ઘરમાં પહોંચ્યો, ત્યારે તરત જ તેણે ત્યાં એક ભયાનક કર્મો કરનાર, દાંત અને આંખોથી ભયજનક પુરુષને જોયો.
સ પૃષ્ટસ્તેન કસ્ત્વં ભો ક્વ ગતો જગદીશ્વરઃ । એવં પુનઃ પુનઃ પૃષ્ટઃ સ યદા નોચિવાન્નૃપ
ઇન્દ્રે તેને પૂછ્યું: 'તમે કોણ છો? જગતના સ્વામી ક્યાં ગયા?' એમ વારંવાર પૂછ્યા છતાં, હે રાજન, એ પુરુષે કોઈ જવાબ આપ્યો નહીં.
તતઃ ક્રુદ્ધો વજ્રપાણિસ્તન્નિર્ભર્ત્સ્ય વચોઽબ્રવીત્ । રે મયા પૃચ્છમાનોઽપિ નોત્તરં દત્તવાનસિ
પછી વજ્રધારી ઇન્દ્ર ગુસ્સે થઈને તેને ધિક્કારતા કહ્યું: 'હું તને પૂછું છું છતાં તું જવાબ આપતો નથી.'
અતસ્ત્વાં હન્મિ વજ્રેણ કસ્તે ત્રાતાસ્તિ દુર્મતે । ઇત્યુદીર્ય તતો વજ્રી વજ્રેણ ચાહનદ્દૃઢમ્
'હવે હું તને વજ્રથી મારું છું, દુષ્ટ મનુષ્ય, તને બચાવનાર કોણ છે?' એવું કહીને ઇન્દ્રે વજ્રથી તેને જોરથી માર્યું.
તેનાસ્ય કંઠે નીલત્વમગાદ્વજ્રં ચ ભસ્મતાં । તતો રુદ્ર પ્રજજ્વાલ તેજસા પ્રદહન્નિવ
એ કારણે તેના ગળામાં નીલાપણું આવી ગયું અને વજ્ર ભસ્મ થઈ ગયું. ત્યારબાદ રુદ્ર તેજથી પ્રજ્વલિત થઈ ગયા, જાણે બધું દહન કરે છે.
દૃષ્ટ્વા બૃહસ્પતિસ્તૂર્ણં કૃતાંજલિપુટોઽભવત્ । ઇંદ્રશ્ચદંડવદ્ભૂમૌ કૃત્વા સ્તોતું પ્રચક્રમે
આ જોઈને બૃહસ્પતિએ તરત જ હાથ જોડ્યા અને ઇન્દ્રે જમીન પર દંડવત કરી સ્તુતિ કરવાનું શરૂ કર્યું.
બૃહસ્પતિરુવાચ- નમો દેવાધિદેવાય ત્ર્યંબકાય કપર્દિને । ત્રિપુરઘ્નાય શર્વાય નમોંધકનિષૂદિને
બૃહસ્પતિએ કહ્યું: 'દેવોના દેવ, ત્ર્યંબક, જટાધારી, ત્રિપુરવિનાશક, શર્વ અને અંધકના સંહારકને નમસ્કાર છે.'
વિરૂપાયાતિરૂપાય બહુરૂપાય શંભવે । યજ્ઞવિધ્વંસકર્ત્રે ચ યજ્ઞાનાં ફલદાયિને
અનંત રૂપ ધરાવનારા, રૂપરહિત અને અનેક રૂપો ધરાવતા, યજ્ઞનો વિનાશક અને યજ્ઞના ફળ આપનાર એવા શંભુને વંદન છે.
કાલાંતકાય કાલાય કાલભોગધરાય ચ । નમો બ્રહ્મશિરોહંત્રે બ્રાહ્મણાય નમો નમઃ
મૃત્યુને પણ અંત આપનાર, સમય સ્વરૂપ અને સમયના ભોગ ભોગવનારને repeatedly નમન. બ્રહ્માના મસ્તકને નાશ કરનાર અને બ્રાહ્મણ સ્વરૂપને ફરીથી નમન.
નારદ ઉવાચ- એવં સ્તુતસ્તદા શંભુઃ દ્વિજર્ષભં જગાદ હ । સંહરન્નયનજ્વાલં ત્રિલોકીદહનક્ષમામ્
નારદે કહ્યું: આમ સ્તુતિ થતાં, શંભુએ ત્રિભુવનને દહન કરી શકે એવી આંખની અગ્નિ પાછી ખેંચી અને શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને કહ્યું.
વરં વરય ભો બ્રહ્મન્પ્રીતઃ સ્તુત્યાનયા તવ । ઇંદ્રસ્યજીવદાનેન જીવતિ ત્વં પ્રથાં વ્રજ
હે બ્રાહ્મણ, હું તારી સ્તુતિથી પ્રસન્ન છું, તું મનગમતો વર માગ. ઇન્દ્રને જીવંત રાખવાથી તું જીવતો જ પ્રસિદ્ધિ મેળવે છે.
બૃહસ્પતિરુવાચ- યદિ તુષ્ટોઽસિ દેવ ત્વં યાહીંદ્રં શરણાગતમ્ । અગ્નિરેષ શમં યાતુ ભાલનેત્રસમુદ્ભવઃ
બૃહસ્પતિએ કહ્યું: હે દેવ, જો તમે પ્રસન્ન હોવ તો, તમારા ભાલનેત્રમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી અને ઇન્દ્ર પાસે આશ્રય લેનારી આ અગ્નિ શાંત થાય.
ઈશ્વર ઉવાચ- પુનઃ પ્રવેશમાયાતિ ભાલનેત્રે કથં ત્વયમ્ । એનં ત્યક્ષ્યામ્યહં દૂરે યથેંદ્રં નૈવ પીડયેત્
ઈશ્વરે કહ્યું: આ અગ્નિ, જે મારા ભાલનેત્રમાં પ્રવેશી ગઈ છે, ફરીથી બહાર કેવી રીતે આવે? હું તેને દૂર ફેંકી દઈશ જેથી તે ઇન્દ્રને કદી પીડા ન આપે.
નારદ ઉવાચ- ઇત્યુક્ત્વા તં કરે ધૃત્વા પ્રાક્ષિપલ્લવણાંભસિ । સોઽપતત્સિંધુગંગાયાઃ સાગરસ્ય ચ સંગમે
નારદે કહ્યું: આમ કહી, શંભુએ તેને હાથમાં લઈ લવણમય સમુદ્રમાં ફેંકી દીધો; તે ગંગા અને સાગરનાં સંગમ પર પડ્યું.
તદા સ બાલરૂપત્વમગાત્તત્ર રુરોદ ચ । રુદતસ્તસ્ય શબ્દેન પ્રાકંપદ્ધરણી મુહુઃ
ત્યાં એ બાળકનું રૂપ ધારણ કરી રડવા લાગ્યું; તેની રડવાની અવાજથી repeatedly ધરતી ધ્રુજી ઉઠી.
સ્વર્ગશ્ચ સત્યલોકશ્ચ તત્સ્વનાદ્બધિરીકૃતૌ । શ્રુત્વા બ્રહ્મા યયૌ તત્ર કિમેતદિતિ વિસ્મિતઃ
સ્વર્ગ અને સત્યલોક એ અવાજથી બહેરા થઈ ગયા; એ અવાજ સાંભળી બ્રહ્મા આશ્ચર્યચકિત થઈને ત્યાં આવ્યા—'આ શું છે?' એમ વિચારી.
તાવત્સમુદ્રસ્યોત્સંગે તં બાલં સ દદર્શ હ । દૃષ્ટ્વા બ્રાહ્મણમાયાંતં સમુદ્રોઽપિ કૃતાંજલિ
ત્યાં, સમુદ્રની ગોદમાં એ બાળકને જોયું; બ્રહ્માને આવતાં જોઈને સમુદ્રે પણ હાથ જોડ્યા.
પ્રણમ્ય શિરસા બાલં તસ્યોત્સંગે ન્યવેશયેત્ । તતો બ્રહ્માબ્રવીદ્વાક્યં કસ્યાયં શિશુરદ્ભુતઃ
શિર નમાવી, એ બાળકને પોતાની ગોદમાં બેસાડ્યું; પછી બ્રહ્માએ કહ્યું: 'આ અદ્ભુત બાળક કોણનું છે?'
નિશમ્યેતિ વચો ધાતુર્વાક્યં તુ સાગરોઽબ્રવીત્ । બ્રહ્મા ઉવાચ- સરિત્પતે કુતો લબ્ધો બાલો હ્યેષ મહાબલઃ
ધાતાના આ શબ્દો સાંભળી, સમુદ્રે જવાબ આપ્યો; બ્રહ્માએ પૂછ્યું: 'હે નદીઓના સ્વામી, આ શક્તિશાળી બાળક તને ક્યાંથી મળ્યું?'
યસ્ય નાદેન સંત્રસ્તા દેવાસુરમહોરગાઃ । સમુદ્ર ઉવાચ- ભો બ્રહ્મન્સિધુગંગાયાં જાતોઽયં મમ પુત્રકઃ
જેના રડવાથી દેવ, દાનવ અને મહાન સાપો પણ ડરી ગયા; સમુદ્રે કહ્યું: 'હે બ્રહ્મા, આ ગંગામાં જન્મેલો છે, એ મારો પુત્ર છે.'
જાતકર્માદિ સંસ્કારાન્કુરુષ્વાસ્ય જગદ્ગુરો । નારદ ઉવાચ- ઇત્થં વદતિ પાથોધૌ સ બાલઃ સાગરાત્મજઃ
હે જગતગુરુ, એના જન્મ અને અન્ય સંસ્કાર કર; નારદે કહ્યું: આમ સમુદ્ર બોલતો હતો ત્યારે એ બાળક, સમુદ્રપુત્ર—
બ્રહ્માણમગ્રહીત્કૂર્ચે વિધુન્વંતં મુહુર્મુહુઃ । ધુન્વતસ્તસ્ય કૂર્ચં તુ નેત્રાભ્યામાગમજ્જલમ્ । કથંચિન્મુક્તકૂર્ચોઽથ બ્રહ્મા પ્રોવાચ સાગરમ્
એ બ્રહ્માના કમંડળને વારંવાર ઝંઝોડવા લાગ્યો; કમંડળ હલાવતાં એના આંખમાંથી પાણી નીકળ્યું; કઈ રીતેક કરીને કમંડળ છોડાવ્યું, પછી બ્રહ્માએ સમુદ્રને કહ્યું.
બ્રહ્મોવાચ- નેત્રાભ્યાં વિધૃતં યસ્માદનેનૈતજ્જલં મમ । તસ્માજ્જલંધર ઇતિ ખ્યાતો નામ્ના ભવત્યસૌ
બ્રહ્માએ કહ્યું: કારણ કે એણે આંખોથી મારું પાણી પકડી રાખ્યું, તેથી એનું નામ 'જલંધર' રહેશે.
અધુનૈવૈષ તરુણઃ સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રપારગઃ । અવધ્યઃ સર્વભૂતાનાં વિના રુદ્રં ભવિષ્યતિ
હવે એ યુવાન છે, સર્વ શસ્ત્ર-અસ્ત્રમાં પારંગત છે; રુદ્ર સિવાય બીજાં કોઈ જીવ તેને મારી શકશે નહીં.
યાતિ યત્ર સમુદ્ભૂતસ્તત્રેદાનીં ગમિષ્યતિ
હવે એ ત્યાં જશે, જ્યાંથી એ ઉત્પન્ન થયો હતો.
નારદ ઉવાચ- ઇત્યુક્ત્વા શુક્રમાહૂય રાજ્યે તં ચાભ્યષેચયત્ । આમંત્ર્ય સરિતાં નાથં બ્રહ્માંતર્દ્ધાનમન્વગાત્
નારદએ કહ્યું: આમ કહીને બ્રહ્માએ શુક્રને બોલાવીને રાજય પર બેસાડ્યો અને નદીઓના સ્વામી સાથે વિદાય લઈ, પોતે અદૃશ્ય થઈ ગયો.
અથ તદ્દર્શનોત્ફુલ્લનયનઃ સાગરસ્તદા । કાલનેમિસુતાં વૃંદાં તદ્ભાર્યાર્થમયાચત
એ સમયે સાગર, જેની આંખો આનંદથી ખીલી ઉઠી હતી, તેણે કાલનેમિની પુત્રી વૃંદાને પોતાની પત્ની બનાવવા વિનંતી કરી.
તે કાલનેમિપ્રમુખાસ્તતોઽસુરાસ્તસ્મૈ સુતાં તાં પ્રદદુઃ પ્રહર્ષિતાઃ । સ ચાપિ તાન્પ્રાપ્યસુહૃદ્વરાન્વશી શશાસ ગાં શુક્રસહાયવાન્બલી
પછી કાલનેમિ અને બીજા અસુરોએ આનંદપૂર્વક પોતાની પુત્રી તેને આપી; અને એ શ્રેષ્ઠ મિત્રો મળ્યા પછી, શક્તિશાળી અને શુક્ર સાથે, તેણે ધરતી પર રાજ કર્યું.
ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાયામુત્તરખંડે કાર્તિકમાહાત્મ્યે શ્રીકૃષ્ણસત્યભામાસંવાદે જાલંધરોત્પત્તિવર્ણનંનામ ષણ્ણવતિતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે પદ્મ મહાપુરાણના ઉત્તરખંડમાં, કાર્તિક મહાત્મ્યમાં, શ્રીકૃષ્ણ અને સત્યભામાના સંવાદમાં, જાલંધર ઉત્પત્તિ વર્ણન નામના છાન્નવમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.