તરુણાદિત્યસંકાશો મેરુશ્ચૈવ મહાન્ગિરિઃ। યક્ષરાક્ષસગંધર્વૈર્નિત્યં સેવિતકંદરઃ
ત્યાં મહાન મેરુ પર્વત હતો, જે ઉગતા સૂર્ય જેવો તેજ ધરાવતો હતો, અને તેની ગુફાઓમાં યક્ષ, રાક્ષસ અને ગાંધીર્વો હંમેશા રહેતા.
હેમગર્ભો મહાસેનસ્તથા મેઘસખો ગિરિઃ। કૈલાસશ્ચૈવ શૈલેંદ્રો દાનવેંદ્રેણ કંપિતઃ
ત્યાં હેમગર્ભ, મહાસેન અને મેઘસખા પર્વત હતા; અને શૈલરાજ કૈલાસ પણ હતો, જેને દૈત્યરાજાએ ધ્રુજાવ્યું હતું.
હેમપુષ્કરસઞ્છન્નં તેન વૈખાનસં સરઃ। કંપિતં માનસં ચૈવ હંસકારંડવાકુલમ્
ત્યાં સુવર્ણ કમળોથી ઢંકાયેલું વૈખાનસ સરોવર હતું અને માનસ સરોવર પણ, જે હંસ અને કાંદલોથી ભરેલું અને ધ્રુજતું હતું.
ત્રિશૃંગઃ પર્વતશ્રેષ્ઠઃ કુમારી ચ સરિદ્વરા। તુષારચયસંચ્છન્નો મંદરશ્ચાપિ પર્વતઃ
ત્યાં ત્રિશૃંગ નામનો શ્રેષ્ઠ પર્વત હતો, કુમારી નામની ઉત્તમ નદી અને તુષારના ઢગલાંથી ઢંકાયેલો મંદર પર્વત પણ હતો.
ઉશીરબીજશ્ચ ગિરિર્ભદ્રપ્રસ્થસ્તથાદ્રિરાટ્। પ્રજાપતિગિરિશ્ચૈવ તથા પુષ્કરપર્વતઃ
ત્યાં ઉશીરબીજ પર્વત, ભદ્રપ્રસ્થ પર્વતરાજ, પ્રજાપતિ પર્વત અને પુષ્કર પર્વત પણ હતા.
દેવાભઃ પર્વતશ્ચૈવ તથા વૈ વાલુકાગિરિઃ। ક્રૌંચઃ સપ્તર્ષિશૈલશ્ચ ધૂમ્રવર્ણશ્ચ પર્વતઃ
ત્યાં દેવાભ પર્વત, રેતાળ પર્વત, ક્રૌંચ, સપ્તર્ષિ પર્વત અને ધૂમ્રવર્ણ પર્વત પણ હતા.
એતે ચાન્યે ચ ગિરયો દેશા જનપદાસ્તથા। નદ્યઃ સસાગરાઃ સર્વાઃ દાનવેનાભિકંપિતાઃ
આ બધા અને બીજા અનેક પર્વતો, પ્રદેશો, જનપદો અને તમામ નદીઓ તથા સાગરો, બધું જ દાનવના પ્રભાવે ધ્રુજી ઉઠ્યું હતું.
કપિલશ્ચ મહીપુત્રો વ્યાઘ્રવાંશ્ચ પ્રકંપિતઃ। ખેચરાશ્ચ નિશાપુત્રાઃ પાતાલતલવાસિનઃ
કપિલ, પૃથ્વીપુત્ર અને વ્યાઘ્રવાન પણ ધ્રુજી ઉઠ્યા હતા; અને આકાશવાસી, રાત્રિના પુત્રો, પાતાળમાં રહેતા બધા પણ.
ગણસ્તથાપરો રૌદ્રો મેઘનામાંકુશાયુધઃ। ઊર્દ્ધ્વગો ભીમવેગશ્ચ સર્વ એતેભિકંપિતાઃ
બીજું એક દળ, જે અત્યંત ઉગ્ર અને મેઘ નામથી ઓળખાતું હતું, એ અંકુશ હથિયાર સાથે, ભયાનક ઝડપથી ઉપર ચડ્યું; એના કારણે બધા જ કંપી ઉઠ્યા.
ગદી શૂલી કરાલશ્ચ હિરણ્યકશિપુસ્તથા। જીમૂતઘનનિર્ઘોષો જીમૂત ઇવ વેગવાન્
હિરણ્યકશિપુ, હાથમાં ગદા અને ત્રિશૂલ ધરાવતો, ભયાનક મુખવાળો હતો; એની ગર્જના વાદળ જેવી ગૂંજતી હતી, અને એ વાવાઝોડા જેવી ઝડપથી ચાલતો હતો.
દેવારિર્દિતિજો દૃપ્તો નૃસિંહં સમુપાદ્રવત્। સ તુ તેન તતસ્તીક્ષ્ણૈર્મૃગેંદ્રેણ મહાનખૈઃ
દેવીદિતિના દંભી દુશ્મન, દિતિનો પુત્ર, નરસિંહ તરફ દોડ્યો; પણ પછી, સિંહરાજા ની તીક્ષ્ણ નખોથી,
તદોંકારસહાયેન વિદાર્ય નિહતો યુધિ। મહી ચ કાલશ્ચ શશીનભશ્ચ ગ્રહાસ્સ સૂર્યાશ્ચ દિશશ્ચ સર્વાઃ
ઓમના ધ્વનિની સાથે, એ યુદ્ધમાં ફાડીને મારી નાખાયો; અને પૃથ્વી, સમય, ચાંદ્ર, ગ્રહો, સૂર્ય અને બધી દિશાઓ,
નદ્યશ્ચ શૈલાશ્ચ મહાર્ણવાશ્ચ ગતાઃ પ્રસાદં દિતિપુત્રનાશાત્। તતઃ પ્રમુદિતા દેવા ઋષયશ્ચ તપોધનાઃ
નદીઓ, પર્વતો અને મહાસાગરો, દિતિના પુત્રના વિનાશથી શાંતિ પામ્યા; પછી દેવતાઓ અને તપસ્વી ઋષિઓ આનંદિત થયા.
તુષ્ટુવુર્નામભિર્દિવ્યૈરાદિદેવં સનાતનમ્। યત્ત્વયા વિધૃતં દેવ નારસિંહમિદં વપુઃ
તેમણે દિવ્ય નામોથી પ્રાચીન અને શાશ્વત દેવની સ્તુતિ કરી: 'હે દેવ, તમે ધારેલું આ નરસિંહ સ્વરૂપ—'
એતદેવાર્ચયિષ્યંતિ પરાપરવિદો જનાઃ। બ્રહ્મોવાચ-। ભવાન્બ્રહ્મા ચ રુદ્રશ્ચ મહેંદ્રો દેવસત્તમઃ
'આ સ્વરૂપ જ સર્વોચ્ચ અને નીચા જાણનારા લોકો પૂજશે.' બ્રહ્માએ કહ્યું: 'તમે બ્રહ્મા, રુદ્ર અને મહેન્દ્ર, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ છો.'
ભવાન્કર્ત્તા વિકર્ત્તા ચ લોકાનાં પ્રભવોઽવ્યયઃ। પરાં ચ સિદ્ધિં ચ પરં ચ સત્વં પરં રહસ્યં પરમં હવિશ્ચ
'તમે સર્જનહાર અને વિનાશક છો, લોકોના અવિનાશી મૂળ છો; સર્વોચ્ચ સિદ્ધિ, શ્રેષ્ઠ તત્વ, મહાન રહસ્ય અને ઉત્તમ હવન છો.'
પરં ચ ધર્મં પરમં યશશ્ચ ત્વામાહુરગ્ર્યં પરમં પુરાણમ્। પરં ચ સત્યં પરમં તપશ્ચ પરં પવિત્રં પરમં ચ માર્ગં
'સર્વોચ્ચ ધર્મ, મહાન યશ, તમને અગ્ર અને પરમ પુરાતન કહેવામાં આવે છે; સર્વોચ્ચ સત્ય, મહાન તપ, શ્રેષ્ઠ પવિત્રતા અને સર્વોચ્ચ માર્ગ છો.'
પરં ચ યજ્ઞં પરમં ચ હોત્રં ત્વામાહુરગ્ય્રં પરમં પુરાણમ્। પરં શરીરં પરમં ચ બ્રહ્મ પરં ચ યોગં પરમાં ચ વાણીમ્
'સર્વોચ્ચ યજ્ઞ, શ્રેષ્ઠ હોત્ર, તમને અગ્ર અને પરમ પુરાતન કહેવામાં આવે છે; સર્વોચ્ચ શરીર, મહાન બ્રહ્મ, શ્રેષ્ઠ યોગ અને સર્વોચ્ચ વાણી છો.'
પરં રહસ્યં પરમાં ગતિં ચ ત્વામાહુરગ્ય્રં પરમં પુરાણમ્। એવમુક્ત્વા તુ ભગવાન્સર્વલોકપિતામહઃ
'મહાન રહસ્ય, શ્રેષ્ઠ ગતિ, તમને અગ્ર અને પરમ પુરાતન કહેવામાં આવે છે.' આમ કહીને, સર્વલોકોના પિતામહ ભગવાન,
સ્તુત્વા નારાયણં દેવં બ્રહ્મલોકં ગતઃ પ્રભુઃ। તતો નદત્સુ તૂર્યેષુ નૃત્યંતીષ્વપ્સરઃસુ ચ
નારાયણ દેવની સ્તુતિ કરીને, ભગવાન બ્રહ્મલોકમાં ગયા; પછી, નાદ વાદ્યોમાં અને અપ્સરાઓના નૃત્યમાં,
ક્ષીરોદસ્યોત્તરં કૂલં જગામ હરિરીશ્વરઃ। નારસિંહં વપુર્દેવઃ સ્થાપયિત્વા સુદીપ્તિમાન્
હરિ ભગવાન, દુધના સમુદ્રના ઉત્તર કાંઠે ગયા, અને તેજસ્વી નરસિંહ સ્વરૂપ ત્યાં રાખી દીધું.
પૌરાણં રૂપમાસ્થાય પ્રયયૌ ગરડધ્વજઃ। અષ્ટચક્રેણ યાનેન ભૂતિયુક્તેન ભાસ્વતા
પૌરાણિક સ્વરૂપ ધારણ કરીને, ગરુડધ્વજ ભગવાન, આઠ ચકરા અને તેજયુક્ત રથમાં વિભવ સાથે વિજીત થયા.
અવ્યક્તપ્રકૃતિર્દેવઃ સ્વસ્થાનં ગતવાન્પ્રભુઃ
અવ્યક્ત સ્વરૂપ ધરાવતો ભગવાન, પોતાના સ્થાન પર પાછા ગયા.
શ્રી ભીષ્મ ઉવાચ-। નરસિંહસ્ય માહાત્મ્યં વિસ્તરેણ ત્વયેરિતં। તથા ભવસ્ય માહાત્મ્યં ભૈરવસ્યાભિધીયતામ્
શ્રી ભીષ્મે કહ્યું: 'તમે નરસિંહના મહાત્મ્યને વિગતે વર્ણન કર્યું છે; હવે ભવ અને ભૈરવના મહાત્મ્યનું વર્ણન કરો.'
પુલસ્ત્ય ઉવાચ। તસ્યાપિ દેવદેવસ્ય શૃણુ ત્વં કર્મ ચોત્તમં। આસીદ્દૈત્યોંધકો નામ ભિન્નાંજનચયોપમઃ
પુલસ્ત્યે કહ્યું: 'તે દેવોમાં દેવના શ્રેષ્ઠ કર્મો પણ સાંભળો; એક દૈત્ય હતો, અંધક નામે, ભાંગેલા કાજલના ગાઢ સમાન.'
તપસા મહતા યુક્તો હ્યવધ્યસ્ત્રિદિવૌકસામ્। સ કદાચિન્મહાદેવં પાર્વત્યા સહિતં વિભું
મહાન તપથી યુક્ત, એ સ્વર્ગના દેવો માટે અવિનાશી હતો; એક વખત, એ મહાદેવને પાર્વતી સાથે જોયા.
ક્રીડમાનં તદા દૃષ્ટ્વા હર્તું દેવીં પ્રચક્રમે। એતાં દેવીં હરામ્યદ્ય વિયોગે મૃત્યુમેષ્યતિ
તે સમયે દેવીને રમતી જોઈને, એણે મનમાં નક્કી કર્યું: 'આજે હું આ દેવીને લઈ જઈશ; જો એ મારે વિના રહેશે, તો એ મરી જશે.'
તતઃ સ્થિરા ભવિત્રી મે ભાર્યૈષા લોકસુંદરી। બિબૌષ્ઠં ચારુવદનં ચારુકાંતતરં મુખં
આ સુંદર અને સ્થિર રૂપાવતી સ્ત્રી મારી પત્ની બનશે; એનું મુખ અને હોઠ દુનિયાની બધી સ્ત્રીઓ કરતાં વધુ સુંદર છે.
યદ્યેષા ન ભવેદ્ભાર્યા જીવિતે કિં પ્રયોજનમ્। એતાં મતિમથાસ્થાય મંત્રિભિઃ સહ મંત્ર્ય ચ
જો એ મારી પત્ની ન બને, તો જીવવાનો શું અર્થ? આવું મનમાં નક્કી કરીને, એણે પોતાના મંત્રીઓ સાથે ચર્ચા કરી.
ચક્રે યોગં સસૈન્યસ્ય સેનાપતિમભાષત। આનયસ્વ રથં મહ્યં જૈત્રં દેવનિપાતનમ્
એણે પોતાની સેના સાથે તૈયારી કરી અને સેનાપતિને કહ્યું: 'મારી વિજયી રથ લાવ, એ જે દેવોને પણ હરાવે છે.'