પ્રાણાંતકરણં જાતં દેવાનાં દાનવા હવં। દેવાન્નિપીડિતાન્દૃષ્ટ્વા કુમારઃ કોપમાવિશત્
દૈત્યોએ કરેલા હવનથી દેવતાઓ પર મરણસમાન વિપત્તિ આવી. દેવતાઓ દુઃખી થઈ રહ્યા છે એવું જોઈને કુમારને ભારે ક્રોધ આવ્યો.
તતોસ્ત્રૈર્દારયામાસ દાનાવાનામનીકિનીમ્। તૈરસ્ત્રૈર્નિષ્પ્રતીકારૈસ્તાડિતાસ્સુરકંટકાઃ
પછી કુમારે પોતાના શસ્ત્રોથી દૈત્યોની સેનાને તોડી નાંખી. એ અપરાજેય શસ્ત્રોના ઘા ખાઈને દેવતાઓને દુઃખ આપનારા દૈત્યો હારી ગયા.
કાલનેમિમુખાઃ સર્વે રણે હ્યાસન્પરાઙ્મુખાઃ। વિદ્રુતેષુ ચ દૈત્યેષુ પ્રહતેષુ સમંતતઃ
કાળનેમિ સહિત બધા દૈત્યોએ યુદ્ધમાં પીઠ ફેરવી. દૈત્યો દરેક તરફથી ભાગી રહ્યા હતા અને પરાજિત થઈ રહ્યા હતા.
કિન્નરોદ્ગારગીતૈશ્ચ હાસ્યસન્યસ્તચેતનઃ। જઘ્ને કુમારં ગદયા નિષ્ટપ્તકનકત્વિષા
કિન્નરોના ગીત અને હાસ્યથી મન મોહાઈ ગયેલા, કુમારે પોતાની સોનાની જેમ તેજસ્વી ગદાથી પ્રહાર કર્યો.
શરૈર્મયૂરં ચિત્રૈશ્ચ ચકાર વિમુખં રણે। દૃષ્ટ્વા પરાડ્મુખો દેવો મુક્તરક્તં સ્વવાહનમ્
રંગબેરંગી બાણોથી તેણે મોરને યુદ્ધમાં પીઠ ફેરવવા મજબૂર કર્યો. પોતાનું વાહન લોહી વહી રહ્યું છે અને પીઠ ફેરવી રહ્યું છે એવું જોઈને દેવતા...
જગ્રાહ શક્તિં વિમલાં રણે કનકભૂષણામ્। બાહુના હેમકેયૂર રુચિરેણ ષડાનનઃ
છડાનન દેવએ યુદ્ધમાં સોનાના આભૂષણોથી સજ્જ એવી નિર્મળ શક્તિને પોતાના સોનાના કયૂરવાળા હાથમાં પકડી.
તતોબ્રવીન્મહાસેનસ્તારકં દાનવાધિપમ્। તિષ્ઠતિષ્ઠ સુદુર્બુદ્ધે યમલોકં વિલોકય
પછી મહાસેનએ દૈત્યાધિપતિ તારકને કહ્યું: 'થેમ, થેમ, દુષ્ટ બુદ્ધિવાળા! યમલોકને જોઈ લે.'
હતો હ્યસિ મયા શક્ત્યા સ્મર સ્વં દૈત્યચેષ્ટિતમ્। ઇત્યુક્ત્વા તુ તતઃ શક્તિં મુમોચ દિતિજં પ્રતિ
'હું તને આ શક્તિથી મારી નાખ્યો છું; દૈત્ય તરીકે કરેલા તારા કર્મો યાદ રાખ.' એમ કહીને તેણે દિતિપુત્ર પર શક્તિ ફેંકી.
સા કુમારભુજોત્સૃષ્ટા તત્કેયૂરરવાનુગા। બિભેદ દૈત્યહૃદયં વજ્રશૈલેંદ્રકર્કશમ્
કુમારના હાથમાંથી છૂટેલી અને કયૂરના ઘંટનાદ સાથે નીકળેલી એ શક્તિ, વીજળી કે પર્વત જેટલું કઠોર દૈત્યનું હૃદય ભેદી ગઈ.
ગતાસુઃ સ પપાતોર્વ્યાં પ્રલયે ભૂધરો યથા। વિકીર્ણમકુટોષ્ણીષો વિસ્રસ્તાખિલભૂષણઃ
પ્રાણ છોડીને તે પૃથ્વી પર આવી પડ્યો, જાણે પ્રલયકાળે પર્વત ધરાશાયી થાય. તેના મુકુટ અને પાગટા છૂટા પડી ગયા, બધા આભૂષણો વિખેરાઈ ગયા.
તસ્મિન્વિનિહતે દૈત્યે દાનવાનાં ધુરંધરે। નાભૂત્કશ્ચિત્તદા દુઃખી નરકેષ્વપિ પાપકૃત્
એ દૈત્ય, દૈત્યોના આધાર સ્તંભ, મરતાં ત્યારે પણ કોઈ દુઃખી નહોતું—even નરકમાં રહેલા પાપી પણ નહીં.
સ્તુવંતઃ ષણ્મુખં દેવાઃ પ્રાક્રીડન્નાગતસ્મિતાઃ। જગ્મુઃ સ્વાનેવ ભુવનાન્નિરસ્યાસંસ્તથોત્સુકાઃ
દેવતાઓએ છમુખ દેવની સ્તુતિ કરી, આનંદથી રમ્યા અને હસતા-હસતા ઉત્સાહપૂર્વક પોતાના-પોતાના લોકમાં પાછા ગયા.
દદુશ્ચાપિ વરં સર્વે દેવાશ્ચ ષણ્મુખં પ્રતિ। તુષ્ટાઃ સંપ્રાપ્તસર્વાર્થાસ્સહસિદ્ધૈસ્તપોધનૈઃ
બધા દેવતાઓ પ્રસન્ન થઈ, પોતાના સર્વ ઇચ્છા પૂર્ણ થઈ, તપસ્વી મહાત્માઓ સાથે છમુખ દેવને વરદાન આપ્યું.
દેવા ઊચુઃ। યઃ પઠેત્સ્કંદસંબંધાં કથામેતાં મહામતિઃ। શૃણુયાચ્છ્રાવયેદ્વાપિ સ ભવેત્કીર્તિમાન્નરઃ
દેવતાઓએ કહ્યું: 'જે મહામતિ મનુષ્ય સ્કંદની આ કથા વાંચે, સાંભળે અથવા બીજાને સંભળાવે, તે લોકમાં પ્રસિદ્ધ થાય.'
બહ્વાયુઃ સુભગઃ શ્રીમાન્કીર્તિમાન્શુભદર્શનઃ। ભૂતેભ્યો નિર્ભયશ્ચાપિ સર્વદુઃખવિવર્જિતઃ
એ મનુષ્ય દીર્ઘાયુ, ભાગ્યશાળી, ધનવાન, પ્રસિદ્ધ અને શુભદર્શનવાળો બને; બધા જીવોમાં નિર્ભય અને સર્વ દુઃખથી મુક્ત રહે.
સંધ્યામુપાસ્ય યઃ પૂર્વાં સ્કંદસ્ય ચરિતં પઠેત્। સ યુક્તઃ કિન્નરૈઃ સર્વૈર્મહાધનપતિર્ભવેત્
જે વ્યક્તિ પ્રભાત સંધ્યા પૂજા કર્યા પછી સ્કંદના ચરિત્રો વાંચે, તે બધા કિન્નરો સાથે મહાધનનો સ્વામી બને.
ભીષ્મ ઉવાચ-। ઇદાનીં શ્રોતુમિચ્છામિ હિરણ્યકશિપોર્વધમ્। નરસિંહસ્ય માહાત્મ્યં તથા પાપવિનાશનમ્
ભીષ્મ કહે છે: 'હવે હું હિરણ્યકશિપુના વધ, નરસિંહ ભગવાનનું મહિમા અને પાપના વિનાશ વિશે સાંભળવા ઈચ્છું છું.'
પુલસ્ત્ય ઉવાચ-। પુરા કૃતયુગે રાજન્હિરણ્યકશિપુઃ પ્રભુઃ। દૈત્યાનામાદિપુરુષશ્ચકાર સુમહત્તપઃ
પુલસ્ત્ય કહે છે: 'પ્રાચીન કૃતયુગમાં, રાજા, હિરણ્યકશિપુ દૈત્યોના સ્વામી અને પૂર્વજ, એણે મહાન તપ કર્યું હતું.'
દશવર્ષસહસ્રાણિ દશવર્ષશતાનિ ચ। જલવાસી સમભવત્સ્નાનમૌનધૃતવ્રતઃ
દસ હજાર વર્ષ અને દસસો વર્ષ સુધી, એ જળમાં રહીને, રોજ સ્નાન અને મૌનનું વ્રત પાળતો રહ્યો.
વૃતઃ શમદમાભ્યાં ચ બ્રહ્મચર્યેણ ચૈવ હિ। બ્રહ્મા પ્રીતોઽભવત્તસ્ય તપસા નિયમેન ચ
એ શાંતિ અને સંયમથી, અને બ્રહ્મચર્યથી યુક્ત હતો; એના તપ અને નિયમથી બ્રહ્માજી પ્રસન્ન થયા.
તતઃ સ્વયંભૂર્ભગવાન્સ્વયમાગત્ય તત્ર હિ। વિમાનેનાર્કવર્ણેન હંસયુક્તેન ભાસ્વતા
પછી સ્વયંભૂ ભગવાન પોતે ત્યાં આવ્યા, સૂર્ય જેવો તેજસ્વી અને હંસો જોડાયેલું વિમાન લઈને.
આદિત્યૈર્વસુભિઃ સાધ્યૈર્મરુદ્ભિર્દૈવતૈસ્સહ। રુદ્રૈર્વિશ્વસહાયૈશ્ચ યક્ષરાક્ષસપન્નગૈઃ
એ વિમાન સાથે આદિત્ય, વસુ, સાધ્ય, મરુત અને બીજા દેવતાઓ, રુદ્ર, વિશ્વદેવ, યક્ષ, રાક્ષસ અને સાપો પણ હતા.
દિગ્ભિશ્ચૈવ વિદિગ્ભિશ્ચ નદીભિઃ સાગરૈસ્તથા। નક્ષત્રૈશ્ચ મુહૂર્તૈશ્ચ ખચરૈશ્ચ મહાગ્રહૈઃ
દિશા અને ઉપદિશાઓ, નદીઓ અને સાગરો, તારાઓ, મુહૂર્તો, આકાશમાં ચાલતા દેવો અને મહાગ્રહો પણ સાથે હતા.
દેવૈર્બ્રહ્મર્ષિભિઃ સાર્દ્ધં સિદ્ધૈઃ સપ્તર્ષિભિસ્તથા। રાજર્ષિભિઃ પુણ્યકૃદ્ભિર્ગંધર્વાપ્સરસાંગણૈઃ
દેવતાઓ, બ્રહ્મર્ષિ, સિદ્ધ, સત્તરૃષિ, રાજર્ષિ, પુણ્યશાળી લોકો અને ગંધર્વ-અપ્સરાઓના સમૂહ પણ હતા.
ચરાચરગુરુઃ શ્રીમાન્વૃતઃ સર્વૈર્દિવૌકસૈઃ। બ્રહ્મા બ્રહ્મવિદાં શ્રેષ્ઠો દૈત્યં વચનમબ્રવીત્
ચરાચરનો ગુરુ, તેજસ્વી બ્રહ્મા, બધા દેવતાઓથી ઘેરાયેલા, બ્રહ્મવિદમાં શ્રેષ્ઠ, એ દૈત્યને બોલ્યા.
પ્રીતોસ્મિ તવ ભક્તસ્ય તપસાઽનેન સુવ્રત। વરં વરય ભદ્રં તે યથેષ્ટં કામમાપ્નુહિ
હું તારી ભક્તિ અને તપથી પ્રસન્ન છું, સુવ્રત; તું જે ઇચ્છે એ વર માંગી લે, તને શુભ થાય, તારી ઈચ્છા પૂર્ણ થાય.
હિરણ્યકશિપુરુવાચ-। ન દેવાસુરગંધર્વા ન યક્ષોરગરાક્ષસાઃ। ન માનુષાઃ પિશાચાશ્ચ હન્યુર્માં દેવસત્તમ
હિરણ્યકશિપુએ કહ્યું: દેવ, અસુર, ગંધર્વ, યક્ષ, સાપ, રાક્ષસ, માનવ કે પિશાચ, એમાંથી કોઈ પણ મને મારી ન શકે, હે શ્રેષ્ઠ દેવ.
ઋષયો માનવાઃ શાપૈર્ન શપેયુઃ પિતામહ। યદિ મે ભગવાન્પ્રીતો વર એષ વૃતો મયા
ઋષિ કે માનવ પણ મને શાપથી શાપી ન શકે, હે પિતામહ; જો ભગવાન મને પ્રસન્ન હોય, તો હું આ વર માંગું છું.
ન શસ્ત્રેણ ન ચાસ્ત્રેણ ગિરિણા પાદપેન વા। ન શુષ્કેણ ન ચાર્દ્રેણ ન સ્યાચ્ચાન્યેન મે વધઃ
મારો મૃત્યુ શસ્ત્ર કે અસ્ત્રથી, પર્વત કે વૃક્ષથી, સુકા કે ભીના કોઈ પણ વસ્તુથી કે બીજું કંઈથી પણ ન થાય.
ભવેયમહમેવાર્કઃ સોમો વાયુર્હુતાશનઃ। સલિલં ચાંતરિક્ષં ચ નક્ષત્રાણિ દિશો દશ
હું સૂર્ય, ચંદ્ર, પવન, અગ્નિ, પાણી, આકાશ, તારાઓ અને દસ દિશાઓ બની જાઉં.