નિહતાશ્ચાપિ દેવાનાં બહૂનામેકતાકૃતાં। સસ્ફુલિંગાર્ચિષો વહ્નેર્મુંચમાનઃ પિનાકધૃક્
ઘણા દેવતાઓ, એકરૂપ થઈને, માર્યા ગયા; પિનાકધારી, અગ્નિ જેવી ચીંટી અને જ્વાળાઓ છોડતા, યુદ્ધમાં ઊભા રહ્યા.
શરૈઃ સમાવૃતં ચક્રે અંધકં રથગં તતઃ। દનુનાથો રથસ્થોથ શિથિલઃ શિથિલાયુધઃ
પછી અંધકાને, જે રથ પર હતો, તીરો વડે ઢાંકી દીધો; દાનવોનો સ્વામી રથ પર ઊભો, તેના હથિયારો ઢીલા અને બેફામ હતા.
નિમંત્ર્ય દાનવાન્સર્વાન્સ યોદ્ધુમુપચક્રમે। બહુધા તદ્બલં ભગ્નં વિવિધાયુધયોધિભિઃ
તેણે બધા દાનવોને બોલાવી યુદ્ધ શરૂ કર્યું; એ સેના વિવિધ હથિયારો ધરાવતા યોદ્ધાઓ દ્વારા અનેક રીતે તૂટી ગઈ.
યુધિ વીરૈર્હતં દેવૈઃ સ્થાણુના સખ્યમાશ્રિતૈઃ। દાનવશ્ચાંધકઃ સૈન્યં ભિન્નં દૃષ્ટ્વા કૃતં સુરૈઃ
યુદ્ધમાં, સ્થાણુના સાથી દેવોએ વીર દાનવોને માર્યા; અને અંધકાએ, પોતાની સેના દેવો દ્વારા તૂટી ગઈ જોઈ.
આત્માનં ચ મહેશેન નિરુદ્ધં બાણકોટિભિઃ। વિહ્વલીભૂતદેહોસૌ ધૈર્યમાલંબ્ય કેવલમ્
અને પોતે મહેશ દ્વારા અનેક તીરો વડે રોકાઈ ગયો; શરીર થાકી ગયેલું, માત્ર ધૈર્યમાં આશ્રય લીધો.
પિનાકં ચૈવ રુદ્રસ્ય ગૃહ્ય રુદ્રમતાડયત્। પિનાકસ્યાભિઘાતેન રુદ્રો ભૂમિમથાગમત્
તેણે રુદ્રનો પિનાક પકડી રુદ્રને માર્યો; પિનાકના ઘા થી રુદ્ર જમીન પર પડ્યા.
ભૂમૌ નિપાતિતે દેવે ચલિતં ભુવનત્રયં। તત્યજુઃ સાગરા વેલાં પર્વતાઃ શિખરાણિ ચ
દેવ જમીન પર પડતા, ત્રણેય લોક હલચલમાં આવી ગયા; સાગરો પોતાની કિનારાઓ છોડી દીધા, અને પર્વતો પોતાના શિખરો છોડ્યા.
નક્ષત્રાણિ વિયોગીનિ જગ્મુર્મુક્તાન્યનેકશઃ। પતિતે ભુવિ દેવેશે અંધકો ગદયા પુનઃ
તારાઓ અલગ થઈ, અનેક રીતે પૃથ્વી પર પડ્યાં; દેવોના સ્વામી જમીન પર પડ્યા ત્યારે, અંધકાએ ફરી ગદા વડે ઘા કર્યો.
જઘાન રુષિતો નાગં હત્વા તં પાતયદ્ભુવિ। શિવં ત્યક્ત્વા નાગરાજઃ પ્રપલાય્યાન્યતો ગતઃ
ક્રોધમાં, તેણે સાપને માર્યો; તેને મારી જમીન પર ફેંકી દીધો; શિવને છોડી, સાપનો રાજા ભાગી ગયો.
મુહૂર્ત્તાચ્ચેતનાં લબ્ધ્વા ઉત્થિતઃ પરમેશ્વરઃ। ગૃહીત્વા પરશું દિવ્યં દાનવં નૈવ પશ્યતિ
થોડી વારમાં, પરમેશ્વરે ચેતના મેળવી, ઊભા થયા; દિવ્ય પરશુ પકડી, દાનવને જોઈ શક્યા નહીં.
કૃત્વા તુ તામસીં માયાં માયાશતવિશારદઃ। તયા વિમોહિતે દેવે ક્વ નુ વૈ દાનવો ગતઃ
પછી, અનેક માયામાં નિપુણ, તેણે અંધકારમય માયા રચી; એ માયાથી દેવો ભટકાઈ ગયા, અને તેણે વિચાર્યું, દાનવ ક્યાં ગયો હશે.
શંભોર્ભયમથો પ્રાપ્ય કિં નુ પાપઃ કરિષ્યતિ। તમસા છાદિતા યાવદ્દેવા વ્યાકુલતાં ગતાઃ
શંભુને ભયમાં મૂકીને, એ દુષ્ટ શું કરશે? જ્યારે દેવો અંધકારથી ઢંકાઈ, ગભરાઈ ગયા.
સંભ્રાંતમાનસાનીકાસ્તદોચુઃ કાર્યગૌરવાત્। એતસ્મિન્નંતરે સૂર્યસ્તેજોરૂપો વ્યવસ્થિતઃ
મંડળના લોકો, મનમાં ઉથલપાથલ અને કામની ગંભીરતા કારણે, બોલી ઉઠ્યા; એ જ સમયે, તેજરૂપે સૂર્ય પ્રગટ થયો.
ઉત્તસ્થૌ નરરૂપેણ કુર્વન્વિતિમિરા દિશઃ। નષ્ટે તમસિ હૃષ્ટાઙ્ગે ખદ્યોતે પ્રકટે સ્થિતે
સૂર્ય મનુષ્યરૂપે ઊભો થયો અને ચારેય દિશામાં અંધકાર દૂર કરી દીધો; અંધારું ઓગળી ગયું અને જલમકીઓ દેખાય, ત્યારે સૌના શરીરમાં આનંદ છવાઈ ગયો.
દેવા મુદમવાપુસ્તે સ્પષ્ટાનનવિલોચનાઃ। ઉદ્દીપ્તાસ્તુ સુરાઃ સર્વે ગણાઃ સ્કંદપુરોગમાઃ
દેવતાઓ, હવે સ્પષ્ટ ચહેરા અને આંખો સાથે, આનંદ પામ્યા; સ્કંદને આગે રાખી બધા તેજસ્વી દેવગણો ઉજવાઈ ગયા.
સ્તુવંતિ વિવિધૈસ્તોત્રૈઃ નરરૂપં દિવાકરમ્। અનૌપમ્યં જગદ્વ્યાપિ બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાત્પરમ્
તેઓ મનુષ્યરૂપે સૂર્યની વિવિધ સ્તુતિઓથી પ્રશંસા કરતા હતા—જે અદ્વિતીય છે, જગતમાં વ્યાપી છે અને બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, શિવથી પણ ઉપર છે.
સ્નિગ્ધવિદ્રુમસચ્છાયં સિંદૂરારુણસપ્રભમ્। પ્રભાસંતં તદા દૃષ્ટ્વા પંચાંગાલિંગિતાવનિઃ
તેજસ્વી સૂર્યને, નવો વિદ્રુમ જેવી કોમળ છાંયાં અને સિંધૂર જેવી લાલ ઝાંખી સાથે, પૃથ્વી—પાંચ તત્વોથી ઘેરાઈ—નિહાળી રહી.
પુનઃ પ્રણામપ્રવણં પ્રણિધાનપુરઃસરમ્। આલોક્ય સ્નિગ્ધયા દૃષ્ટ્યા દેવદેવં ત્રિલોચનઃ
ફરી એકવાર, શ્રદ્ધા અને એકાગ્રતાથી, નમ્રતા પૂર્વક, ત્રિનેત્ર ભગવાન શિવે દેવોના દેવને કોમળ નજરથી જોયા.
ઉવાચ સ્નિગ્ધગંભીર વાચા દેવં શનૈર્હરઃ। પૂરયન્નિવ તેજોભિર્ભગવાન્ભુવનત્રયમ્
હરએ, કોમળ અને ગંભીર અવાજમાં, ધીરે ધીરે દેવને કહ્યું—જેમ કે પોતાના તેજથી ત્રણેય લોકને ભરતો હોય.
દૈત્યમાયાભિપન્નાનાં દર્શનાકુલચેતસામ્। પ્રાણિનામિદમેવૈકમવિસંવાદિ દૈવતમ્
જે જીવ દૈત્યોની માયાથી પીડાય છે અને દૃશ્યોથી મન ઉથલાય છે, તેમના માટે આ જ એક અવિનાશી દેવ છે.
અયમેવ ચ સંસારસાગરાત્સકલાદપિ। સત્ત્વાનુત્તારયન્દેવઃ કર્ણધારાય તે પ્રભુઃ
આzelfde ભગવાન, નાવિક બની, બધા જીવોને સંસારના સમુદ્રમાંથી પાર ઉતારે છે.
યજંતો જંતવો ભક્ત્યા યં દેવં વિવિધાઃ સદા। નિઃશ્રેયસાય કલ્પંતે તં નતો ભાસ્કરં વિભુમ્
જે જીવ સદા ભક્તિથી વિવિધ રીતે આ દેવની પૂજા કરે છે, તેઓ શ્રેષ્ઠ કલ્યાણ પામે છે; એ તેજસ્વી ભાસ્કર ભગવાનને હું નમન કરું છું.
યસ્તૂદયાદ્રિશિખરે મકુટાયમાનલીલાગભસ્તિભિરલં કુસુમપ્રકાશૈઃ। વ્યાપ્ય સ્વદીધિતિગણૈઃ પ્રદિશો દિશશ્ચ દેદીપ્યતે સ સવિતા વિભવાય લોકે1.46.
જે સૂર્ય, ઉદય પર્વતની શિખરે, ફૂલોથી શોભિત કિરણો જેવા રમતાં હાથથી, પોતાની પ્રકાશથી બધે વ્યાપી જાય છે—એ સવિતા જગતના કલ્યાણ માટે પ્રકાશે.
બ્રહ્મેંદ્રરુદ્રમરુદચ્યુતવહ્નિપાથો નાથ પ્રયોગનિપુણૈશ્ચ ઋષીંદ્રસંઘૈઃ। શ્રેયોર્થિભિઃ પ્રતિદિનં દિવસાંગરાગૈર્દિવ્યાંગરાગપરિલિપ્ત સમસ્તદૈહૈઃ
બ્રહ્મા, ઇન્દ્ર, રુદ્ર, મારુત, અચ્યૂત, અગ્નિ, પાણી અને યજ્ઞમાં કુશળ ઋષિગણ, તેમજ કલ્યાણ ઇચ્છનાર લોકો, રોજ તને દિવસના રંગોથી, દૈવી અંગરાગ લગાવી, પૂજા કરે છે.
પૂજ્યં વપુસ્તવ સદા પ્રલયે હિ વેદૈર્ગીર્ભિર્વિચિત્રપદમંડલમંડિતાભિઃ। યે ત્વાં સ્તુવંતિ પરસદ્મનિ સદ્મહીના નિત્યં પ્રસારિતકરા ભુવિ તે ભવંતિ
તારું રૂપ સદા પૂજનીય છે—even pralaye સમયે પણ—વેદો વિવિધ છંદોથી સજ્જ શબ્દોથી તારી સ્તુતિ કરે છે; જે લોકો પરમ ધામમાં તને નમન કરે છે, તેઓ પૃથ્વી પર પણ ઉન્નત થાય છે.
યે દદ્રુકુષ્ઠપિટિકાદિભિરર્દિતાંગાઃ શીર્ણત્વચઃ કુનખિનશ્ચ્યુતકેશનાશાઃ। દેવેશ તેપિ તવપાદનતા ભવંતિ સદ્યો દ્વિરષ્ટશરદાકૃતયો મનુષ્યાઃ
જે મનુષ્યો, દાદ, કૂષ્ટ, ફોડા વગેરે રોગોથી પીડાય છે, જેમની ત્વચા સુકાઈ ગઈ છે, નખ વાંકાં છે, વાળ પડી ગયા છે—even તેઓ, દેવોના દેવ, તારા પદે નમન કરતાં, તરત જ સોળ વર્ષની તંદુરસ્તી પામે છે.
સામેતિ સામગગણા હિ મખાર્થકં ત્વામધ્વર્યવસ્ત્વૃગિતિ બહ્વૃચમુખ્યપૂગાઃ। ત્વામેવમાર્યમિતિ કાર્યવિદોધિગંતું નાગાશ્ચ વેતિ પિતરોપ્યથ સર્વગંધમ્
સામગાન ગાયકો, યજ્ઞ માટે અધ્વર્યુ, મુખ્ય ઋગ્વેદી, બધા તને યજ્ઞ માટે આવે છે; એ રીતે આર્યમાન, નાગ, પિતૃ અને બધા ગંધર્વ પણ તને સન્માન આપે છે.
માયેતિ ચોપનિષદર્કષડેવ દેવા મર્ત્યાસ્તથા વયમિવેહ ઉપાસતેઽમી। ગંધર્વકિન્નરગણાઃ સહચારણૈસ્તુ રૂપં તથા ચ ભગવન્પ્રતિપદ્યસે ત્વમ્
દેવ, મરત્યો અને અમે પણ તને માયા તરીકે, ઉપનિષદ અને છ કિરણો પ્રમાણે, પૂજા કરીએ છીએ; ગંધર્વ, કિનર અને ચારણોની ટોળીઓ પણ, ભગવાન, તારો રૂપ પામે છે.
યેનાર્ચયંતિ સતતં ભવતોર્ચ્યમર્ચિસ્તેર્ચિષ્પ્રતાપિતદિગંબરવિત્તહીનાઃ। ક્ષુત્ક્ષામકંઠજઠરાઘટખર્પરેણ ભિક્ષામટંતિ પરવેશ્મસુતેર્થહીનાઃ
જે લોકો સદા તને પૂજે છે—તુ પૂજનીય છે—even તારા તેજથી દગ્ધ, ધન અને વસ્ત્ર વગર, ભૂખથી ગળા અને પેટ સુકાઈ ગયેલા, માટીના કટોરા સાથે ભિક્ષા માટે ભટકે છે, બીજાના ઘરમાં પણ આધાર વગર રહે છે.
ઉત્ફુલ્લકોકનદકોશવિશાલનેત્રમીષદ્વિલાસલુલિતાઞ્ચિતપિંગતારમ્। કામં પ્રશસ્તતરસુંદરહારરમ્યમુત્તુંગપીવરપયોધરભારખિન્નં
જેની આંખો પૂરી ખીલી ગયેલી કમળ જેવી પહોળી છે, થોડી રમતી, વાંકી, પીળા ભમરાવાળી ભ્રૂ છે, શ્રેષ્ઠ અને સુંદર હારથી શોભિત છે, ઊંચા અને ભરપૂર સ્તનનું ભારણ સહન કરે છે—