કાંચનોત્તુંગ શૃંગાવરોહક્ષિતૌ હૈમરેણૂત્કરાસંગપિંગદ્યુતિઃ। ખેચરાણાં વને ચાપિ રમ્યે બભૌ રૂપસંપત્પ્રકારોગણો વાસિતુમ્
મંદરપરના સુવર્ણ ઢાળ પર, જ્યાં ધરતી પર સોનાની ધૂળની છટા છે, અને સુંદર વનમાં જ્યાં દેવતાઓ આવે છે, ત્યાં તે સર્વગુણોથી તેજસ્વી બનીને વસવા યોગ્ય રીતે ઝગમગતો હતો.
મંદરેકંદરે ચારુવાપીતટે કુન્દમંદારપુષ્પપ્રવાલાંબુજે। સિદ્ધનારીભિરાપીતરૂપામૃતં વિસ્તૃતૈર્નેત્રમાત્રૈરનુન્મેષિભિઃ1.43.
મંદરપર્વતની ખીણમાં એક સુંદર તળાવમાં, મોગરા, મંદારના ફૂલો, કોમળ પાંદડાં અને કમળો વચ્ચે, સિદ્ધ સ્ત્રીઓ વિશાળ અને અચળ દ્રષ્ટિથી તેની સુંદરતાનું અમૃત પી રહી હતી.
વીરકં શૈલપુત્રી નિમેષાંતરાદસ્મરત્પુત્રગૃધ્નુર્વિનોદાર્થિની। સોપિ તાદૃક્ક્ષણાવાપ્તપુણ્યોદયો યો હિ જન્માંતરેઽસ્યાત્મજત્વં તતઃ
પર્વતપુત્રી, પોતાના પુત્ર માટે તરસેલી અને આનંદની ઇચ્છા ધરાવતી, પળના ઝપટામાં વીરકને યાદ કરતી; અને એ પળે મળેલા પુણ્યના ફળે, તે આ જન્મમાં તેનો પુત્ર થયો.
ક્રીડતસ્તસ્ય તૃપ્તિઃ કથં જાયતે યોપિ ભાવાજ્યગ? દ્વેધસા તેજસા। કલિપતઃપ્રેક્ષણં દિવ્યગીતક્ષણં નૃત્યલોલૈર્ગણૈશૈઃ પ્રવૃત્યક્ષણં
જેનું સ્વરૂપ હંમેશા તાજું છે, એવો રમતમાં મગ્ન બાળક ક્યારેય સંતોષ પામે? તેના માટે દરેક ક્ષણ દૃશ્યનો આનંદ, દિવ્ય ગીતો અને મિત્રો સાથેના નૃત્યથી ભરપૂર હતી.
સિંહનાદાકુલે ગંડશૈલે જ્વલદ્રત્નજાલે બૃહત્સાલતાલેક્ષણમ્। ફુલ્લનાના તમાલાલિકાલેક્ષણં વૃક્ષમૂલે વિલોલોમરાલેક્ષણમ્
સિંહના ગર્જનાથી ગૂંજી રહેલા પહાડના ગુફાઓમાં, તેજસ્વી રત્નોથી શોભાયમાન, વિશાળ સાલ વૃક્ષોની સાક્ષી હેઠળ, વિવિધ ખીલી ગયેલી તમાલના ગુલાબી ફૂલોની છાયામાં, અને જ્યાં મૃગો શાંતપણે ફરતાં હતાં, ત્યાં તેઓ દેખાયા.
સ્વલ્પપંકે જલે પંકજાંકેક્ષણં માતુરંકે શુભે નિષ્કલંકેક્ષણમ્। પરિક્રીડતે બાલલીલાવિસારી ગણેશાધિપા દેવતાનંદકારી
થોડા પાણીમાં, કમળને નિહાળતો, માતાના ખોળામાં, નિર્મળ અને નિષ્કલંક, બાળપણની લીલાઓમાં રમતો, દેવતાઓને આનંદ આપનાર, ગણેશ, ગણોના સ્વામી, પ્રસન્નતાનો પ્રસાર કરતો હતો.
નિકુંજેષુ વિદ્યાધરોદ્ગીતશીલઃ પિનાકીવ લીલાવિલાસૈઃ સલીલઃ। પ્રકાશ્ય ભુવનં ગોભિસ્તતો દિનકરે ગતે
વનમાં, વિદ્યાધરોએ જેની પ્રશંસા ગાઈ હતી, તે પિનાકધારી શિવની જેમ રમતમાં મગ્ન થઈને, ગાયો સાથે આખા જગતને પ્રકાશિત કરતો રહ્યો, જ્યાં સુધી સૂર્ય અસ્ત ન થયો.
દેશાંતરં તદા પશ્ચાદ્દૂરસ્થો ધરણીધરઃ। મિત્રત્વમસ્ય સુદૃઢં હૃદયે દ્યોતયન્નિવ
પછી, જ્યારે સૂર્ય અસ્ત થયો અને પહાડ દૂર દેખાતા, ત્યારે તેણે હૃદયમાં દૃઢ મિત્રતા પ્રકાશિત કરી, જાણે ચમકતો હોય.
નિત્યમારાધિતો વિપ્રૈઃ શ્રીમાન્વિઘનસઃ સુતઃ। નાકરોત્સવિતુર્મેરુરુપકારં પતિષ્યતઃ
બ્રાહ્મણો દ્વારા હંમેશા પૂજાતા, વિઘ્નસાનો તેજસ્વી પુત્ર, જ્યારે સૂર્ય મેરુ પર્વતની પાછળ અસ્ત જતો હતો, ત્યારે પણ તેને મદદ કરવાનું કર્યું નહીં.
જનેષ્વેષા વ્યવસ્થેતિ શ્રૂયતે સ્રવલિતો હ્યધઃ। દિનેનાનુગતો ભાનુઃ સ્વજનં પરિપૂરયન્
લોકોમાં એવી વ્યવસ્થા છે કે, કહેવાય છે, સૂર્ય દિવસને અનુસરીને, પોતાનાં લોકોમાં પ્રકાશ ફેલાવે છે, પછી નીચે જતો રહે છે.
સંધ્યાબદ્ધાંજલિપુટા મુનયોભિમુખા રવિમ્। યાવદદ્યાસતે શીઘ્રં નિવાર્યોષ્ણાભિભાવિતામ્
સાંજના સમયે ઋષિઓ હાથ જોડીને સૂર્ય તરફ મુખ કરીને, જ્યાં સુધી શક્ય હોય ત્યાં સુધી પ્રાર્થના કરે છે, ત્યાં સુધી કે, ઝડપથી તેને તીવ્ર ઉષ્ણતાથી રોકવું પડે.
વ્યજૃંભતાથ લોકેસ્મિન્ક્રમાદ્વૈભાવરં તમઃ। કુટિલસ્યેવ હૃદયે કાલુષ્યં દૂષયન્મનઃ
પછી ધીરે ધીરે રાતનું અંધકાર જગતમાં પ્રસરી ગયું, અને તે વાંકા હૃદયની કલુષતા જેવી મનને દૂષિત કરતું હતું.
જ્વલત્ફણિફણારત્નદીપોદ્યોતિત ભિત્તિકે। શયને શશસંઘાત રત્નવસ્ત્રોત્તરચ્છદે
જ્વલંત સાપના ફણ પરના તેજસ્વી રત્નોથી દીવાલો પ્રકાશિત થતી, ચાંદની અને કિંમતી વસ્ત્રોથી છવાયેલાં શયન પર તે સુતેલા.
નાનારત્નદ્યુતિલસચ્છક્રચાપવિડંબકે। રત્નૈઃ કિંકિણિજાલેન લસન્મુક્તાકલાપકે
વિવિધ રત્નોની ઝગમગાહટથી, જાણે ઇન્દ્રધનુષની નકલ કરે છે, અને રત્નોની ઝાંઝર અને તેજસ્વી મુક્તામાળાથી શોભાયમાન.
કમનીયચલલ્લીલા વિતાનાચ્છાદિતાંબરે। મંદરે મંન્દસંચારં ગતે ગિરિસુતાયુતઃ
મોહક, હળવે હલનારી રમણીય છત આકાશ પર ફેલાઈ હતી, જ્યારે મંદર પર્વત ધીરે ધીરે ચાલતો, પર્વતકન્યાની સાથે હતો.
તસ્થૌ ગિરિસુતા બાહુલતા મિલિતકંધરઃ। શશિમૌલિઃ સિતજ્યોત્સ્નાસ્ફારપૂરિતગોચરઃ
પર્વતકન્યા, પોતાની બાહુઓ ગળે મિલાવી, ત્યાં ઉભી રહી, જ્યારે ચાંદનીમુકુટધારી, વિશાળ શ્વેત ચાંદનીથી ભરેલા દૃષ્ટિ સાથે, સ્થિર રહ્યો.
ગિરિજાપ્યસિતાપાંગી નીલોત્પલદલચ્છવિઃ। વિભાવર્યા ચ સંપૃક્તા બભૂવાતીવ ગોમયી
ગિરિજા, કાળી આંખો અને નીલકમળની પાંદડાની જેમ રંગીન, રાત્રિ સાથે ભળી જઈ, અત્યંત તેજસ્વી દેખાતી હતી.
તામુવાચ તતો દેવઃ ક્રીડાકેલિકલાયુતામ્
પછી દેવતાએ, રમતમાં નિપુણ, તેને સંબોધી કહ્યું.
શર્વ ઉવાચ। શરીરે મમ તન્વંગિ સિતે ભાસ્યસિતદ્યુતિઃ। ભુજંગી વા સિતા શુભ્રે સંશ્લિષ્ટા ચંદનેતરૌ
શરવે કહ્યું: સુકુમારી, મારા શરીર પર સફેદ તેજ ઝળહળી રહ્યું છે; શું એ શુદ્ધ અને તેજસ્વી સફેદ સાપ છે, કે ચંદનથી સુગંધિત મારા હાથમાં લપટાયેલો છે?
ચંદ્રાતપેન સંપૃક્તા રુધિરામ્બરસંવૃતા। રજની વા સિતે પક્ષે દૃષ્ટિદોષં દદાસિ મે
કે ચાંદનીના પ્રકાશમાં સ્નાન કરેલી, લાલ વસ્ત્ર પહેરેલી, કે પછી શુક્લપક્ષની રાત્રિ છે, જે મને દૃષ્ટિદોષ આપી રહી છે?
ઇત્યુક્તા ગિરિજા તેન મુક્તકંઠા પિનાકિનમ્। ઉવાચ કોપરક્તાક્ષી ભ્રુકુટી વિકૃતાનના
આ રીતે તેની વાત સાંભળી, ગિરિજાએ ખુલ્લા અવાજે, ક્રોધથી લાલ આંખો અને ભ્રૂકુટિ ચઢાવી, પિનાકધારીને જવાબ આપ્યો.
દેવ્યુવાચ-। સ્વકૃતેન જનઃ સર્વો જાડ્યેન પરિભૂયતે। અવશ્યમર્થી પ્રાપ્નોતિ ખંડનં શશિમંડન
દેવી બોલી: દરેક મનુષ્ય પોતાના કર્તવ્યથી જ મંદ બની જાય છે; અનિવાર્ય રીતે, માંગનારને ટીકાનો ભાગ ભોગવવો પડે છે, હે ચાંદમુકુટધારી.
તપોભિર્દીર્ઘચરિતૈર્યા ત્વાં પ્રાર્થિતવત્યહં। તસ્યા મેનિ યતસ્ત્વેષ હ્યવમાનઃ પદે પદે
દીર્ઘકાળ સુધી તપસ્યા કરીને મેં તને મેળવવાનો પ્રયાસ કર્યો, છતાં તારી તરફથી મને દરેક પગલે અપમાન જ મળ્યું છે.
નૈવાસ્મિ કુટિલા શર્વ વિષમા ન ચ ધૂર્જટે। સવિષસ્ત્વં જગત્ખ્યાતો વ્યક્તદોષાકરાશ્રયઃ
હું વાંકી કે દગાબાજ નથી, હે શરવા, હે જટાધારી; દુનિયામાં તો તું જ ઝેરવાળો અને સ્પષ્ટ દોષો ધરાવતો તરીકે ઓળખાય છે.
ત્વં હિ મુષ્ણાસિ દશનાન્નેત્રહંતા ભગસ્ય ચ। આદિત્યસ્ત્વાં વિજાનાતિ ભગવાન્દ્વાદશાત્મકઃ
તમે ભગાના દાંત અને આંખો ચોરી લીધાં, એ તો દ્વાદશરૂપ અદિત્ય પણ જાણે છે.
મૂર્ધ્નિ શૂલં જનયસિ સ્વૈર્દોષૈર્મામધિક્ષિપન્। યસ્ત્વં મામાત્થકૃષ્ણેતિ મહાકાલોસિ વિશ્રુતઃ
તારા પોતાના દોષો મને દોષારોપણ કરીને, તું તારા માથા પર ત્રિશૂલ ધારણ કરે છે; મને 'કાળી' કહીને ઉપહાસ કરે છે, પણ તું તો મહાકાળ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.
યાસ્યામ્યહં પરિત્યક્તુમાત્માનં તપસા ગિરિમ્। જીવંત્યા ન મયા કૃત્યં ધૂર્તેન પરિભૂતયા
હવે હું પર્વત પર જઈને તપસ્યા દ્વારા પોતાને ત્યજી દઈશ; દગાબાજે અપમાન આપ્યા પછી જીવતી રહીને હવે મારા માટે કંઈ બાકી રહ્યું નથી.
કાપાલિકેન ક્ષુદ્રેણ શ્મશાને નિત્યવાસિના। ભૂત્યા વિલિપ્ત સ્વાંગેન માતૃમધ્યસ્થ ચારિણા
એક નીચ કપાળધારી, જે શમશાનમાં રહે છે, શરીરે ભસ્મ લગાવેલો અને માતાઓ વચ્ચે ફરતો હોય, એના દ્વારા અપમાન મળ્યું છે.
નિશમ્ય તસ્યા વચનં કોપતીક્ષ્ણાક્ષરં હરઃ। ઉવાચાનિષ્ટસંભ્રાંતઃ પ્રચલેનેંદુમૌલિના
તેના ગુસ્સાવાળા તીખા શબ્દો સાંભળી, દુઃખી અને ગભરાયેલ હરનું ચાંદ્રકલા પણ કંપી ઉઠ્યું અને તેણે ઉત્તર આપ્યો.
શર્વ ઉવાચ। અગાત્મજાસિ ગિરિજે નાહં નિંદાપરસ્તવ। ચાટૂક્તિબુધ્યા તુ મયા કૃત ઉન્માદસંશ્રયઃ
શરવે કહ્યું: 'પર્વતપુત્રી, હું તારો અપમાન કરનાર નથી; મજાકમાં જ હું પાગલપણું કરતો હતો.'