બ્રહ્મોવાચ-। કિં પુનઃ પ્રાપ્તુકામાસિ કિમલભ્યં દદામિ તે। વિરમ્યતામતિક્લેશાત્તપસોસ્માન્મદાજ્ઞયા
બ્રહ્માએ કહ્યું: તું ફરી શું મેળવવા ઈચ્છે છે? એવું શું છે જે મળતું નથી, હું તને આપી શકું? મારી આજ્ઞાથી તું આ કઠિન તપસ્યા બંધ કર.
તચ્છ્રુત્વોવાચગિરિજા ગુરોર્ગૌરવયંત્રિતં। વાક્યં વાચાહરોદ્ગીર્ણવર્ણનિર્ગમવાંછિતં
આ સાંભળીને ગિરિજાએ ગુરુની ભય-ભક્તિથી સંયમિત થઈને, પોતાની ઈચ્છા દર્શાવતાં શબ્દો બોલ્યા.
દેવ્યુવાચ-। તપસા દુષ્કરેણાપ્તઃ પતિર્વૈ શંકરો મયા। સમાં શ્યામલવર્ણેતિ બહુશઃ પ્રોક્તવાન્રહઃ
દેવી બોલી: કઠિન તપસ્યા કરીને મેં શંકરજીને પતિ તરીકે મેળવ્યા છે; તેમણે મને ઘણી વાર ગુપ્ત રીતે 'શ્યામવર્ણી' કહીને સંબોધિત કર્યું છે.
તસ્માદહં કાંચનાભવર્ણા તન્નામસંયુતા। ભર્તુર્ભૂતપતેરંગમેકતો નિર્વિષં ભવેત્
એથી હું કાંસાની જેમ ચમકતી, એ નામ ધરાવતી થવું ઈચ્છું છું; મારા પતિ, ભૂતપતિના શરીરમાં ઝેરથી મુક્ત રહેવું છે.
તસ્યાસ્તદ્ભાષિતં શ્રુત્વા પ્રોવાચ જગદીશ્વરઃ। એવં ભવ ત્વં ભૂયશ્ચ ભર્તુર્દેહાર્દ્ધચારિણી
તેના શબ્દો સાંભળીને જગતના સ્વામી બોલ્યા: એવું જ થાવ; અને ફરી, તું પતિના શરીરનો અર્ધ ભાગ વહેંચતી સાથી બન.
તતસ્તત્યાજતાં કૃષ્ણાં ફુલ્લનીલોત્પલત્વચં। ત્વક્ચ સાપ્યભવદ્ભીમા ઘંટાહસ્તાત્રિલોચના
પછી તેણે ફૂલેલા નીલકમળ જેવી કાળી ત્વચા ત્યજી; એ ત્વચા ભીમા બની, હાથમાં ઘંટ અને ત્રણ આંખો ધરાવતી.
નાનાભરણસંપૂર્ણા પીતકૌશેયધારિણી। તામબ્રવીત્તતો બ્રહ્મા દેવીં નીલાંબુજત્વિષં
તે વિવિધ આભૂષણોથી સજ્જ, પીળા રેશમી વસ્ત્ર પહેરતી હતી; પછી બ્રહ્માએ નીલકમળ જેવી તેજવાળી દેવીને કહ્યું.
નિશે ભૂધરજા દેહ સંપર્કા ત્વં મદાજ્ઞયા। સંપ્રાપ્તા કૃતકૃત્યત્વમેકાનંશા પુરો હ્યસિ
રાતે, મારી આજ્ઞાથી, તું પર્વતની ધૂળના સ્પર્શથી શરીર પર આવી; તું તારા ઉદ્દેશમાં સફળ થઈ અને હવે એક અલગ ભાગ તરીકે ઉભી છે.
ય એષ સિંહઃ પ્રોદ્ભૂતો દેવ્યાઃ ક્રોધાદ્વરાનને। સ તેસ્તુ વાહનં દેવિ કેતૌ ચાસ્તુ મહાબલઃ
દેવીના ક્રોધથી જન્મેલો આ સિંહ, ઓ સુંદર ચહેરાવાળી, તારો વાહન બનશે અને તારા ધ્વજ પાસે શક્તિશાળી રહેશે.
ગચ્છ વિંધ્યાચલં તત્ર સુરકાર્યં કરિષ્યસિ। પંચાલો નામ યક્ષોયં યક્ષલક્ષપદાનુગઃ
વિંધ્ય પર્વત પર જા; ત્યાં તું દેવોનું કાર્ય કરશે. આ યક્ષનું નામ પંચાલા છે, જે યક્ષરાજના પગલાં અનુસરે છે.
દત્તસ્તે કિંકરો દેવિ મયા માયાશતૈર્યુતઃ। ઇત્યુક્ત્વા કૌશિકી દેવી વિંધ્યશૈલં જગામ હ
દેવી, મેં તને આ સેવાને અનેક માયાઓથી સજ્જ કરીને આપ્યો છે; આવું કહીને કૌશિકી દેવી વિંધ્ય પર્વત પર ગઈ.
ઉમાપિ પ્રાપ્તસંકલ્પા જગામ ગિરિશાંતિકં। પ્રવિશંતીં તુ તાં દ્વારાદપહૃત્ય સમાહિતઃ
ઉમા, ઈચ્છા પૂર્ણ કરીને, પર્વતના સ્વામી પાસે ગઈ; જ્યારે તે દ્વારથી પ્રવેશી રહી હતી, ત્યારે તેણે આદરપૂર્વક સ્વાગત કર્યું.
રુરોધ વીરકો દેવીં હેમવેત્રલતાધરઃ। તામુવાચ ચ કોપેન રૂપે તુ વ્યભિચારિણીં
વીરકાએ, સોનાની લટીઓથી શોભતા દંડ પકડીને, દેવીને અટકાવી અને ગુસ્સામાં કહ્યું: 'તારા સૌંદર્યમાં ખોટ છે.'
પ્રયોજનં ન તેત્રાસ્તિ ગચ્છ યાવન્ન ભક્ષ્યસે। દેવ્યારૂપધરો દૈત્યો દેવં વંચિતુમાગતઃ
અહીં તારો કોઈ કામ નથી; જલદી ચાલ, નહીં તો તને ખાઈ લેવામાં આવશે. આ રાક્ષસ દેવીને રૂપ લઈને દેવને છેતરવા આવ્યો છે.
પ્રવિષ્ટો ન ચ દૃષ્ટોસૌ સ ચ દેવેન ઘાતિતઃ। ઘાતિતે ચાહમાજ્ઞપ્તો નીલકંઠેન કોપિના
તે અંદર ગયો હતો, પણ દેવએ તેને જોયો નહીં, અને પછી દેવએ તેને માર્યો. તેને માર્યા પછી, ગુસ્સે ભરેલા નીલકંઠે મને આદેશ આપ્યો.
દ્વારે ત્વનવધાનં તે યસ્માત્પશ્યામિ વૈ તતઃ। ભવિષ્યસિ ન મે દ્વાસ્થો વર્ષપૂગાનનેકશઃ
દ્વાર પર તારી બેદરકારી જોઈને, હવે તું ઘણા વર્ષો સુધી મારા દ્વારપાલ તરીકે રહી શકીશ નહીં.
અતસ્તે નાત્ર દાસ્યામિ પ્રવેશં ગમ્યતાં દ્રુતમ્। એકાં મુક્ત્વા ગિરિસુતાં માતરં સ્નેહવત્સલામ્
એથી હું તને અહીં પ્રવેશ આપતો નથી; તું જલદી ચાલ, સિવાય પર્વતકન્યા, સ્નેહથી ભરેલી માતા, એ માટે.
પ્રવેશં લભતે નાન્યા નારી કમલલોચને। ઇત્યુક્ત્વા તુ તદા દેવી ચિંતયામાસ ચેતસા1.44.
પદ્મની આંખો ધરાવતી બીજી કોઈ સ્ત્રી, એ સિવાય, અહીં પ્રવેશ મેળવી શકતી નથી. આવું કહીને, દેવીએ મનમાં વિચાર કર્યો.
નારી નૈવ સ દૈતેયો વાયુર્મે યામભાષત। વૃથૈવ વીરકશ્શપ્તો મયા ક્રોધપરીતયા
તે ન તો સ્ત્રી હતી, ન તો રાક્ષસ, જેમ પવનએ મને કહ્યું; ગુસ્સામાં આવીને મેં વીરકાને વ્યર્થ શાપ આપ્યો.
અકાર્યં ક્રિયતે મૂઢૈઃ પ્રાયઃ ક્રોધસમન્વિતૈઃ। ક્રોધેન નશ્યતે કીર્તિઃ ક્રોધો હંતિ સ્થિતાં શ્રિયમ્
મૂર્ખો ગુસ્સામાં આવીને ઘણીવાર ખોટા કામ કરે છે; ગુસ્સાથી કીર્તિ નાશ પામે છે, અને ગુસ્સો સ્થિર સંપત્તિને પણ બગાડી નાખે છે.
અપરિચ્છિન્નતત્વાર્થા પુત્રં શાપિતવત્યહં। વિપરીતાર્થબુદ્ધીનાં સુલભો વિપદાગમઃ
વાસ્તવિક તત્વ જાણ્યા વગર, મેં મારા પુત્રને શાપ આપ્યો; ખોટી સમજ ધરાવનારને દુઃખ સરળતાથી આવે છે.
સંચિંત્યૈવમુવાચેદં વીરકં પ્રતિ શૈલજા। સજ્જલજ્જાવિકારેણ વદનેનામ્બુજત્વિષા
આ રીતે વિચાર કરીને, પર્વતકન્યાએ વીરકાને કહ્યું, તેના કમળ જેવું ચહેરું લાજ અને સંકોચથી શોભતું હતું.
દેવ્યુવાચ-। અહં વીરક તે માતા ન તેસ્તુ મનસો ભ્રમઃ। શંકરસ્યાસ્મિ દયિતા સુતા તુહિનભૂભૃતઃ
દેવીએ કહ્યું: 'વીરકા, હું તારી માતા છું; તારા મનમાં કોઈ ભ્રમ ન રહે. હું શંકરની પ્રિય છું, અને હિમપર્વતની પુત્રી છું.'
મમ ગાત્રચ્છવિભ્રાંત્યા મા શંકાં પુત્ર ધારય। તુષ્ટેન ગૌરતા દત્તા મમેયં પદ્મજન્મના
મારા શરીરના રંગને લઈને, પુત્ર, તું શંકા ન કર; આ ગોરાશી મને પદ્મજને ખુશ થઈને આપી છે.
મયા શપ્તોસ્યવિદિતે વૃત્તાંતે દૈત્યનિર્મિતે। જ્ઞાત્વા નારીપ્રવેશં તુ શંકરે રહસિ સ્થિતે
હકીકત જાણ્યા વગર, મેં તને શાપ આપ્યો, માન્યું કે રાક્ષસે બનાવેલ ઘટના છે; શંકર એકાંતમાં હોય ત્યારે સ્ત્રીના પ્રવેશ વિશે જાણીને.
નનિવર્તયિતું શક્યઃ શાપઃ કિંતુ બ્રવીમિ તે। શીઘ્રમેષ્યસિ માનુષ્યાત્સર્વકામસમન્વિતઃ
શાપ પાછો ખેંચી શકાતો નથી, પણ હું તને કહું છું: તું જલદી માનવ રૂપે જન્મીશ, અને તારી તમામ ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થશે.
શિરસા તુ તતો વંદ્ય માતરં પૂર્ણમાનસઃ। ઉવાચ સાધ્વીં પૂર્ણેન્દુ દ્યુતિં તુહિનશૈલજાં
પછી વીરકાએ શિર નમાવી, શુદ્ધ હૃદયથી માતાને વંદન કર્યું, જે હિમપર્વતની પુત્રી અને પૂર્ણચંદ્ર જેવી તેજસ્વી હતી.
વીરક ઉવાચ-। નતસુરાસુરમૌલિલસન્મણિપ્રવરકાંતિકરાલિનખાઙ્ઘ્રિકે। નગસુતે શરણાગતવત્સલે નવનમોવનતાર્ત્તિવિનાશિનિ
વીરકાએ કહ્યું: 'પર્વતકન્યા, તારા પગ અને નખ દેવ-દેતોના મસ્તક પર ઝળહળતા રત્નોથી શોભે છે, તું શરણાગત પર દયાળુ છે, bowed અને નવા દુઃખ દૂર કરે છે, હું તારી શરણમાં આવું છું.'
તપનમંડલમંડિતકંધરે પૃથુસુવર્ણનગદ્યુતિહારિકે। વિષમભંગવિષંગમભીષિતો ગિરિસુતે ભવતીમહમાશ્રયે
પર્વતકન્યા, તારી ગળે સૂર્યમંડળની જેમ તેજ છે, મોટા સોનાના રત્નોની હાર પહેરી છે, દુશ્મન અને ઝેરીઓ તને ડરે છે, હું તારી શરણમાં આવું છું.
જગતિકાપ્રણતાભિમતા દદૌ ઝટિતિ સિદ્ધિમૃતે ભવતીં યથા। જગતિકાં પ્રણમેચ્છશિશેખરો ભુવનભૃન્મુનયો ભવતીં યથા
જેમ તું તારા ભક્તોને તરત સિદ્ધિ આપે છે, તેમ જગતના સ્વામી, શશિશેખર અને જગતધારી ઋષિઓ તને વંદન કરે છે.