જગદાપૂરિતં સર્વમેભિર્ભીમૈર્મહાબલૈઃ। સિદ્ધક્ષેત્રેષુ રથ્યાસુ જીર્ણોદ્યાનેષુ વેશ્મસુ
આ ભયાનક અને શક્તિશાળી ગણેશો દ્વારા આખું જગત ભરાઈ ગયું છે—પવિત્ર સ્થળો, રસ્તાઓ, જૂના બગીચા અને ઘરોમાં.
દાનવાનાં શરીરેષુ બાલેષૂન્મત્તકેષુ ચ। એતે વિશંતિ મુદિતા નાનાહારવિહારિણઃ
તેઓ આનંદપૂર્વક દાનવો, બાળકો અને પાગલોના શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે, અને વિવિધ પ્રકારના ખોરાકમાં આનંદ મેળવે છે.
ઊષ્મપાઃ ફેનપાશ્ચૈવ ધૂમપા મધુપાયિનઃ। મેદાહારારુધિરપાસ્સર્વભક્ષા હ્યભોજનાઃ
કેટલાક ઉષ્મા પીવે છે, કેટલાક ફેન પીવે છે, કેટલાક ધૂમ પીવે છે, કેટલાક મધ પીવે છે; કેટલાક ચરબી ખાય છે, કેટલાક લોહી પીવે છે, કેટલાક બધું જ ખાય છે, અને કેટલાક કંઈ જ ખાતાં નથી.
દેવાદાસ્તાપસાહારા નાનાવાદ્યરતિપ્રિયાઃ। ન હિ વક્તુમનંતત્વાચ્છક્યન્તે હિ ગણાઃ પૃથક્
કેટલાક દેવોને અર્પણ કરેલા ભોજન પર જીવે છે, કેટલાક તપસ્વીઓના ભોજન પર, અને કેટલાક વિવિધ વાદ્યોમાં આનંદ મેળવે છે; તેઓ અનંત છે, તેથી દરેકને અલગથી વર્ણવી શકાતાં નથી.
દેવ્યુવાચ-। નાગત્વગુત્તરાસંગઃ શુદ્ધાંગો મુંજમેખલી। મનઃશિલેન કલ્કેન ચપલો રંજિતાનનઃ
દેવી બોલી: એ હાથીની ચામડીનું વસ્ત્ર પહેરે છે, શરીર શુદ્ધ છે, મુંજ ઘાસની કમરપટ્ટી છે, મનશિલાથી ચહેરો રંગેલો છે, અને ખૂબ ચપળ છે.
ભૃંગદષ્ટોત્પલાનાં ચ સ્રગ્દામા મધુરાકૃતિઃ। પાષાણશકલોત્તાન કાંસ્યતાલપ્રવર્તકઃ
એ ભમરો અને દબાયેલા કમળોની વણેલી માળા પહેરે છે, રૂપે મીઠો છે; પથ્થરનાં ટુકડા ઉપાડે છે અને કાંસાના ઝાંઝ વગાડે છે.
અસૌ ગણેશ્વરો દેવ કિંનામા કિન્નરાનુગઃ। ય એષ ગણગીતેષુ દત્તકર્ણો મુહુર્મુહુઃ
આ ગણેશોનો સ્વામી કોણ છે, જે કિન્નરોની સાથે છે, અને વારંવાર ગણેશોનો ગીત સાંભળવા ઉત્સુક છે?
શર્વ ઉવાચ-। સ એષ વીરકો દેવિ સદા મે હૃદયપ્રિયઃ। નાનાશ્ચર્યગુણાધારો ગણેશ્વર ગણાર્ચિતઃ
શરવા બોલ્યા: એ વીરક છે, દેવી, જે હંમેશા મારા હૃદયને પ્રિય છે; અનેક અદભુત ગુણોથી ભરપૂર, ગણેશોનો સ્વામી, ગણેશો દ્વારા પૂજિત.
દેવ્યુવાચ। ઈદૃશસ્ય સુતસ્યાસ્તિ મમોત્કંઠા પુરાંતક। કદાહમીદૃશં પુત્રં દ્રક્ષ્યામ્યાનંદદાયકં
દેવી બોલી: હે પુરાંતક, મને આવા પુત્રની ઇચ્છા હતી; ક્યારે હું આવો આનંદ આપનાર પુત્ર જોઈશ?
શર્વ ઉવાચ-। એષ એવ સુતસ્તેસ્તુ નયનાનંદકારકઃ। ત્વયા માત્રા કૃતાર્થો હિ વીરકોપિ સુમધ્યમે
શરવા બોલ્યા: એ જ તારો પુત્ર બનશે, તારા નેત્રોને આનંદ આપનાર; તું માતા તરીકે વીરકને પૂર્ણ કરશે, હે સુમધ્યમે.
ઇત્યુક્ત્વા પ્રેષયામાસ વિજયાં હર્ષણોત્સુકાં। વીરકાનયનાયાશુ દુહિતા ભૂભૃતઃ સખીં
આ રીતે કહીને, તેણે વિજયાને, જે આનંદથી ઉત્સુક હતી અને પર્વતપુત્રીની સખી હતી, વીરકને લાવવા માટે તરત મોકલી.
સાવરુહ્ય ત્વરાયુક્તા પ્રાસાદાદંબરસ્પૃશઃ। ગણપં ગણમધ્યસ્થં સૂર્યકોટિપ્રવર્તનમ્
એ ત્વરાથી આકાશને સ્પર્શતા મહેલમાંથી નીચે ઉતરી, ગણેશો વચ્ચે ગણેશોનો મુખ્ય, જે કરોડો સૂર્ય જેવો તેજ ધરાવતો હતો, તેને જોઈ.
વિજયોવાચ-। એહિ વીરક ચાપલ્યાત્ત્વયા દેવી પ્રતોષિતા। ત્વામાહ્વયતિ ચેત્યુક્તસ્ત્યક્ત્વા પાષાણખંડકમ્
વિજયાએ કહ્યું: આવો વીરક! તારી ચપલતાથી દેવી ખુશ છે; દેવી તને બોલાવે છે—પથ્થરનો ટુકડો મૂકી દો,
દેવ્યાઃ સપીપમાગચ્છદ્વિજયાનુગતઃ શનૈઃ। પ્રાસાદશિખરોત્ફુલ્લરક્તાંબુજનિભ દ્યુતિઃ
તે વિજયાની સાથે ધીમે ધીમે દેવી પાસે આવ્યો, તેની કાંતિ મહેલના શિખર પર ફૂલેલા લાલ કમળ જેવી હતી.
તં દૃષ્ટ્વા પ્રસ્થિતાનલ્પસ્વાદુક્ષીરપયોધરા। ગિરિજોવાચ-। પિબ ક્ષીરમિદં વત્સ સ્રુતં પિબ યથેચ્છકમ્
તેને આવતો જોઈને, ગિરિજાના સ્તન મીઠા દૂધથી ભરેલા હતા; ગિરિજાએ કહ્યું: આ દૂધ પી, બાલક, તાજું વહેલું છે—જે તને ગમે તેટલું પી.
ઉવાચ દેવી સસ્નેહં ગિરા મધુરવર્ણયા। એહિ સદ્યો હિ જાતોસિ મે પુત્રકો દેવદેવેન દત્તોધુના વીરક
દેવી પ્રેમથી, મીઠી વાણીમાં બોલી: આવો, તું હમણાં જ મારા પુત્ર તરીકે જન્મેલ છે, દેવોના દેવ દ્વારા આપેલ, હે વીરક.
ઉક્તવત્યંકઆધાય પર્યષ્વજત્તં કપોલે ચુચુંબાગરાણ્નંદિની। મૂર્ધ્ન્યુપાઘ્રાય સંમાર્જ્ય ગાત્રાણિ ચાભૂષયામાસ દિવ્યૈઃ સ્વયંભૂષણૈઃ
આવું કહીને, તેણે બાળકને ગળે લગાડ્યો, તેને પોતાની ગોદમાં બેસાડ્યો, ગાલ પર ચુંબન કર્યું, આનંદથી માથું સુઘાંયું, શરીર પર હાથ ફેરવ્યો અને પોતે બનાવેલા દિવ્ય આભૂષણોથી તેને શણગાર્યો.
કિંકિણીમેખલાનૂપુરૈઃ સન્મણિપ્રોતકેયૂરહારૈરમૂલ્યૈર્ગુણૈઃ। કોમલૈઃ પલ્લવૈશ્ચિત્રિતશ્ચારુભિર્મંગલૈઃ કંકણૈર્દિવ્યમંત્રોદ્ભવૈઃ
તેણે ઘંટિયાળી કમરપટ્ટા, પાયલ, સુંદર રત્નોથી જડિત કાંડા, કિંમતી હાર, નરમ પાંદડાં, મનોહર અને શુભ કંકણો તથા દિવ્ય મંત્રોથી ઉત્પન્ન થયેલા ચુડાં પહેરાવીને બાળકને શણગાર્યો.
તસ્ય શુદ્ધૈસ્તતોભૂરિભિશ્ચાકરોન્મિશ્રસિદ્ધાર્થકૈરઙ્ગરક્ષાવિધિં। એવમાદાય ચોવાચ કૃત્વા સ્રજં મૂર્ધ્નિ ગોરોચનાપત્રભંગોજ્જ્વલૈઃ
પવિત્ર અને ઉત્તમ સામગ્રીથી તેણે બાળકના શરીરની રક્ષા માટે વિધિ કરી, પછી તેજસ્વી ગૌરોચન અને તાજા પાંદડાંથી બનેલી માળા માથા પર મુકી, તેને કહ્યું.
વત્સવત્સાધુના ક્રીડ સાર્દ્ધં ગણૈરપ્રમત્તો વ્રજ શ્વભ્રવર્જં શનૈઃ। વ્યાલમાલાકુલાઃ શૈલસાનુદ્રુમાદંતિભિર્ભગ્નશાખાઃ પરં ભંગિનઃ
બેટા, મિત્રો સાથે આનંદથી રમ, પણ સાવધ રહે; ધીરે ધીરે જા અને ખીણો ટાળ. પર્વતના ઢાળ પર સાપોની પાંખડીઓ છે અને હાથીઓએ ઝાડની ડાળીઓ તોડી નાખી છે.
જાહ્નવીમંડલક્ષુબ્ધતોયાકુલં મા વિશેથા બહુવ્યાઘ્રજુષ્ટે વને। વત્સ સંખ્યેષુ દુર્ગેષુ યદ્વીરક પુત્ર ભાવાયતાં સ્વચ્છચિત્તો જનઃ
બેટા, જ્યાં ગંગાનું પાણી ઉફાણે છે અને જંગલમાં અનેક વાઘો છે, ત્યાં જા નહીં. મુશ્કેલ અને જોખમી જગ્યાએ તારો મન શુદ્ધ રાખજે, હિંમતવાન પુત્ર, અને બધાએ સાવચેત રહેવું.
પ્રાર્થિતં ભવ્યમાયાતિભાવિન્યસૌ ભાવ્યતાં સોપિ નિર્વર્ત્યસર્વૈર્ગુણૈઃ। એવમુક્તોઽનયા વીરકો માતરં સસ્મયન્નાહ લીલાવશાવિષ્ટધીઃ
ભવિષ્યમાં તારા માટે જે શુભ અને ઇચ્છિત છે, તે નિશ્ચિતપણે બધા ગુણોથી યુક્ત બનીને પૂરું થશે. માતાએ આમ કહ્યું ત્યારે, રમતમાં મગ્ન બાળક હસતાં હસતાં માતાને જવાબ આપ્યો.
એષ માત્રા સ્વયં મે કૃતઃ કંકણઃ પત્રકશ્ચિત્રિતઃ પાટલૈર્બિંદુભિઃ। ચારુપુષ્પૈરિયં માલતીભિઃ કૃતામાલિકા મે શિરસ્યાહિતા કોમલા
મારે માટે આ કંકણ માતાએ પોતે બનાવ્યું છે, જેમાં લાલ બિંદુઓ અને પાંદડાં છે; અને આ નાજુક મોગરાની માળા પણ માતાએ સુંદર રીતે બનાવી મારી ટોચ પર મૂકી છે.
તોષયામીશ્વરીમિત્યયં સત્વરં ચિંતયિત્વા વ્રજદ્બાહ્યતઃ ક્રીડનમ્। સ્વૈર્ગણૈઃ સંયુતો વીરકો હર્ષિતો દક્ષિણાત્પશ્ચિમં પશ્ચિમાદુત્તરમ્
‘હું દેવીને પ્રસન્ન કરીશ’ એમ વિચારીને, તે તરત જ પોતાના મિત્રો સાથે ખુશખુશાલ બહાર રમવા ગયો, દક્ષિણથી પશ્ચિમ, અને પછી પશ્ચિમથી ઉત્તર તરફ ગમતો ગયો.
ઉત્તરાત્પૂર્વમભ્યેત્ય સખ્યાયુતા પ્રેક્ષતે તં ગવાક્ષાંતરાદ્વીરકં। શૈલપુત્રી બહિઃ ક્રીડિતારં જગત્સ્નેહતઃ પુત્રલુબ્ધાયતસ્સોત્ર કઃ
ઉત્તરથી પૂર્વ તરફ મિત્રો સાથે ગયો ત્યારે પર્વતપુત્રી, માતૃસ્નેહથી તરસેલી, વિંડાની જાળીમાંથી બહાર રમતા વીરકને પ્રેમથી જોઈ રહી હતી.
મોહમાયાતિ યઃ સ્વલ્પવેત્તા જડો માંસવિણ્મૂત્રસંઘાતદેહોદ્વહઃ। દ્રષ્ટુમભ્યંતરં નાકવાસેશ્વરેષ્વિન્દુમૌલિપ્રવિષ્ટેષુ કક્ષાંતરમ્
જે અજ્ઞાન અને મોહગ્રસ્ત છે, જેનું શરીર માંસ, મૂત્ર અને વિસર્જનથી બનેલું છે, એવો કોણ સ્વર્ગના દેવતાઓના આંતરિક ભાગ જોવા ઈચ્છે, જ્યાં ચંદ્રમૌળી દેવતાઓ વસે છે?
વાહનાન્યેવમારોહમાણાસ્તતો લોકપાલાસ્ત્રપૂગં મુહૂર્ત્તાવધિ। ખડ્ગ એષો વિખડ્ગાકરો નિર્મલઃ કૃંતકઃ કસ્ય કેનાહૃતો બ્રૂત નઃ
આ રીતે પોતાના વાહન પર ચઢીને, લોકપાલો અને તેમની ટોળકી થોડા ક્ષણ માટે બોલ્યા: ‘આ નિર્મળ અને તીક્ષ્ણ તલવાર કોણ લાવ્યો? કોના માટે છે? અમને કહો.’
નોભવેદ્ધસ્તદંડેન કિં બ્રૂમહે ભીમમૂર્ત્યં ગણે નાસ્તિ કૃત્યં ગિરૌ। પાશ એષોસ્તિ તેનાત્ર કો બધ્યતે મા વૃથા લોકપાલાનુગાસ્તિષ્ઠત
હાથથી આ શસ્ત્ર ચલાવવું યોગ્ય નથી; હવે શું કહીએ? ગણોમાં પર્વત પર આવી ભયાનક શસ્ત્રની જરૂર નથી. આ પાશ છે, તો અહીં કોણને બાંધવું? લોકપાલોના અનુયાયીઓ, વ્યર્થમાં કંઈ કરશો નહીં—શાંતિથી ઊભા રહો.
એવમેવૈતદિત્યબ્રુવંસ્તે તદા વીક્ષ્ય દેવાનુગં વીરકં રક્ષકં। પ્રાહ દેવી વને પર્વતે નિર્જરાધ્યગ્નિશાલામુખે ભૂતલે ભૂતપાઃ
તેઓએ આમ કહ્યું, દેવતાઓ સાથે આવેલા રક્ષક વીરકને જોઈને. ત્યારે દેવી બોલી: ‘વનમાં, પર્વત પર, ગુફાના દ્વારે કે અગ્નિશાળાના તળે, ભૂતપાલો ત્યાં રહેવા જોઈએ.’
નિર્ઝરાંભો નિપાતેષુ નો મજ્જતાત્પુષ્પજાલાવનદ્ધેષુ ધામસ્વપિ। પ્રોચ્ચનાનાદ્રિકુંજાવગાહેષ્વથો મારુતાસ્ફોટસંરક્ષણે કામતઃ
પુષ્પોથી ઢંકાયેલા જળાશયોમાં કે ઝરણાના પડછાયામાં તે પડી ન જાય; ઘન પર્વતકુંજોમાં પ્રવેશ ન કરે અને વાવાઝોડાની અસરથી બચી રહે—જેમ ઈચ્છા હોય તેમ તેની રક્ષા થવી જોઈએ.