ન ચાબુધ્યત તદ્વૃત્તં વીરકો દ્વારરક્ષકઃ। કુસુમામોદિનં દૃષ્ટ્વા સ્ત્રીરૂપં દાનવેશ્વરમ્
પરંતુ વીરક, દ્વારરક્ષક, એ ઘટના સમજ્યો નહીં; તેણે ફૂલની સુગંધવાળી સ્ત્રીરૂપમાં દાનવના સ્વામીને જોયો.
દૂતેન મારુતેનાશુ બોધિતા હિમશૈલજા। શ્રુત્વા વાયુમુખાદ્દેવી ક્રોધરક્તાવિલેક્ષણા
મારુત દૂત દ્વારા જલદી જાણકારી મળતાં, હિમશૈલપુત્રીએ પવનદેવ પાસેથી સાંભળીને ક્રોધથી આંખો લાલ કરી.
અપશ્યદ્વીરકં પુત્રં હૃદયેનૈવ દૂયતા। દેવ્યુવાચ। માતરં માં પરિત્યજ્ય યસ્માત્ત્વં સ્નેહવિક્લવામ્
તેણે પોતાના પુત્ર વીરકને દિલથી દુઃખી જોયો. દેવી બોલી: 'તમે મને, માતાને, પ્રેમથી વ્યાકુળ હોવા છતાં, છોડ્યો છે—'
વિહિતાવસરઃ સ્ત્રીણાં શંકરસ્ય રહોવિધૌ। તસ્માત્તે માનુષે રૂક્ષા જડા હૃદયવર્જિતા
શંકરાના ગુપ્ત વિધિમાં સ્ત્રીઓ માટે અવસર રાખવામાં આવ્યો છે; તેથી માનવોમાં તું રુક્ષ, મૂર્ખ અને હૃદયવિહિન છે.'
ગણેશાકારસદૃશી શિલા માતા ભવિષ્યતિ। નિમિત્ત એષ વિખ્યાતો વીરકસ્ય સુતાદરાત્
ગણેશજી જેવી આકૃતિ ધરાવતી પથ્થર માતા બનશે; આ વીરકના પુત્રના પ્રેમ માટે જાણીતી શુભ સંજ્ઞા છે.
સંભવે પ્રક્રમે ચૈવ વિચિત્રાખ્યા ન સંશયઃ। એવમુત્સૃષ્ટશાપાયાં ગિરિપુત્ર્યામનંતરં
જન્મના આરંભમાં તેનું નામ 'વિચિત્રા' રાખવામાં આવશે, તેમાં કોઈ શંકા નથી; એ રીતે, પર્વતકન્યાની શાપમુક્તિ પછી,
નિર્જગામ મુખાત્ક્રોધઃ સિંહરૂપી મહાબલઃ। સ તુ સિંહઃ કરાલાસ્યઃ સટાજટિલકંધરઃ
તેણીમાંથી ક્રોધ સિંહરૂપે બહાર આવ્યો, ખૂબ જ શક્તિશાળી; એ સિંહનો ચહેરો ભયાનક, જટિલ વાળ અને ઘન દાઢી ધરાવતો હતો.
ઊર્ધ્વપ્રોદ્ભૂતલાંગૂલો દંષ્ટ્રોત્કટમુખાવટઃ। વ્યાદિતાસ્યો લંબજિહ્વઃ ક્ષામઃ કુક્ષિબલાદિષુ
તેનો પૂંછડો ઊંચો, મોં ભયજનક અને દાઢો દેખાતા, મોં પહોળું અને જીભ લટકતી, પેટ અને શરીરના ભાગો દુબળા હતા.
અસ્યાસ્યે વર્તિતું દેવી વ્યવસ્થિતવતી તદા। જ્ઞાત્વા મનોગતં તસ્યા ભગવાંશ્ચતુરાનનઃ
તે સમયે દેવી એ સિંહના મોં સામે ઊભી રહી; તેના મનની ઈચ્છા જાણીને, ચતુરમુખ ભગવાન,
આજગામાશ્રમપદં સંપદામાશ્રયં યતઃ। આગમ્યોવાચ દેવેશો ગિરિજાં સ્પષ્ટયા ગિરા
સંપત્તિથી ભરેલા આશ્રમમાં આવ્યા; ત્યાં પહોંચીને દેવોના સ્વામી બ્રહ્માએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ગિરિજાને કહ્યું.
બ્રહ્મોવાચ-। કિં પુનઃ પ્રાપ્તુકામાસિ કિમલભ્યં દદામિ તે। વિરમ્યતામતિક્લેશાત્તપસોસ્માન્મદાજ્ઞયા
બ્રહ્માએ કહ્યું: તું ફરી શું મેળવવા ઈચ્છે છે? એવું શું છે જે મળતું નથી, હું તને આપી શકું? મારી આજ્ઞાથી તું આ કઠિન તપસ્યા બંધ કર.
તચ્છ્રુત્વોવાચગિરિજા ગુરોર્ગૌરવયંત્રિતં। વાક્યં વાચાહરોદ્ગીર્ણવર્ણનિર્ગમવાંછિતં
આ સાંભળીને ગિરિજાએ ગુરુની ભય-ભક્તિથી સંયમિત થઈને, પોતાની ઈચ્છા દર્શાવતાં શબ્દો બોલ્યા.
દેવ્યુવાચ-। તપસા દુષ્કરેણાપ્તઃ પતિર્વૈ શંકરો મયા। સમાં શ્યામલવર્ણેતિ બહુશઃ પ્રોક્તવાન્રહઃ
દેવી બોલી: કઠિન તપસ્યા કરીને મેં શંકરજીને પતિ તરીકે મેળવ્યા છે; તેમણે મને ઘણી વાર ગુપ્ત રીતે 'શ્યામવર્ણી' કહીને સંબોધિત કર્યું છે.
તસ્માદહં કાંચનાભવર્ણા તન્નામસંયુતા। ભર્તુર્ભૂતપતેરંગમેકતો નિર્વિષં ભવેત્
એથી હું કાંસાની જેમ ચમકતી, એ નામ ધરાવતી થવું ઈચ્છું છું; મારા પતિ, ભૂતપતિના શરીરમાં ઝેરથી મુક્ત રહેવું છે.
તસ્યાસ્તદ્ભાષિતં શ્રુત્વા પ્રોવાચ જગદીશ્વરઃ। એવં ભવ ત્વં ભૂયશ્ચ ભર્તુર્દેહાર્દ્ધચારિણી
તેના શબ્દો સાંભળીને જગતના સ્વામી બોલ્યા: એવું જ થાવ; અને ફરી, તું પતિના શરીરનો અર્ધ ભાગ વહેંચતી સાથી બન.
તતસ્તત્યાજતાં કૃષ્ણાં ફુલ્લનીલોત્પલત્વચં। ત્વક્ચ સાપ્યભવદ્ભીમા ઘંટાહસ્તાત્રિલોચના
પછી તેણે ફૂલેલા નીલકમળ જેવી કાળી ત્વચા ત્યજી; એ ત્વચા ભીમા બની, હાથમાં ઘંટ અને ત્રણ આંખો ધરાવતી.
નાનાભરણસંપૂર્ણા પીતકૌશેયધારિણી। તામબ્રવીત્તતો બ્રહ્મા દેવીં નીલાંબુજત્વિષં
તે વિવિધ આભૂષણોથી સજ્જ, પીળા રેશમી વસ્ત્ર પહેરતી હતી; પછી બ્રહ્માએ નીલકમળ જેવી તેજવાળી દેવીને કહ્યું.
નિશે ભૂધરજા દેહ સંપર્કા ત્વં મદાજ્ઞયા। સંપ્રાપ્તા કૃતકૃત્યત્વમેકાનંશા પુરો હ્યસિ
રાતે, મારી આજ્ઞાથી, તું પર્વતની ધૂળના સ્પર્શથી શરીર પર આવી; તું તારા ઉદ્દેશમાં સફળ થઈ અને હવે એક અલગ ભાગ તરીકે ઉભી છે.
ય એષ સિંહઃ પ્રોદ્ભૂતો દેવ્યાઃ ક્રોધાદ્વરાનને। સ તેસ્તુ વાહનં દેવિ કેતૌ ચાસ્તુ મહાબલઃ
દેવીના ક્રોધથી જન્મેલો આ સિંહ, ઓ સુંદર ચહેરાવાળી, તારો વાહન બનશે અને તારા ધ્વજ પાસે શક્તિશાળી રહેશે.
ગચ્છ વિંધ્યાચલં તત્ર સુરકાર્યં કરિષ્યસિ। પંચાલો નામ યક્ષોયં યક્ષલક્ષપદાનુગઃ
વિંધ્ય પર્વત પર જા; ત્યાં તું દેવોનું કાર્ય કરશે. આ યક્ષનું નામ પંચાલા છે, જે યક્ષરાજના પગલાં અનુસરે છે.
દત્તસ્તે કિંકરો દેવિ મયા માયાશતૈર્યુતઃ। ઇત્યુક્ત્વા કૌશિકી દેવી વિંધ્યશૈલં જગામ હ
દેવી, મેં તને આ સેવાને અનેક માયાઓથી સજ્જ કરીને આપ્યો છે; આવું કહીને કૌશિકી દેવી વિંધ્ય પર્વત પર ગઈ.
ઉમાપિ પ્રાપ્તસંકલ્પા જગામ ગિરિશાંતિકં। પ્રવિશંતીં તુ તાં દ્વારાદપહૃત્ય સમાહિતઃ
ઉમા, ઈચ્છા પૂર્ણ કરીને, પર્વતના સ્વામી પાસે ગઈ; જ્યારે તે દ્વારથી પ્રવેશી રહી હતી, ત્યારે તેણે આદરપૂર્વક સ્વાગત કર્યું.
રુરોધ વીરકો દેવીં હેમવેત્રલતાધરઃ। તામુવાચ ચ કોપેન રૂપે તુ વ્યભિચારિણીં
વીરકાએ, સોનાની લટીઓથી શોભતા દંડ પકડીને, દેવીને અટકાવી અને ગુસ્સામાં કહ્યું: 'તારા સૌંદર્યમાં ખોટ છે.'
પ્રયોજનં ન તેત્રાસ્તિ ગચ્છ યાવન્ન ભક્ષ્યસે। દેવ્યારૂપધરો દૈત્યો દેવં વંચિતુમાગતઃ
અહીં તારો કોઈ કામ નથી; જલદી ચાલ, નહીં તો તને ખાઈ લેવામાં આવશે. આ રાક્ષસ દેવીને રૂપ લઈને દેવને છેતરવા આવ્યો છે.
પ્રવિષ્ટો ન ચ દૃષ્ટોસૌ સ ચ દેવેન ઘાતિતઃ। ઘાતિતે ચાહમાજ્ઞપ્તો નીલકંઠેન કોપિના
તે અંદર ગયો હતો, પણ દેવએ તેને જોયો નહીં, અને પછી દેવએ તેને માર્યો. તેને માર્યા પછી, ગુસ્સે ભરેલા નીલકંઠે મને આદેશ આપ્યો.
દ્વારે ત્વનવધાનં તે યસ્માત્પશ્યામિ વૈ તતઃ। ભવિષ્યસિ ન મે દ્વાસ્થો વર્ષપૂગાનનેકશઃ
દ્વાર પર તારી બેદરકારી જોઈને, હવે તું ઘણા વર્ષો સુધી મારા દ્વારપાલ તરીકે રહી શકીશ નહીં.
અતસ્તે નાત્ર દાસ્યામિ પ્રવેશં ગમ્યતાં દ્રુતમ્। એકાં મુક્ત્વા ગિરિસુતાં માતરં સ્નેહવત્સલામ્
એથી હું તને અહીં પ્રવેશ આપતો નથી; તું જલદી ચાલ, સિવાય પર્વતકન્યા, સ્નેહથી ભરેલી માતા, એ માટે.
પ્રવેશં લભતે નાન્યા નારી કમલલોચને। ઇત્યુક્ત્વા તુ તદા દેવી ચિંતયામાસ ચેતસા1.44.
પદ્મની આંખો ધરાવતી બીજી કોઈ સ્ત્રી, એ સિવાય, અહીં પ્રવેશ મેળવી શકતી નથી. આવું કહીને, દેવીએ મનમાં વિચાર કર્યો.
નારી નૈવ સ દૈતેયો વાયુર્મે યામભાષત। વૃથૈવ વીરકશ્શપ્તો મયા ક્રોધપરીતયા
તે ન તો સ્ત્રી હતી, ન તો રાક્ષસ, જેમ પવનએ મને કહ્યું; ગુસ્સામાં આવીને મેં વીરકાને વ્યર્થ શાપ આપ્યો.
અકાર્યં ક્રિયતે મૂઢૈઃ પ્રાયઃ ક્રોધસમન્વિતૈઃ। ક્રોધેન નશ્યતે કીર્તિઃ ક્રોધો હંતિ સ્થિતાં શ્રિયમ્
મૂર્ખો ગુસ્સામાં આવીને ઘણીવાર ખોટા કામ કરે છે; ગુસ્સાથી કીર્તિ નાશ પામે છે, અને ગુસ્સો સ્થિર સંપત્તિને પણ બગાડી નાખે છે.