અયમેવ ચ સંસારસાગરાત્સકલાદપિ। સત્ત્વાનુત્તારયન્દેવઃ કર્ણધારાય તે પ્રભુઃ
આzelfde ભગવાન, નાવિક બની, બધા જીવોને સંસારના સમુદ્રમાંથી પાર ઉતારે છે.
યજંતો જંતવો ભક્ત્યા યં દેવં વિવિધાઃ સદા। નિઃશ્રેયસાય કલ્પંતે તં નતો ભાસ્કરં વિભુમ્
જે જીવ સદા ભક્તિથી વિવિધ રીતે આ દેવની પૂજા કરે છે, તેઓ શ્રેષ્ઠ કલ્યાણ પામે છે; એ તેજસ્વી ભાસ્કર ભગવાનને હું નમન કરું છું.
યસ્તૂદયાદ્રિશિખરે મકુટાયમાનલીલાગભસ્તિભિરલં કુસુમપ્રકાશૈઃ। વ્યાપ્ય સ્વદીધિતિગણૈઃ પ્રદિશો દિશશ્ચ દેદીપ્યતે સ સવિતા વિભવાય લોકે1.46.
જે સૂર્ય, ઉદય પર્વતની શિખરે, ફૂલોથી શોભિત કિરણો જેવા રમતાં હાથથી, પોતાની પ્રકાશથી બધે વ્યાપી જાય છે—એ સવિતા જગતના કલ્યાણ માટે પ્રકાશે.
બ્રહ્મેંદ્રરુદ્રમરુદચ્યુતવહ્નિપાથો નાથ પ્રયોગનિપુણૈશ્ચ ઋષીંદ્રસંઘૈઃ। શ્રેયોર્થિભિઃ પ્રતિદિનં દિવસાંગરાગૈર્દિવ્યાંગરાગપરિલિપ્ત સમસ્તદૈહૈઃ
બ્રહ્મા, ઇન્દ્ર, રુદ્ર, મારુત, અચ્યૂત, અગ્નિ, પાણી અને યજ્ઞમાં કુશળ ઋષિગણ, તેમજ કલ્યાણ ઇચ્છનાર લોકો, રોજ તને દિવસના રંગોથી, દૈવી અંગરાગ લગાવી, પૂજા કરે છે.
પૂજ્યં વપુસ્તવ સદા પ્રલયે હિ વેદૈર્ગીર્ભિર્વિચિત્રપદમંડલમંડિતાભિઃ। યે ત્વાં સ્તુવંતિ પરસદ્મનિ સદ્મહીના નિત્યં પ્રસારિતકરા ભુવિ તે ભવંતિ
તારું રૂપ સદા પૂજનીય છે—even pralaye સમયે પણ—વેદો વિવિધ છંદોથી સજ્જ શબ્દોથી તારી સ્તુતિ કરે છે; જે લોકો પરમ ધામમાં તને નમન કરે છે, તેઓ પૃથ્વી પર પણ ઉન્નત થાય છે.
યે દદ્રુકુષ્ઠપિટિકાદિભિરર્દિતાંગાઃ શીર્ણત્વચઃ કુનખિનશ્ચ્યુતકેશનાશાઃ। દેવેશ તેપિ તવપાદનતા ભવંતિ સદ્યો દ્વિરષ્ટશરદાકૃતયો મનુષ્યાઃ
જે મનુષ્યો, દાદ, કૂષ્ટ, ફોડા વગેરે રોગોથી પીડાય છે, જેમની ત્વચા સુકાઈ ગઈ છે, નખ વાંકાં છે, વાળ પડી ગયા છે—even તેઓ, દેવોના દેવ, તારા પદે નમન કરતાં, તરત જ સોળ વર્ષની તંદુરસ્તી પામે છે.
સામેતિ સામગગણા હિ મખાર્થકં ત્વામધ્વર્યવસ્ત્વૃગિતિ બહ્વૃચમુખ્યપૂગાઃ। ત્વામેવમાર્યમિતિ કાર્યવિદોધિગંતું નાગાશ્ચ વેતિ પિતરોપ્યથ સર્વગંધમ્
સામગાન ગાયકો, યજ્ઞ માટે અધ્વર્યુ, મુખ્ય ઋગ્વેદી, બધા તને યજ્ઞ માટે આવે છે; એ રીતે આર્યમાન, નાગ, પિતૃ અને બધા ગંધર્વ પણ તને સન્માન આપે છે.
માયેતિ ચોપનિષદર્કષડેવ દેવા મર્ત્યાસ્તથા વયમિવેહ ઉપાસતેઽમી। ગંધર્વકિન્નરગણાઃ સહચારણૈસ્તુ રૂપં તથા ચ ભગવન્પ્રતિપદ્યસે ત્વમ્
દેવ, મરત્યો અને અમે પણ તને માયા તરીકે, ઉપનિષદ અને છ કિરણો પ્રમાણે, પૂજા કરીએ છીએ; ગંધર્વ, કિનર અને ચારણોની ટોળીઓ પણ, ભગવાન, તારો રૂપ પામે છે.
યેનાર્ચયંતિ સતતં ભવતોર્ચ્યમર્ચિસ્તેર્ચિષ્પ્રતાપિતદિગંબરવિત્તહીનાઃ। ક્ષુત્ક્ષામકંઠજઠરાઘટખર્પરેણ ભિક્ષામટંતિ પરવેશ્મસુતેર્થહીનાઃ
જે લોકો સદા તને પૂજે છે—તુ પૂજનીય છે—even તારા તેજથી દગ્ધ, ધન અને વસ્ત્ર વગર, ભૂખથી ગળા અને પેટ સુકાઈ ગયેલા, માટીના કટોરા સાથે ભિક્ષા માટે ભટકે છે, બીજાના ઘરમાં પણ આધાર વગર રહે છે.
ઉત્ફુલ્લકોકનદકોશવિશાલનેત્રમીષદ્વિલાસલુલિતાઞ્ચિતપિંગતારમ્। કામં પ્રશસ્તતરસુંદરહારરમ્યમુત્તુંગપીવરપયોધરભારખિન્નં
જેની આંખો પૂરી ખીલી ગયેલી કમળ જેવી પહોળી છે, થોડી રમતી, વાંકી, પીળા ભમરાવાળી ભ્રૂ છે, શ્રેષ્ઠ અને સુંદર હારથી શોભિત છે, ઊંચા અને ભરપૂર સ્તનનું ભારણ સહન કરે છે—
રંભોપમોરુ પૃથુપીનનિતંબબિંબાનદ્ધક્વણન્મણિરણદ્રશનાકલાપં। બૃંદં લલાટતટકોટિપટાંતલંબિ હેમાંચલાંચિતમુખં કુલપાલિકાનામ્
કદલીના ડાંગર જેવી જાંઘ, પહોળા અને ગોળ ગળા, ઝગમગતી રત્નોથી સજેલા કમરપટ્ટા, અને ચહેરા સોનાની પર્વત શિખર જેવી તેજસ્વી — એવી કુળપાલિકા સ્ત્રીઓના લલાટ પર વસ્ત્રનો કિનારો ઝૂકી રહ્યો છે.
કાંતં ગૃહેષુ કલગદ્ગદભાષિતાનાં ઝંકારનૂપુરરવેણવિરાવિતાનામ્। તેષાં કૃશાનુકરમિન્દુસમાનકાંતં યૈરર્ચિતોસિ ભગવન્ભવમોચનસ્ત્વં
ઘરમાં, મીઠી અને થોડી અડબડી બોલી બોલતી, પગમાં ઘંટાંની ઝણકારથી ઘર ગુંજી ઉઠે છે; એ સ્ત્રીઓ, નરમ ડાંગર જેવી પાતળી અને ચાંદની જેવી સુંદર, જેમણે, હે બાંધનમુક્તિ આપનાર ભગવાન, તને પૂજ્યા છે.
બ્રહ્મા ત્વમેવ હરિરસ્યનિલોઽનલોસિ રુદ્રોંઽતકોસિ વરુણોઽસ્યમરાધિપોસિ। સોમોસિ વાયુરસિ ભૂરસિ ચેશ્વરોસિ યજ્ઞોસિ વિત્તપતિરસ્યપરાજિતોસિ
તમે જ બ્રહ્મા છો, તમે જ હરિ છો, તમે પવન અને અગ્નિ છો; તમે જ રુદ્ર, મૃત્યુ, વરુણ અને દેવોના અધિપતિ છો; તમે જ સોમ, વાયુ, ભૂમિ અને સર્વશક્તિમાન છો; તમે જ યજ્ઞ, ધનના સ્વામી અને અપરાજિત છો.
તે સપ્તસપ્તિસુરવાહરણેન મુક્તા ભૂમાવથેતિ તરસોરુતરંતરીતાઃ। વ્યોમૈતદંતરહિતં પરિતો હિ ગત્વા ગચ્છંતિ ન શ્રમદં હિમનાગપીમે
જે લોકો સાતે દેવ અને દાનવોના સમૂહને જીતે છે, તેઓ મુક્ત થાય છે અને પૃથ્વીથી ઝડપથી પાર જાય છે; આકાશ અને દિશાઓમાં ફરતા, તેઓ થાક્યા વગર, ઠંડા-ગરમથી અસ્પૃશ્ય, આગળ વધે છે.
ધ્યાનૈકયોગનિરતાશ્ચ સમાધિભાવાત્ધ્યાત્વા પદં તવ તુરીયમનંતમૂર્તે। મુક્તામયાસ્તનુભૃતો ન ભિયાભિયુક્તાસ્તદ્બ્રહ્મશાશ્વતમચિંત્યમનાદ્યનંતં
ધ્યાન અને યોગમાં લીન રહી, સમાધિથી તારી ચોથી, અનંત અવસ્થા પર ધ્યાન કરીને, શરીરધારી મુક્ત થાય છે, ભયથી મુક્ત, એBRAHMANને પામે છે, જે શાશ્વત, અવિચાર્ય, અનાદિ અને અનંત છે.
જન્માદિરોગરહિતં પરમં પુરાણમીશં જરામરણશોકભયાતિરિક્તમ્। સ્થૂલાનુભાવનગણાગણિતં વિશુદ્ધં વેદાંતવાદિભિરલં પરિમન્યતે યત્
એ પરમ, પ્રાચીન ભગવાન, જન્મ, રોગ અને વૃદ્ધાપથી રહિત, વૃદ્ધાપ, મૃત્યુ, દુઃખ અને ભયથી પર છે; જાડા અનુભવથી અગણ્ય અને શુદ્ધ છે; એ જ સત્ય છે, જેને વેદાંતના જ્ઞાતા અંતિમ માનવે છે.
ત્વામગ્નિપુંજવપુષં તપસાં નિવાસં યાતા દિવં સુચિરકાલમુપાસ્યભક્તાઃ। ભાનો સુરાસુરસમૂહશિરોનિઘૃષ્ટ પાદારવિંદયુગલામલચારુમૂર્ત્તે
જે ભક્તો તને લાંબા સમયથી પૂજ્યા છે, હે અગ્નિ સમાન તેજવાળા, તપસ્વીઓના આશ્રય, તેઓ સ્વર્ગમાં પહોંચે છે; હે ભાનુ, તારા નિર્મલ અને સુંદર પગ દેવ અને દાનવોના મસ્તકથી ઘસાતા રહે છે.
ભૂતેશભૂતવરદા સકૃદવ્યયાત્મન્વ્યોમાટ્ટહાસસવિતર્ભુવનૈકદીપ। ઋક્સામમંત્રયજુષામધિવાસ નામ સૃષ્ટિસ્થિતિપ્રલયકારણલોકપાલ
હે ભૂતેશ, સર્વ જીવોને વરદાન આપનાર, અવિનાશી આત્મા, તારી હાસ્ય આકાશમાં ગુંજતી, જગતની એકમાત્ર દીપ, ઋક, સામ અને યજુરના મંત્રોમાં વસતા, તું જ સૃષ્ટિ, સ્થિતી, પ્રલયનું કારણ અને લોકપાલ છે.
દીનસ્ય દેવ કૃપણસ્ય ભવેભવે મે મગ્નસ્ય ચારુદવિચાર મનોરથાનિ। શશ્વદ્યતીશ્વર શશી કરકંકઘોરોત્પાતો જરામરણશોકરુગાંતરસ્ય
હે દેવ, દરેક જન્મમાં, મારા મન દુઃખ અને ભ્રમમાં ડૂબેલું છે, અને અનેક ઇચ્છાઓથી ભરેલું છે; હે શાશ્વત ઈશ્વર, ચંદ્ર જેમ અંધકાર દૂર કરે છે, તેમ વૃદ્ધાપ, મૃત્યુ, દુઃખ અને રોગના ભયંકર કષ્ટો દૂર કર.
યઃ પ્રાતઃ સાયમિદં મધ્યાહ્ને વા પઠેચ્ચ દીપ્તાંશોઃ। સાલોક્યં યાતિ રવેઃ પ્રાપ્નોતિ ધર્માર્થકામાંશ્ચ
જે કોઈ આ સ્તોત્ર પ્રભાત, મધ્યાહ્ન કે સાંજના સમયે પઠે છે, તે સૂર્યના લોકને પામે છે અને ધર્મ, સંપત્તિ અને કામ પ્રાપ્ત કરે છે.
નિત્યં તસ્માચ્ચ સૂર્યાચ્ચ મનસોભિહિતં ચ યત્। નમસ્તે દેવદેવેશ ભક્તાનામભયંકર
માટે, હંમેશા, સૂર્ય અને મનથી જે કંઈ બોલાય છે, એ બધું — હે દેવદેવ, ભક્તોને નિર્ભયતા આપનાર, તને વંદન છે.
સુબ્રહ્મણ્ય નમસ્તે તુ સર્વદેવનમસ્કૃત। તિગ્માંશો વૈ નમસ્તુભ્યં જગતશ્ચક્ષુષે નમઃ
હે સુબ્રહ્મણ્ય, સર્વ દેવો દ્વારા પૂજિત, તને વંદન; હે તીક્ષ્ણ કિરણવાળા, તને વંદન; જગતની આંખ, તને વંદન.
પ્રભાકર નમસ્તેસ્તુ ભાનો જય જગત્પતે। અનેન દનુમુખ્યેન પીડિતોહં જગત્પતે
હે પ્રકાશના સ્ત્રોત, તને વંદન; હે ભાનુ, હે જગતના સ્વામી, વિજય તને મળે! હે ભગવાન, હું અહીં મુખ્ય દાનવથી પીડિત છું.
કિં કરોમિ કથં ચૈનં ઘાતયામિ દિવાકર। સૂર્ય ઉવાચ-। જય શૂલેન પાપિષ્ઠં માયાશતવિશારદમ્
હું શું કરું? કઈ રીતે એને મારું, હે દિવાકર? સૂર્ય બોલ્યા: 'શૂળથી, જે સો માયામાં પારંગત છે, એ પાપી પર વિજય હાંસલ કર.'
જયં પ્રાપ્નુહિ દેવેશ હત્વા શૂલેન ચાંધકમ્। ગૃહ્ય શૂલં તતો દૂરમાક્ષિપ્ય હર તેજસા
હે દેવોના સ્વામી, શૂળથી અંધકને મારી વિજય પ્રાપ્ત કરો; શૂળ લઈને, દૂર ફેંકો, હે હર, તારા તેજથી.
તતોન્ધકસ્ત્રિશૂલેનાતાડયત્પાપકર્મકૃત્। તસ્મિન્યુદ્ધે તથા રુદ્રો હ્યન્ધકેનાભિપીડિતઃ
પછી અંધક, જે દુષ્કર્મ કરતો હતો, શૂળથી ઘાયલ થયો; એ યુદ્ધમાં, રુદ્ર અંધક દ્વારા ખૂબ જ પીડાયા.
મુમોચ બાણમુત્યુગ્રં નામ્ના પાશુપતં હિ યત્। પિનાકમાનમ્ય દોર્ભ્યાં પિનાકી શંકરઃ સ્વયમ્
પિનાકધારી શંકરએ, પોતાના ધનુષને બંને હાથથી નમાવી, પાશુપત નામનું અત્યંત ભયાનક બાણ છોડ્યું.
રુદ્રબાણવિનિર્ભેદાદ્રુધિરાદન્ધકસ્ય તુ। અંધકાશ્ચ સમુત્પન્નાશ્શતશોથ સહસ્રશઃ
રુદ્રના બાણથી અંધકના શરીરમાંથી લોહી વહ્યું, અને એ લોહીમાંથી શતોથી અને હજારો અંધક જન્મ્યા.
તેષાં વિદાર્યમાણાનાં રુધિરાદપરે પુનઃ। બભૂવુરંધકા ઘોરા યૈર્વ્યાપ્તમખિલં જગત્
જ્યારે તેઓ ફાટતા હતા, ત્યારે તેમના લોહીમાંથી ભયાનક અંધકારો પેદા થયા, જેના કારણે આખું જગત ઢંકાઈ ગયું.
તં તુ માયાવિનં દૃષ્ટ્વા દેવદેવસ્તદાંધકમ્। પાનાર્થમંધકસ્યાસ્રં સસૃજે માતૃકાસ્તદા
માયાવી અંધકને જોઈને, દેવોના દેવએ અંધકના લોહી પાન માટે માતાઓની રચના કરી.