જાહ્નવીમંડલક્ષુબ્ધતોયાકુલં મા વિશેથા બહુવ્યાઘ્રજુષ્ટે વને। વત્સ સંખ્યેષુ દુર્ગેષુ યદ્વીરક પુત્ર ભાવાયતાં સ્વચ્છચિત્તો જનઃ
બેટા, જ્યાં ગંગાનું પાણી ઉફાણે છે અને જંગલમાં અનેક વાઘો છે, ત્યાં જા નહીં. મુશ્કેલ અને જોખમી જગ્યાએ તારો મન શુદ્ધ રાખજે, હિંમતવાન પુત્ર, અને બધાએ સાવચેત રહેવું.
પ્રાર્થિતં ભવ્યમાયાતિભાવિન્યસૌ ભાવ્યતાં સોપિ નિર્વર્ત્યસર્વૈર્ગુણૈઃ। એવમુક્તોઽનયા વીરકો માતરં સસ્મયન્નાહ લીલાવશાવિષ્ટધીઃ
ભવિષ્યમાં તારા માટે જે શુભ અને ઇચ્છિત છે, તે નિશ્ચિતપણે બધા ગુણોથી યુક્ત બનીને પૂરું થશે. માતાએ આમ કહ્યું ત્યારે, રમતમાં મગ્ન બાળક હસતાં હસતાં માતાને જવાબ આપ્યો.
એષ માત્રા સ્વયં મે કૃતઃ કંકણઃ પત્રકશ્ચિત્રિતઃ પાટલૈર્બિંદુભિઃ। ચારુપુષ્પૈરિયં માલતીભિઃ કૃતામાલિકા મે શિરસ્યાહિતા કોમલા
મારે માટે આ કંકણ માતાએ પોતે બનાવ્યું છે, જેમાં લાલ બિંદુઓ અને પાંદડાં છે; અને આ નાજુક મોગરાની માળા પણ માતાએ સુંદર રીતે બનાવી મારી ટોચ પર મૂકી છે.
તોષયામીશ્વરીમિત્યયં સત્વરં ચિંતયિત્વા વ્રજદ્બાહ્યતઃ ક્રીડનમ્। સ્વૈર્ગણૈઃ સંયુતો વીરકો હર્ષિતો દક્ષિણાત્પશ્ચિમં પશ્ચિમાદુત્તરમ્
‘હું દેવીને પ્રસન્ન કરીશ’ એમ વિચારીને, તે તરત જ પોતાના મિત્રો સાથે ખુશખુશાલ બહાર રમવા ગયો, દક્ષિણથી પશ્ચિમ, અને પછી પશ્ચિમથી ઉત્તર તરફ ગમતો ગયો.
ઉત્તરાત્પૂર્વમભ્યેત્ય સખ્યાયુતા પ્રેક્ષતે તં ગવાક્ષાંતરાદ્વીરકં। શૈલપુત્રી બહિઃ ક્રીડિતારં જગત્સ્નેહતઃ પુત્રલુબ્ધાયતસ્સોત્ર કઃ
ઉત્તરથી પૂર્વ તરફ મિત્રો સાથે ગયો ત્યારે પર્વતપુત્રી, માતૃસ્નેહથી તરસેલી, વિંડાની જાળીમાંથી બહાર રમતા વીરકને પ્રેમથી જોઈ રહી હતી.
મોહમાયાતિ યઃ સ્વલ્પવેત્તા જડો માંસવિણ્મૂત્રસંઘાતદેહોદ્વહઃ। દ્રષ્ટુમભ્યંતરં નાકવાસેશ્વરેષ્વિન્દુમૌલિપ્રવિષ્ટેષુ કક્ષાંતરમ્
જે અજ્ઞાન અને મોહગ્રસ્ત છે, જેનું શરીર માંસ, મૂત્ર અને વિસર્જનથી બનેલું છે, એવો કોણ સ્વર્ગના દેવતાઓના આંતરિક ભાગ જોવા ઈચ્છે, જ્યાં ચંદ્રમૌળી દેવતાઓ વસે છે?
વાહનાન્યેવમારોહમાણાસ્તતો લોકપાલાસ્ત્રપૂગં મુહૂર્ત્તાવધિ। ખડ્ગ એષો વિખડ્ગાકરો નિર્મલઃ કૃંતકઃ કસ્ય કેનાહૃતો બ્રૂત નઃ
આ રીતે પોતાના વાહન પર ચઢીને, લોકપાલો અને તેમની ટોળકી થોડા ક્ષણ માટે બોલ્યા: ‘આ નિર્મળ અને તીક્ષ્ણ તલવાર કોણ લાવ્યો? કોના માટે છે? અમને કહો.’
નોભવેદ્ધસ્તદંડેન કિં બ્રૂમહે ભીમમૂર્ત્યં ગણે નાસ્તિ કૃત્યં ગિરૌ। પાશ એષોસ્તિ તેનાત્ર કો બધ્યતે મા વૃથા લોકપાલાનુગાસ્તિષ્ઠત
હાથથી આ શસ્ત્ર ચલાવવું યોગ્ય નથી; હવે શું કહીએ? ગણોમાં પર્વત પર આવી ભયાનક શસ્ત્રની જરૂર નથી. આ પાશ છે, તો અહીં કોણને બાંધવું? લોકપાલોના અનુયાયીઓ, વ્યર્થમાં કંઈ કરશો નહીં—શાંતિથી ઊભા રહો.
એવમેવૈતદિત્યબ્રુવંસ્તે તદા વીક્ષ્ય દેવાનુગં વીરકં રક્ષકં। પ્રાહ દેવી વને પર્વતે નિર્જરાધ્યગ્નિશાલામુખે ભૂતલે ભૂતપાઃ
તેઓએ આમ કહ્યું, દેવતાઓ સાથે આવેલા રક્ષક વીરકને જોઈને. ત્યારે દેવી બોલી: ‘વનમાં, પર્વત પર, ગુફાના દ્વારે કે અગ્નિશાળાના તળે, ભૂતપાલો ત્યાં રહેવા જોઈએ.’
નિર્ઝરાંભો નિપાતેષુ નો મજ્જતાત્પુષ્પજાલાવનદ્ધેષુ ધામસ્વપિ। પ્રોચ્ચનાનાદ્રિકુંજાવગાહેષ્વથો મારુતાસ્ફોટસંરક્ષણે કામતઃ
પુષ્પોથી ઢંકાયેલા જળાશયોમાં કે ઝરણાના પડછાયામાં તે પડી ન જાય; ઘન પર્વતકુંજોમાં પ્રવેશ ન કરે અને વાવાઝોડાની અસરથી બચી રહે—જેમ ઈચ્છા હોય તેમ તેની રક્ષા થવી જોઈએ.
કાંચનોત્તુંગ શૃંગાવરોહક્ષિતૌ હૈમરેણૂત્કરાસંગપિંગદ્યુતિઃ। ખેચરાણાં વને ચાપિ રમ્યે બભૌ રૂપસંપત્પ્રકારોગણો વાસિતુમ્
મંદરપરના સુવર્ણ ઢાળ પર, જ્યાં ધરતી પર સોનાની ધૂળની છટા છે, અને સુંદર વનમાં જ્યાં દેવતાઓ આવે છે, ત્યાં તે સર્વગુણોથી તેજસ્વી બનીને વસવા યોગ્ય રીતે ઝગમગતો હતો.
મંદરેકંદરે ચારુવાપીતટે કુન્દમંદારપુષ્પપ્રવાલાંબુજે। સિદ્ધનારીભિરાપીતરૂપામૃતં વિસ્તૃતૈર્નેત્રમાત્રૈરનુન્મેષિભિઃ1.43.
મંદરપર્વતની ખીણમાં એક સુંદર તળાવમાં, મોગરા, મંદારના ફૂલો, કોમળ પાંદડાં અને કમળો વચ્ચે, સિદ્ધ સ્ત્રીઓ વિશાળ અને અચળ દ્રષ્ટિથી તેની સુંદરતાનું અમૃત પી રહી હતી.
વીરકં શૈલપુત્રી નિમેષાંતરાદસ્મરત્પુત્રગૃધ્નુર્વિનોદાર્થિની। સોપિ તાદૃક્ક્ષણાવાપ્તપુણ્યોદયો યો હિ જન્માંતરેઽસ્યાત્મજત્વં તતઃ
પર્વતપુત્રી, પોતાના પુત્ર માટે તરસેલી અને આનંદની ઇચ્છા ધરાવતી, પળના ઝપટામાં વીરકને યાદ કરતી; અને એ પળે મળેલા પુણ્યના ફળે, તે આ જન્મમાં તેનો પુત્ર થયો.
ક્રીડતસ્તસ્ય તૃપ્તિઃ કથં જાયતે યોપિ ભાવાજ્યગ? દ્વેધસા તેજસા। કલિપતઃપ્રેક્ષણં દિવ્યગીતક્ષણં નૃત્યલોલૈર્ગણૈશૈઃ પ્રવૃત્યક્ષણં
જેનું સ્વરૂપ હંમેશા તાજું છે, એવો રમતમાં મગ્ન બાળક ક્યારેય સંતોષ પામે? તેના માટે દરેક ક્ષણ દૃશ્યનો આનંદ, દિવ્ય ગીતો અને મિત્રો સાથેના નૃત્યથી ભરપૂર હતી.
સિંહનાદાકુલે ગંડશૈલે જ્વલદ્રત્નજાલે બૃહત્સાલતાલેક્ષણમ્। ફુલ્લનાના તમાલાલિકાલેક્ષણં વૃક્ષમૂલે વિલોલોમરાલેક્ષણમ્
સિંહના ગર્જનાથી ગૂંજી રહેલા પહાડના ગુફાઓમાં, તેજસ્વી રત્નોથી શોભાયમાન, વિશાળ સાલ વૃક્ષોની સાક્ષી હેઠળ, વિવિધ ખીલી ગયેલી તમાલના ગુલાબી ફૂલોની છાયામાં, અને જ્યાં મૃગો શાંતપણે ફરતાં હતાં, ત્યાં તેઓ દેખાયા.
સ્વલ્પપંકે જલે પંકજાંકેક્ષણં માતુરંકે શુભે નિષ્કલંકેક્ષણમ્। પરિક્રીડતે બાલલીલાવિસારી ગણેશાધિપા દેવતાનંદકારી
થોડા પાણીમાં, કમળને નિહાળતો, માતાના ખોળામાં, નિર્મળ અને નિષ્કલંક, બાળપણની લીલાઓમાં રમતો, દેવતાઓને આનંદ આપનાર, ગણેશ, ગણોના સ્વામી, પ્રસન્નતાનો પ્રસાર કરતો હતો.
નિકુંજેષુ વિદ્યાધરોદ્ગીતશીલઃ પિનાકીવ લીલાવિલાસૈઃ સલીલઃ। પ્રકાશ્ય ભુવનં ગોભિસ્તતો દિનકરે ગતે
વનમાં, વિદ્યાધરોએ જેની પ્રશંસા ગાઈ હતી, તે પિનાકધારી શિવની જેમ રમતમાં મગ્ન થઈને, ગાયો સાથે આખા જગતને પ્રકાશિત કરતો રહ્યો, જ્યાં સુધી સૂર્ય અસ્ત ન થયો.
દેશાંતરં તદા પશ્ચાદ્દૂરસ્થો ધરણીધરઃ। મિત્રત્વમસ્ય સુદૃઢં હૃદયે દ્યોતયન્નિવ
પછી, જ્યારે સૂર્ય અસ્ત થયો અને પહાડ દૂર દેખાતા, ત્યારે તેણે હૃદયમાં દૃઢ મિત્રતા પ્રકાશિત કરી, જાણે ચમકતો હોય.
નિત્યમારાધિતો વિપ્રૈઃ શ્રીમાન્વિઘનસઃ સુતઃ। નાકરોત્સવિતુર્મેરુરુપકારં પતિષ્યતઃ
બ્રાહ્મણો દ્વારા હંમેશા પૂજાતા, વિઘ્નસાનો તેજસ્વી પુત્ર, જ્યારે સૂર્ય મેરુ પર્વતની પાછળ અસ્ત જતો હતો, ત્યારે પણ તેને મદદ કરવાનું કર્યું નહીં.
જનેષ્વેષા વ્યવસ્થેતિ શ્રૂયતે સ્રવલિતો હ્યધઃ। દિનેનાનુગતો ભાનુઃ સ્વજનં પરિપૂરયન્
લોકોમાં એવી વ્યવસ્થા છે કે, કહેવાય છે, સૂર્ય દિવસને અનુસરીને, પોતાનાં લોકોમાં પ્રકાશ ફેલાવે છે, પછી નીચે જતો રહે છે.
સંધ્યાબદ્ધાંજલિપુટા મુનયોભિમુખા રવિમ્। યાવદદ્યાસતે શીઘ્રં નિવાર્યોષ્ણાભિભાવિતામ્
સાંજના સમયે ઋષિઓ હાથ જોડીને સૂર્ય તરફ મુખ કરીને, જ્યાં સુધી શક્ય હોય ત્યાં સુધી પ્રાર્થના કરે છે, ત્યાં સુધી કે, ઝડપથી તેને તીવ્ર ઉષ્ણતાથી રોકવું પડે.
વ્યજૃંભતાથ લોકેસ્મિન્ક્રમાદ્વૈભાવરં તમઃ। કુટિલસ્યેવ હૃદયે કાલુષ્યં દૂષયન્મનઃ
પછી ધીરે ધીરે રાતનું અંધકાર જગતમાં પ્રસરી ગયું, અને તે વાંકા હૃદયની કલુષતા જેવી મનને દૂષિત કરતું હતું.
જ્વલત્ફણિફણારત્નદીપોદ્યોતિત ભિત્તિકે। શયને શશસંઘાત રત્નવસ્ત્રોત્તરચ્છદે
જ્વલંત સાપના ફણ પરના તેજસ્વી રત્નોથી દીવાલો પ્રકાશિત થતી, ચાંદની અને કિંમતી વસ્ત્રોથી છવાયેલાં શયન પર તે સુતેલા.
નાનારત્નદ્યુતિલસચ્છક્રચાપવિડંબકે। રત્નૈઃ કિંકિણિજાલેન લસન્મુક્તાકલાપકે
વિવિધ રત્નોની ઝગમગાહટથી, જાણે ઇન્દ્રધનુષની નકલ કરે છે, અને રત્નોની ઝાંઝર અને તેજસ્વી મુક્તામાળાથી શોભાયમાન.
કમનીયચલલ્લીલા વિતાનાચ્છાદિતાંબરે। મંદરે મંન્દસંચારં ગતે ગિરિસુતાયુતઃ
મોહક, હળવે હલનારી રમણીય છત આકાશ પર ફેલાઈ હતી, જ્યારે મંદર પર્વત ધીરે ધીરે ચાલતો, પર્વતકન્યાની સાથે હતો.
તસ્થૌ ગિરિસુતા બાહુલતા મિલિતકંધરઃ। શશિમૌલિઃ સિતજ્યોત્સ્નાસ્ફારપૂરિતગોચરઃ
પર્વતકન્યા, પોતાની બાહુઓ ગળે મિલાવી, ત્યાં ઉભી રહી, જ્યારે ચાંદનીમુકુટધારી, વિશાળ શ્વેત ચાંદનીથી ભરેલા દૃષ્ટિ સાથે, સ્થિર રહ્યો.
ગિરિજાપ્યસિતાપાંગી નીલોત્પલદલચ્છવિઃ। વિભાવર્યા ચ સંપૃક્તા બભૂવાતીવ ગોમયી
ગિરિજા, કાળી આંખો અને નીલકમળની પાંદડાની જેમ રંગીન, રાત્રિ સાથે ભળી જઈ, અત્યંત તેજસ્વી દેખાતી હતી.
તામુવાચ તતો દેવઃ ક્રીડાકેલિકલાયુતામ્
પછી દેવતાએ, રમતમાં નિપુણ, તેને સંબોધી કહ્યું.
શર્વ ઉવાચ। શરીરે મમ તન્વંગિ સિતે ભાસ્યસિતદ્યુતિઃ। ભુજંગી વા સિતા શુભ્રે સંશ્લિષ્ટા ચંદનેતરૌ
શરવે કહ્યું: સુકુમારી, મારા શરીર પર સફેદ તેજ ઝળહળી રહ્યું છે; શું એ શુદ્ધ અને તેજસ્વી સફેદ સાપ છે, કે ચંદનથી સુગંધિત મારા હાથમાં લપટાયેલો છે?
ચંદ્રાતપેન સંપૃક્તા રુધિરામ્બરસંવૃતા। રજની વા સિતે પક્ષે દૃષ્ટિદોષં દદાસિ મે
કે ચાંદનીના પ્રકાશમાં સ્નાન કરેલી, લાલ વસ્ત્ર પહેરેલી, કે પછી શુક્લપક્ષની રાત્રિ છે, જે મને દૃષ્ટિદોષ આપી રહી છે?