મહીધરા નાગગણા નિપેતુરમિતૌજસઃ। વિષજ્વાલાકુલૈર્વક્ત્રૈર્વિમુંચંતો હુતાશનમ્
વિશાળ શક્તિ ધરાવતા પર્વતો અને સાપોના સમૂહ પડી ગયા, અને તેમના ઝેરી અગ્નિથી ભરેલા મોઢામાંથી આગ નીકળી.
ચતુઃશીર્ષાઃ પંચશીર્ષાઃ સપ્તશીર્ષાશ્ચ પન્નગાઃ। વાસુકિસ્તક્ષકશ્ચૈવ કર્કોટકધનંજયૌ
ચાર, પાંચ અને સાત માથાવાળા સાપો—વાસુકિ, તક્ષક, અને કાર્કોટક તથા ધનંજય—
એલામુખઃ કાલિયશ્ચ મહાપદ્મશ્ચ વીર્યવાન્। સહસ્રશીર્ષશ્શુદ્ધાંગો હેમતાલધ્વજઃ પ્રભુઃ
એલામુખ, કાલિય અને મહાબળવાન મહાપદ્મ, સહસ્રશીર્ષ, શુદ્ધ અંગવાળો, હેમતાલધ્વજ અને પ્રભુ—
શેષોનંતો મહાનાગો હ્યપ્રકંપ્યશ્ચ કંપિતાઃ। દીપ્યંતેંતર્જલસ્થાનિ પૃથિવીવિવરાણિ વૈ
શેષ, અનંત, મહાનાગ, અડગ પણ હલનચલન પામેલા; પાણીની અંદર રહેલા ધરતીના ખાડા પણ તેજથી ઝળહળી ઉઠ્યા.
સપ્તદૈત્યેંદ્રકોપેન કંપિતાનિ સમંતતઃ। નાનાતેજોધરાશ્ચાપિ પાતાલતલચારિણઃ
સાત દૈત્યરાજાઓના ક્રોધથી સર્વત્ર ધ્રુજાવું લાગ્યું; પાતાળના તળે ફરતા અનેક તેજસ્વી જીવ પણ કંપાયમાન થયા.
પાતાલે સહસા ક્ષુબ્ધે દુષ્પ્રકંપ્યાઃ પ્રકંપિતાઃ। હિરણ્યકશિપુર્દૈત્યસ્તદા સંસ્પૃષ્ટવાન્મહીમ્1.45.
પાતાળ અચાનક ઉથલપાથલ થયું ત્યારે, જેઓ હલાવી શકાતા નહોતા તેઓ પણ ધ્રુજાવા લાગ્યા; ત્યારે દૈત્ય હિરણ્યકશિપુએ ધરતીને સ્પર્શી.
સંદષ્ટૌષ્ઠપુટઃ ક્રુદ્ધો વરાહ ઇવ પૂર્વજઃ। ગંગા ભાગીરથી ચૈવ કૌશિકી સરયૂરપિ
ક્રોધથી હોઠ દંશી, પૂર્વકાળના વરાહ જેવો; ગંગા, ભાગીરથી, કૌશિકી અને સરયૂ પણ—
યમુના ચાથ કાવેરી કૃષ્ણવેણી ચ નિમ્નગા। તુંગભદ્રા મહાવેગા નદી ગોદાવરી તથા
યમુના, પછી કાવેરી, કૃષ્ણવેણી જેવી વહેતી નદીઓ; તુંગભદ્રા જેનું પ્રવાહ પ્રચંડ છે અને ગોદાવરી પણ.
ચર્મણ્વતી ચ સિંધુશ્ચ તથા નદનદીપતિઃ। મેલકપ્રભવશ્ચૈવ શોણો મણિનિભોદકઃ
ચર્મણ્વતી અને સિંધુ, અને નદીઓના સ્વામી; મેલકાથી ઉત્પન્ન થયેલો શોણ, જેનું પાણી રત્ન જેવું ઝળકે છે.
નર્મદા ચ શુભસ્રોતાસ્તથા વેત્રવતી નદી। ગોમતી ગોકુલાકીર્ણા તથા પૂર્વા સરસ્વતી
નર્મદા, જેનું વહેણ સુંદર છે, અને વેત્રવતી નદી; ગોમતી, ગાયોથી ભરપૂર, અને પૂર્વ દિશાની સરસ્વતી.
મહાકાલમહીચૈવ તમસા પુષ્પવાહિની। જંબૂદ્વીપં રત્નવચ્ચ સર્વરત્નોપશોભિતમ્
મહાકાળની ભૂમિ, અને પુષ્પ વહાવતી તમસા; જંબૂદ્વીપ, રત્નોથી ઝગમગતો, સર્વરત્નોથી શોભાયમાન.
સુવર્ણપુટકં ચૈવ સુવર્ણાકરમંડિતમ્। મહાનદશ્ચ લૌહિત્યશ્શૈલઃ કાંચનશોભિતઃ
સુવર્ણપુટક, જ્યાં સોનાની ખાણો છે; મહાનદી લૌહિત્ય અને કાંસાની જેમ તેજસ્વી પર્વત.
પત્તનં કોશકારાણાં કશં ચ રજતાકરમ્। મગધાશ્ચ મહાગ્રામાઃ પુણ્ડ્રા ઉગ્રાસ્તથૈવ ચ
વણકરોનુ શહેર, કશા અને તેની ચાંદીની ખાણો; મગધના મોટા ગામો અને ભયાનક પુંડ્રો પણ.
સ્રુઘ્ના મલ્લા વિદેહાશ્ચ માલવાઃ કાશિ કોસલાઃ। ભવનં વૈનતેયસ્ય દૈત્યેંદ્રેણાભિકંપિતમ્
સ્રુઘ્ન, મલ્લ, વિદેહ, માલવ, કાશી અને કોશલ; અને ગરુડના મહેલને પણ દૈત્યરાજાએ ધ્રુજાવી નાખ્યું.
કૈલાસશિખરાકારં યત્કૃતં વિશ્વકર્મણા। રત્નતોયો મહાભીમો લૌહિત્યો નામ સાગરઃ
વિશ્વકર્માએ બનાવેલો, કૈલાસ શિખર જેવો; રત્નોથી ભરેલો, ભયાનક લૌહિત્ય નામનો મહાસાગર.
ઉદયશ્ચ મહાશૈલ ઉચ્છ્રિતઃ શતયોજનમ્। સવર્ણવેદિકઃ શ્રીમાન્મેઘપંક્તિનિષેવિતઃ
ઉદય પર્વત, જે સો યોજન ઊંચો ઊભો છે; સોનાની વેડીઓથી શોભાયમાન, મેઘોની પંક્તિઓથી ઘેરાયેલો.
ભ્રાજમાનોર્કસદૃશૈર્જાતરૂપમયૈર્દ્રુમૈઃ। સાલૈસ્તાલૈસ્તમાલૈશ્ચ કર્ણિકારૈશ્ચ પુષ્પિતૈઃ
સૂર્ય જેવાં તેજસ્વી અને સોનાથી બનેલા વૃક્ષોથી ઝગમગતો; સાલ, તાળ, તમાલ અને પુષ્પિત કર્ણિકાર વૃક્ષોથી ભરેલો.
અયોમુખશ્ચ વિખ્યાતઃ સર્વતો ધાતુમંડિતઃ। તમાલવનગંધશ્ચ પર્વતો મલયઃ શુભઃ
પ્રસિદ્ધ આયોમુખ, ચારે બાજુ ધાતુઓથી શોભાયમાન; તમાલવનની સુગંધથી મહેકતો શુભ મલય પર્વત.
સુરાષ્ટ્રાશ્ચ સબાહ્લીકાશ્શૂદ્રાભીરાસ્તથૈવ ચ। ભોજાઃ પાંડ્યાશ્ચ વંગાશ્ચ કલિંગાસ્તામ્રલિપ્તકાઃ
સૌરાષ્ટ્ર, સાથે બાહ્લિક, શૂદ્ર અને આભીર; ભોજ, પાંડ્ય, વંગ, કલિંગ અને તામ્રલિપ્તક.
તથૈવ પૌંડ્રાઃ શુભ્રાશ્ચ વામચૂડાસ્સકેરલાઃ। ક્ષોભિતાસ્તેન દૈત્યેન દેવાશ્ચાપ્સરસાં ગણાઃ
એ જ રીતે પૌંડ્ર, શુભ્ર, વામચૂડા અને સકેરલ; એ દૈત્યના ઉથલપાથલથી દેવો અને અપ્સરાઓના સમૂહ પણ કંપાઈ ઉઠ્યા.
અગસ્ત્યભવનં ચૈવ યદગસ્ત્યકૃતં પુરા। સિદ્ધચારણસંઘૈશ્ચ વિપ્રકીર્ણં મનોહરમ્
અગસ્ત્યનું ઘર, જે અગસ્ત્યે પ્રાચીન સમયમાં બનાવ્યું હતું, ત્યાં સિદ્ધો અને દેવગાંધીરોના સમૂહો વિખેરાયેલા હતા અને તે સ્થળ ખૂબ જ મોહક લાગતું હતું.
વિચિત્રનાનાવિહગં સપુષ્પિતમહાદ્રુમમ્। જાતરૂપમયૈઃ શૃંગૈરપ્સરોગણસેવિતમ્
તે સ્થળે અનેક રંગબેરંગી અને અજોડ પક્ષીઓ, ફૂલેલા વિશાળ વૃક્ષો, સોનાના શિખરો અને અપ્સરાઓના સમૂહોથી શોભાયમાન હતું.
ગિરિઃ પુષ્પિતકશ્ચૈવ લક્ષ્મીવાન્પ્રિયદર્શનઃ। ઉત્થિતઃ સાગરં ભિત્વા વિશ્રામશ્ચંદ્રસૂર્યયોઃ
ત્યાં પુષ્પિતક નામનો પર્વત હતો, જે સુંદર અને સમૃદ્ધ હતો, સમુદ્રને ભેદી ઊભો રહ્યો હતો અને ચાંદ્ર-સૂર્ય માટે આરામ સ્થાન બનતો હતો.
રરાજ સ મહાશૃંગૈર્ગગનં વિલિખન્નિવ। ચંદ્રસૂર્યાંશુસંકાશૈઃ સાગરાંબુસમાવૃતૈઃ
એ પર્વત મોટા શિખરો સાથે આકાશને ખંજવાળે છે એમ દેખાતો હતો, સમુદ્રના પાણીથી ઢંકાયેલો અને ચાંદ્ર-સૂર્યની કિરણો જેવો તેજ ધરાવતો હતો.
વિદ્યુત્ત્વાન્પર્વતઃ શ્રીમાનાયતઃ શતયોજનમ્। વિદ્યુતાં યત્ર સંપાતા નિપાત્યંતે નગોત્તમે
એ મહાન પર્વત, જે સો યોજન જેટલો લાંબો અને વીજળીથી ઝગમગતો હતો, ત્યાં વીજળીના તડાકા સતત એ શ્રેષ્ઠ પર્વત પર પડતા.
ઋષભઃ પર્વતશ્ચૈવ શ્રીમાનૃષભસંસ્થિતઃ। કુંજરઃ પર્વતઃ શ્રીમાનગસ્ત્યસ્ય ગૃહં શુભમ્
ત્યાં ઋષભ નામનો પર્વત હતો, જે વાછરડાની જેમ ઊભો અને તેજસ્વી હતો; અને કુંજર નામનો પર્વત પણ હતો, જે અગસ્ત્યનું પવિત્ર ઘર ગણાતું હતું.
વિમલાખ્યા ચ દુર્દ્ધર્ષા સર્પાણાં માલતી પુરી। તથા ભોગવતી ચાપિ દૈત્યેંદ્રેણાભિકંપિતા
ત્યાં વિમલા નામની, સાપો માટે અપરાજિત એવી નગરી હતી, માલતી નગરી પણ હતી; અને ભોગવતી નગરી હતી, જેને દૈત્યરાજાએ ધ્રુજાવી હતી.
મહાસેનગિરિશ્ચૈવ પારિયાત્રશ્ચ પર્વતઃ। ચક્રવાંશ્ચ ગિરિશ્રેષ્ઠો વારાહશ્ચૈવ પર્વતઃ
ત્યાં મહાસેન પર્વત, પારિયાત્ર પર્વત, શ્રેષ્ઠ ચક્રવાન પર્વત અને વારાહ પર્વત પણ હતા.
પ્રાગ્જ્યોતિષપુરં ચાપિ જાતરૂપમયં શુભમ્। યસ્મિન્નુવાસ દુષ્ટાત્મા નરકો નામ દાનવઃ
ત્યાં પ્રાગ્જ્યોતિષ નામનું સુવર્ણથી બનેલું પવિત્ર શહેર હતું, જ્યાં દુષ્ટહૃદય દાનવ નરક ક્યારેક વસતો હતો.
મેઘશ્ચ પર્વતશ્રેષ્ઠો મેઘગંભીરનિસ્સ્વનઃ। ષષ્ટિસ્તત્ર સહસ્રાણિ પર્વતાનાં વિશાંપતે
ત્યાં મેઘ નામનો પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ પર્વત હતો, જે મેઘ જેવી ઘેરાઈથી ગુંજતો હતો; અને ત્યાં સાઠ હજાર પર્વતો હતા, હે રાજન!