અસ્ત્યત્ર હિ મહત્કાર્યં દેવાનાં હિમભૂધર। એવં શ્રુત્વા તુ શૈલેંદ્રો નારદાત્સર્વમેવ હિ
હે હિમભૂધર, અહીં દેવો માટે મોટું કાર્ય છે; આમ, નારદ પાસેથી બધું સાંભળીને પર્વતોના સ્વામીએ—
સ્વમાત્માનં પુનર્જાતં મેને મેનાપતિસ્તદા। ઉવાચ ચાપિ સંહૃષ્ટો નારદં તુ હિમાચલઃ
તે સમયે, મેનાના પતિએ પોતાને ફરી જન્મેલો માન્યો; અને આનંદથી હિમાચલએ નારદને કહ્યું.
દુસ્તરાન્નરકાદ્ઘોરાદુદ્ધૃતોસ્મિ ત્વયા વિભો। પાતાલાદહમુદ્ધૃત્ય સપ્તલોકાધિપઃ કૃતઃ
હે સ્વામી, તમે મને ભયંકર, અતિ દુષ્કર નરકમાંથી બચાવ્યા; પાતાળમાંથી ઉપાડી, મને સાત લોકનો સ્વામી બનાવ્યો.
હિમાચલોસ્મિ વિખ્યાતસ્ત્વયા મુનિવરાધુના। હિમાચલાચ્છતગુણાં પ્રાપિતોસ્મિ સમુન્નતિં
હવે, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, તમારી કૃપાથી હું હિમાચલ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો છું; તમારાથી હું હિમાચલ કરતાં શતગણો ઊંચો થયો છું.
આનંદાદેવ ચાહારિ હૃદયં મે મહામુને। નાધ્યવસ્યતિ કૃત્યાનાં વિભાગપ્રવિચારણમ્
હે મહામુનિ, આનંદથી મારું હૃદય આનંદિત થઈ ગયું છે; હવે હું કઈ ફરજ કેવી રીતે વહેંચવી એ સમજવા સક્ષમ નથી.
ભવદ્વિધાનાં નિયતમમોઘં દર્શનં મુને। ભવદ્ભિરેવ હિ પ્રોક્તં નિવાસાયાત્મરૂપિણામ્
તમારા જેવા લોકોનું દર્શન હંમેશા ફળદાયી હોય છે, હે મુનિ; મુનિઓએ કહ્યું છે કે આત્મરૂપો માત્ર તમારી સાથે રહે છે.
મુનીનાં દેવતાનાં ચ સ્વયં કર્તાસ્મિ કલ્મષમ્। તથાપિ વસ્તુન્યેકસ્મિન્નાજ્ઞા મે સંપ્રદીયતામ્
મુનિઓ અને દેવોમાં, પાપ કરનાર હું પોતે છું; છતાં, આ એક વિષયમાં તમારી આજ્ઞા મને આપો.
ઇત્યુક્તવતિ શૈલેંદ્રે સ તદા હર્ષનિર્ભરઃ। ઉવાચ નારદો વાક્યં કૃતં સર્વમિતિ પ્રભો
પર્વતોના સ્વામીએ આવું કહ્યું ત્યારે, આનંદથી ભરપૂર, નારદે કહ્યું, 'હે સ્વામી, બધું પૂર્ણ થયું છે.'
સુરકાર્યે સ એવાર્થસ્તવાપિ સુમહત્તરઃ। ઇત્યુક્ત્વા નારદઃ શીઘ્રં જગામ ત્રિદિવં તતઃ
દેવોના કામમાં એ જ હેતુ તારા માટે પણ વધુ મહાન છે. આવું કહીને નારદ જલદી સ્વર્ગ તરફ ચાલ્યો.
સ ગત્વા દેવભવનં મહેંદ્રં સંદદર્શ હ। તતોનુરૂપે સ મુનિરુપવિષ્ટો મહાસને
તે દેવોના નિવાસમાં ગયો અને મહેન્દ્રને જોયો. પછી એ મુનિ પોતાના યોગ્ય અને ભવ્ય આસન પર બેઠો.
પૃષ્ટઃ શક્રેણ પ્રોવાચ ગિરિજાસંશ્રયાં કથામ્। નારદ ઉવાચ-। યન્મહ્યમુક્તં કર્તવ્યં તન્મયા કૃતમેવ હિ
શક્રે પૂછતાં, તેણે ગિરિજાના સંબંધમાં કથા કહી. નારદ બોલ્યા: જે કામ મને કરવાનું કહ્યું હતું, એ મેં કરી દીધું છે.
કિંતુ પંચશરસ્યેષુ ગોચરત્વમપેક્ષિતમ્। ઇત્યુક્તો દેવરાજસ્તુ મુનિના કાર્યદર્શિના1.43.
પણ પાંચ બાણવાળા માટેનું ક્ષેત્ર જરૂરી છે. આવું કાર્યની સમજ ધરાવતા મુનિએ કહ્યું ત્યારે દેવરાજે જવાબ આપ્યો.
ચૂતાંકુરાસ્ત્રં સસ્માર ભગવાન્પાકશાસનઃ। સસ્મૃતસ્તુ તદા ક્ષિપ્રં સહસ્રાક્ષેણ ધીમતા
ભગવાન પાકશાસનએ ચૂતાંકુરનું શસ્ત્ર યાદ કર્યું. બુદ્ધિશાળી સહસ્રાક્ષે યાદ કરતાં એ તરત જ પ્રગટ થયું.
ઉપતસ્થે રતિયુતઃ સવિલાસો ઝષધ્વજઃ। પ્રાદુર્ભૂતં ચ તં દૃષ્ટ્વા શક્રઃ પ્રોવાચ મન્મથમ્
રતિ સાથે, રમતમાં ભરપૂર, માછલીના ધ્વજવાળા એ નજીક આવ્યો. તેને પ્રગટ થયેલ જોઈ, શક્રે મનમથને કહ્યું.
શક્ર ઉવાચ-। ઉપદેશેન બહુના કિં ત્વાં પ્રતિ રતિપ્રિય। મનોભવોસિ તેન ત્વં વેત્સિ ભૂતમનોગતમ્
શક્ર બોલ્યા: રતિના પ્રિય, તને બહુ ઉપદેશની જરૂર શું છે? તું મનભવ છે, એટલે તને ભૂતકાળ અને ભવિષ્યની ખબર છે.
તદ્યથાનુક્રમં તુ ત્વં કુરુ નાકસદાં પ્રિયમ્। શંકરં યોજય ક્ષિપ્રં ગિરિપુત્ર્યા મનોભવ
તેથી, યોગ્ય ક્રમમાં, સ્વર્ગવાસીઓ pleased થાય એવું કર. મનભવ, તું જલદી શંકર અને ગિરિપુત્રીને જોડ.
સંયુક્તો મધુનાનેન ગચ્છ રત્યા સહાયવાન્। ઇત્યુક્તો મદનસ્તેન શક્રેણ સ્વાર્થસિદ્ધયે
મધુ સાથે, રતિને સાથી બનાવી, તું જા. શક્રે પોતાના હિત માટે આવું કહીને, મદનને મોકલ્યો.
પ્રોવાચ પંચબાણોથ વાક્યં ભીતઃ શતક્રતુમ્। કામ ઉવાચ-। અનયા દેવ સામગ્ર્યા મુનિદાનવભીમયા
પાંચ બાણવાળાએ, ડરતા, શતક્રતુને કહ્યું: કામ બોલ્યા: દેવ, આ સાધન મુનિ અને દાનવ દ્વારા મળ્યું છે.
દુઃસાધ્યશ્શંકરો દેવઃ કિં ન વેત્સિ જગત્પ્રભો। તસ્ય દેવસ્ય વેત્થ ત્વં કારણં પદમવ્યયમ્
શંકર દુરજેય છે, જગતના સ્વામી, તને ખબર નથી? તું એ દેવના કારણ અને અવિનાશી સ્થાન જાણે છે.
પ્રાયઃ પ્રસાદે કોપેપિ સર્વં હિ મહતાં મહત્। સર્વોપભોગસારં હિ સૌદર્યં સ્વર્ગસંભવમ્
મોટા લોકોમાં, પ્રસન્નતા હોય કે ક્રોધ, બધું જ મહાન હોય છે. સર્વ સુખ અને સૌંદર્ય સ્વર્ગમાંથી આવે છે.
વિશેષં કાંક્ષતાં શક્ર સામાન્યાદ્ભ્રંશનં ફલાત્। શ્રુત્વૈતદ્વચનં શક્રસ્તમુવાચામરૈર્યુતઃ
શક્ર, જે વિશેષતા ઇચ્છે છે, એ સામાન્ય ફળ ગુમાવે છે. આ વાત સાંભળીને, અમરોથી ઘેરાયેલા શક્રે તેને કહ્યું.
શક્ર ઉવાચ-। વયં પ્રમાણં તે તત્ર રતિકાંત ન સંશયઃ। સંદંશેન વિના શક્તિરયસ્કારસ્ય નેષ્યતે
શક્ર બોલ્યા: રતિના પ્રિય, ત્યાં અમે તારા આધાર છીએ, કોઈ શંકા નથી. દાંતથી કટ્યા વિના લોહારની શક્તિ બહાર આવતી નથી.
કસ્યચિચ્ચ ક્વચિદ્દૃષ્ટં સામર્થ્યં ન તુ સર્વતઃ। ઇત્યુક્તઃ પ્રયયૌ કામઃ સખાયં મધુમાશ્રિતઃ
કયાંક, કયાંક, કોઈની ક્ષમતા દેખાય છે, પણ સર્વત્ર નહીં. આવું સાંભળીને, કામ મધુને સાથી બનાવીને ચાલ્યો.
રતિયુક્તો જગામાશુ પ્રસ્થં તુહિનભૂભૃતઃ। સ તુ પ્રાપ્યાકરોચ્ચિંતાં કાર્યસ્યોપાયપૂર્વિકામ્
રતિ સાથે, તે જલદી હિમાલયના નિવાસમાં ગયો. ત્યાં પહોંચી, તેણે કાર્ય માટે પહેલેથી જ યોજના બનાવી.
મહાત્માનો હિ નિષ્કંપા મનસ્તેષાં સુદુર્જયમ્। તદાદાવેવ સંક્ષોભ્ય નેત્થં તસ્ય જયો ભવેત્
મહાન આત્માઓ અડગ હોય છે; તેમનું મન જીતવું ખૂબ જ મુશ્કેલ છે. તેથી, પહેલા તેને હલાવીને જ વિજય શક્ય બને છે.
સંસિદ્ધિઃ પ્રાયશશ્ચૈવ પૂર્વં સંશોધ્ય માનસમ્। કથમેવંવિધૈર્ભાવૈર્દ્વેષાનુગમનં વિના
સફળતા સામાન્ય રીતે પહેલા મન શુદ્ધ કરીને મળે છે. આવા ઉપાયોથી, વિમુખતા વિના આગળ કેવી રીતે વધવું?
ક્રોધઃ ક્રૂરતરાત્સંગાદ્ભીષણેર્ષ્યા મહાસખી। ચાપલ્યાન્મૂર્ધ્નિ વિધ્વસ્ત ધૈર્યાધારમહાબલા
ક્રોધ, દુશ્મન સાથેના સંબંધ કરતાં વધુ ભયાનક, ઈર્ષ્યા જેવી ભયંકર સાથી, અને અવિચારી વર્તનથી ધૈર્યની મજબૂત આધારશિલા માથા પર તૂટી જાય છે.
તામસ્ય વિનિયોક્ષ્યામિ મનસો વિકૃતિં પુરઃ। પિધાય ધૈર્યદ્વારાણિ સંતોષમપકૃષ્ય ચ
હું મનની વિકારને અંધકાર તરફ વાળીશ, ધૈર્યના દરવાજા બંધ કરીશ અને સંતોષ દૂર કરીશ.
અવગંતું હિ માં તત્ર ન કશ્ચિદિહ પંડિતઃ। વિકલ્પમાત્રસંસ્થાનં વિરૂપાક્ષમનોભવમ્
અહીં કોઈ પણ વિદ્વાન મને ત્યાં ઓળખી શકતો નથી, કારણ કે હું કલ્પનામાં જ સ્થિત, વિક્રુતિયુક્ત આંખો ધરાવતો મનથી જન્મેલો છું.
પ્રવિશ્યાથ ક્રિયારંભી ગંભીરાવર્તદુસ્તરઃ। ભવિષ્યામિ હરસ્યાહં તપઃસ્થસ્ય સ્થિરાત્મનઃ
પછી, કર્મમાં પ્રવેશી, હું ઊંડો અને પાર ન પાડી શકાયો બનીશ, અને હરી માટે, સ્થિર મનવાળા તપસ્વી માટે, અઘરો બનીશ.