વિકલ્પઃ સ્વસ્થચિત્તે તુ ગિરિજે ન મમ ક્રમાત્। યદ્યેવં કુપિતા ભીરુ તત્તવાહં ન વૈ પુનઃ
'પર્વતપુત્રી, મારા સ્વભાવમાં આવું ડગમગાટ નથી, પણ જો તને એટલો ગુસ્સો આવે છે, તો ભયભીતે, હું આવું ફરીથી નહીં કરું.'
નર્મવાદી ભવિષ્યામિ જહિ કોપં શુચિસ્મિતે। શિરસા પ્રણતેનૈષ રચિતસ્તે મયાંજલિ
'હું હવે હમેશાં મજાકમાં વાત કરીશ; હે સુંદર સ્મિતવાળી, તું ગુસ્સો છોડ. નમ્રતાથી માથું ઝુકાવીને હું તને વંદન કરું છું.'
નિ હીનો હ્યપમાનેન નિંદિતે નૈતિ વિક્રિયામ્। અસતાં તુ સતાં ન સ્યાન્મર્મસ્પૃષ્ટો નરઃ કિલ
'સજ્જન માણસ અપમાનથી કદી નબળો પડતો નથી, અને અપમાનિત થયા પછી પણ પોતાનું સંતુલન ગુમાવતો નથી; પણ દુર્જનો માટે જ, સજ્જનો માટે નહીં, કોઈનું મન ખરાબ રીતે દુખાય છે.'
અનેકૈશ્ચાટુભિર્દેવી દેવેન પ્રતિબોધિતા। કોપં તીવ્રં ન તત્યાજ સતી મર્મણિ ઘટ્ટિતા
દેવે અનેક મીઠા શબ્દો કહ્યા છતાં, સતીએ, હૃદયમાં ઘા લાગ્યો હોવાથી, પોતાનો તીવ્ર ગુસ્સો છોડ્યો નહીં.
અવષ્ટબ્ધમથાચ્છિદ્ય વાસઃ શંકરપાણિના। વિપર્યસ્તાલકાવેગાદ્ગન્તુમૈચ્છચ્ચ શૈલજા
પછી, શંકરના હાથમાંથી પોતાનું વસ્ત્ર ખેંચી, વાળ વિખેરાઈ ગયા અને મનમાં ઉથલપાથલ થઈ, પર્વતકન્યાએ ત્યાંથી જવાની ઇચ્છા કરી.
તસ્યા વ્રજંત્યાઃ કોપેન પુનરાહ પુરાંતકઃ। સત્યં સર્વૈરવયવૈસ્તનોષિ સદૃશાં પિતુઃ
જ્યારે તે ગુસ્સાથી જતી હતી, ત્યારે પુરાંતકએ ફરી કહ્યું: 'સાચે જ, તારા દરેક અંગમાં તું તારા પિતાને જ સમાન છે.'
હિમાચલસ્ય શૃંગસ્થમેવ જાલાકુલં મનઃ। તથા દુરવગાહ્યેભ્યો ગહનો હિ તવાશયઃ
'હિમાલયના શિખર જેવું તારો મન ગૂંચવાયેલું છે; એ જ રીતે, તારો હૃદય પણ બહુ જ અઘરું અને અપરિચિત છે.'
કાઠિન્યમશ્મસારેભ્યો વનેભ્યો બહુલાં ગતા। કુટિલત્વં નિમ્નગાભ્યો દુઃસેવ્યત્વં હિમાદપિ
'તારા અંદર પથ્થર અને જંગલ કરતાં વધારે કઠિનતા, નદીઓ કરતાં વધારે વાંકડાપણું, અને હિમાલય કરતાં પણ વધારે અઘરું મન મેળવ્યું છે.'
સંક્રાંતં સર્વમેવૈતત્તન્વંગિ હિમભૂધરાત્। ઇત્યુક્તા સા પુનઃ પ્રાહ ગિરિશં શૈલકન્યકા
'આ બધું તારા અંદર હિમપર્વતમાંથી આવ્યું છે, હે સુકુમારાંગી.' આવું સાંભળીને પર્વતકન્યાએ ફરી ગિરિશને જવાબ આપ્યો.
કોપકંપિતમૂર્દ્ધા સા પ્રસ્ફુરદ્દશનચ્છદા। ઉમોવાચ-। સ્યાત્સર્વં દોષદાનેન નિંદાયાં ગુણિનો બલાત્
તેના ગુસ્સાથી માથું કંપતું અને દાંત ચમકતાં, ઉમાએ કહ્યું: 'દોષ શોધનારના બળથી, સજ્જનોના ગુણ પણ ક્યારેક અપમાનમાં ફેરવાઈ જાય છે.'
તવાપિ દુષ્ટસંપર્કાત્સંક્રાંતં સર્વમેવ હિ। વ્યાલેભ્યોનેકજિહ્વત્વં ભસ્મનોઽસ્નેહવૃત્તિતા
તમારા દુષ્ટ લોકો સાથેના સંપર્કથી, તમાંને સાપની જેમ અનેક જીભાવાળું સ્વભાવ, રાખ જેવી સુકાઈ ગયેલી દયાળુતા અને લાગણીનો અભાવ—all બધું આવી ગયું છે.
હૃત્કાલુષ્યં શશાંકોત્થં દુર્બાધત્વં વિષાદપિ। કિં ચાત્ર બહુનોક્તેન અલં વાચાં શ્રમેણ તે
ચંદ્રથી ઉદ્ભવેલું મનનું કલુષ અને ઝેર જેવી વાણીની અશક્તિ—આ બધું તને લાગ્યું છે. હવે વધુ શું કહું? તને સમજાવવા માટે શબ્દોની મહેનત પૂરતી છે.
શ્મશાનવાસાન્નિર્ભીસ્ત્વં નગ્નત્વાત્તવનત્રપા। નિર્ઘૃણત્વં કપાલિત્વાદ્દયા તે વિગતા ચિરમ્
શ્મશાનમાં રહેવાને કારણે તું નિર્ભય થઈ ગઈ છે, નગ્નતાથી તને શરમ રહી નથી, કપાળ ધારણ કરવાથી તારી દયાળુતા પણ કાયમ માટે દૂર થઈ ગઈ છે.
ઇત્યુક્ત્વા મંદિરાત્તસ્માન્નિર્જગામ હિમાદ્રિજા। તસ્યાં વ્રજંત્યાં દેવેશ્યાં ગણૈઃ કિલકિલાકૃતા
આ રીતે કહીને હિમાલયપુત્રી મહેલમાંથી બહાર નીકળી ગઈ; જ્યારે દેવી જતી હતી, ત્યારે તેના સાથે આવેલા ગણા લોકો ઊંચા અવાજે રડવા લાગ્યા.
ક્વ માતર્ગચ્છસીત્યુક્ત્વા રુદદ્ભિર્ધાવિતં પુનઃ। વિષ્ટભ્ય ચરણૌ દેવ્યા વીરકો બાષ્પગદ્ગદઃ
'માતા, તમે ક્યાં જાઓ છો?' એમ રડતાં રડતાં વીરકાએ ફરી દોડીને દેવીના પગ પકડી લીધા, અને રડવાથી તેની વાણી અડખેળી થઈ ગઈ.
પ્રોવાચ માતઃ કિન્ન્વેતત્ક્વ યાસિ કુપિતાતુરા। અહં ત્વામનુયાસ્યામિ વ્રજંતીં સ્નેહવર્જિતામ્
તે બોલ્યો: 'માતા, આવું કેમ? તમે ગુસ્સે અને દુઃખી થઈને ક્યાં જાઓ છો? તમે પ્રેમ વગર પણ જશો તો હું તમારો પીછો કરીશ.'
નોચેત્પતિષ્યે શિખરાદ્ગિરેરસ્ય ત્વયોજ્ઝિતઃ। ઉન્નમ્યવદનં દેવી દક્ષિણેન તુ પાણિના
'નહીંતર, જો તમે મને છોડી દો તો હું આ પર્વતની ટોચ પરથી કૂદી જઈશ.' એવું કહેતાં દેવીએ પોતાના જમણા હાથથી તેનું મોઢું ઉપર ઉંચક્યું.
ઉવાચ વીરકં માતા ત્વં શોકં પુત્ર મા કૃથાઃ। શૈલાગ્રાત્પતિતું નૈવ ન ચ ગંતું મયા સહ
માતાએ વીરકાને કહ્યું: 'પુત્ર, દુઃખ ન કર; તને પર્વતની ટોચ પરથી પડવું પણ નથી અને મારા સાથે જવું પણ નથી.'
યુક્તં તે પુત્ર ગચ્છામિ યેન કાર્યેણ તચ્છૃણુ। કૃષ્ણેત્યુક્તા હરેણાહં સ્તંભિતાસ્મ્યવમાનિતા
'પુત્ર, હું એક કામ માટે જાઉં છું—એ સાંભળ: હરિએ મને 'કૃષ્ણા' કહીને અપમાન કર્યું, તેથી હું હકમાઈ ગઈ છું.'
સાહં તપઃ કરિષ્યામિ યેન ગૌરીત્વમાપ્નુયામ્। એષ સ્ત્રીલંપટો દેવો યાતાયાં મય્યનંતરમ્
'હું હવે તપ કરવાનું નક્કી કર્યું છે, જેથી ફરીથી ગૌરી બની શકું. આ દેવ તો સ્ત્રીઓમાં રસ રાખે છે, હું ન હોઉં ત્યારે બીજી શોધી લેશે.'
દ્વારરક્ષા ત્વયા કાર્યા નિત્યં રન્ધ્રાન્વવેક્ષણમ્। યથા ન કાચિત્પ્રવિશેદ્યોષિત્તત્ર હરાંતિકમ્
'તું દરવાજાની હંમેશા રક્ષા કરજે, ક્યાંયથી કોઈ છોકરી અંદર ન આવે એ માટે કડક નજર રાખજે, જેથી હરાને કોઈ સ્ત્રી મળવા ન જાય.'
દૃષ્ટ્વા પરસ્ત્રિયં ચાપિ વદેથા મમ પુત્રક। શીઘ્રમેવ કરિષ્યામિ યથાયુક્તમનંતરમ્
'પુત્ર, જો તને કોઈ બીજી સ્ત્રી દેખાય તો તરત મને કહેજે; હું તરત જ યોગ્ય રીતે વ્યવહાર કરીશ.'
એવમસ્ત્વિતિ દેવેશીં વીરકોવાચ સાંપ્રતમ્। માતુરાજ્ઞામૃતાહાર પ્લાવિતાંગો ગતજ્વરઃ
'જેમ કહ્યું તેમ જ થશે,' એમ વીરકાએ દેવીને તરત કહ્યું; માતાની આજ્ઞાને અમૃત સમજી, તે આનંદથી તરબોળ થઈ ગયો અને તેનો દુઃખ પણ દૂર થઈ ગયો.
જગામ રક્ષાં સ દ્રષ્ટું પ્રણિપત્ય તુ માતરમ્। દેવી ચાપશ્યદાયાંતીં સખીં માતુર્વિભૂષિતામ્
પછી તેણે માતાને વંદન કરીને રક્ષા માટે ચાલ્યો ગયો; અને દેવીએ પોતાની માતાની શોભાથી સજ્જ એક સખીને આવતી જોઈ.
કુસુમામોહિનીં નામ તસ્ય શૈલસ્ય દેવતામ્। સાપિ દૃષ્ટ્વા ગિરિસુતાં સ્નેહવિક્લવમાનસા
એ પર્વતની દેવીનું નામ હતું કુમુદમોહિની. તેણે પર્વતપુત્રીને જોયા અને પ્રેમથી તેનું મન ભીની ગયું.
ક્વ પુત્રિ ગચ્છસીત્યુચ્ચૈરાલિગ્યોવાચ દેવતા। સા તસ્યાઃ સર્વમાચખ્યૌ શંકરાત્કોપકારણમ્
'પુત્રી, તું ક્યાં જાય છે?' એમ ઊંચા અવાજે બોલીને દેવીએ તેને બાહે ભર્યું; ત્યારે તેણે શંકર પર ગુસ્સાનો કારણ બધું કહી દીધું.
પુનશ્ચોવાચગિરિજા દેવતાં માતૃસંમિતામ્। ઉમોવાચ-। નિત્યં શૈલાધિરાજસ્ય દેવતાત્વમનિંદિતે
પર્વતપુત્રીએ ફરી માતા સમાન દેવીને કહ્યું: ઉમાએ કહ્યું—'હે નિર્દોષે, તું હંમેશા પર્વતરાજની દેવી તરીકે રહે છે.'
સર્વતઃ સન્નિધાનં તે મનસાતીવ વત્સલા। અતસ્તુ તે પ્રવક્ષ્યામિ યદ્વિધેયં ત્વયાંબિકે
'તારી હાજરી સર્વત્ર છે અને તું હૃદયથી ખૂબ જ દયાળુ છે; તેથી, હે અંબિકા, હવે હું તને જે કરવું જોઈએ એ કહું છું.'
અન્યસ્ત્રીસંપ્રવેશસ્તુ ત્વયા રક્ષ્યઃ પ્રયત્નતઃ। સરહસ્યે પ્રયત્નેન નિષેવ્યઃ સતતં ગિરૌ
બીજાની પત્ની પાસે જવું, એ તું ખૂબ જ કાળજીપૂર્વક ટાળજે; પર્વત પર, ગુપ્ત રીતે, સતત સેવા કરવી એ તું સાવધાનીથી કરજે.
પિનાકિનઃ પ્રવિષ્ટાયાં વક્તવ્યં મે ત્વયાનઘે। તતોહં સંવિધાસ્યામિ યત્ક્ષમં તદનંતરમ્
પિનાકધારી આવે ત્યારે, નિર્દોષ, તું મને જાણ કરજે; પછી હું યોગ્ય જે હોય એનું આયોજન કરીશ.