યદુક્તં ચ મયા દેવી લક્ષણૈર્વર્જિતા તવ। શૃણુ તસ્યાપિ વાક્યસ્ય સમ્યક્ત્વેન વિચારણમ્
હે દેવી, મેં જે કહ્યું કે એમાં કોઈ લક્ષણ નથી, એ વાતનું સાચું અર્થ સમજાવું છું, ધ્યાનથી સાંભળો.
લક્ષણં દૈવિકો હ્યંકઃ શરીરાવયવાશ્રયઃ। સ ચાયુર્ધનસૌભાગ્યપરિણામપ્રકાશકઃ
લક્ષણ એ દૈવી નિશાન છે, જે શરીરના અંગોમાં જોવા મળે છે; એ જીવન, ધન અને સૌભાગ્યના પરિણામને દર્શાવે છે.
અનંતસ્યાપ્રમેયસ્ય સૌભાગ્યસ્ય તુ ભૂધર। નૈવાંકો લક્ષણાકારઃ શરીરે સંવિધીયતે
પણ, હે પર્વત, અનંત અને અપરિમિત સૌભાગ્ય માટે, શરીરમાં આવું કોઈ લક્ષણ કે નિશાન નક્કી થયેલું નથી.
અતોઽસ્યા લક્ષણં ગાત્રે શૈલ નાસ્તિ મહામતે। યચ્ચાહમુક્તવાનસ્યા ઉત્તાનકરતા સદા
એ કારણે, હે વિદ્વાન પર્વત, એના શરીર પર કોઈ લક્ષણ નથી; અને મેં જે કહ્યું કે એના હાથ હંમેશા ઉપર તરફ ખુલ્લા રહે છે—
ઉત્તાનો વરદઃ પાણિરેષ દેવ્યાઃ સદૈવ તુ। સુરાસુરમુનિવ્રાતવરદાત્રી ભવિષ્યતિ
દેવીનો આ ઉપર ખુલ્લો હાથ હંમેશા વરદાન આપે છે; એ દેવો, અસુરો અને ઋષિઓને ઇચ્છિત ફળ આપનાર બની રહેશે.
યચ્ચ પ્રોક્તં મયા પાદૌ સુચ્છાયૌ વ્યભિચારિણૌ। મત્તઃ શૃણુ ત્વમસ્યાપિ વ્યાખ્યોક્તિં શૈલસત્તમ
અને મેં જે કહ્યું કે એના પગ તેજસ્વી અને બદલાતા સ્વરૂપના છે, એ વાતની પણ મારી સમજાવટ સાંભળો, હે શ્રેષ્ઠ પર્વત.
ચરણૌ પદ્મસંકાશૌ સ્વચ્છાવસ્યા નખોજ્વલૌ। સુરાસુરાણાં નમતાં કિરીટમણિકાંતિભિઃ
એના પગ કમળ જેવા છે, સ્વચ્છ અને ચમકતા નખોથી ઝળહળે છે; દેવો અને અસુરો, જે એના આગળ નમે છે, એમના મકૂટના રત્નોનો તેજ એમાં પ્રતિબિંબિત થાય છે.
વિચિત્રવર્ણૈઃ પશ્યદ્ભિઃ સુચ્છાયૌ પ્રતિબિંબિતૌ। એષા ભાર્યા જગદ્ભર્તુર્વૃષાંકસ્ય મહીધર
એના તરફ જુએ છે, અનેક રંગના મકૂટોથી, અને એના તેજસ્વી પગમાં પોતાનું પ્રતિબિંબ જુએ છે; એ જગતના સ્વામી, વૃષધ્વજની પત્ની છે, હે પર્વત.
જનની સર્વલોકસ્ય સંભૂતાભૂતભાવિની। શિવેયં પાવનાયૈવ ત્વત્ક્ષેત્રે પાવનદ્યુતિઃ
એ સર્વ લોકની માતા છે, જે ભૂત, વર્તમાન અને ભવિષ્યનું મૂળ છે; આ શિવા તારા ભૂમિમાં પાવનતા માટે પ્રગટ થઈ છે, હે પવિત્રતા.
તદ્યથાશીઘ્રમેવૈષા યોગં યાયાત્પિનાકિનઃ। તથા વિધેયં વિધિવત્ત્વયા શૈલેંદ્રસત્તમ
એથી, એનું પિનાકધારી સાથે યોગ્ય રીતે વહેલી એકતા થાય, એ રીતે બધું કરવું, હે શ્રેષ્ઠ પર્વત.
અસ્ત્યત્ર હિ મહત્કાર્યં દેવાનાં હિમભૂધર। એવં શ્રુત્વા તુ શૈલેંદ્રો નારદાત્સર્વમેવ હિ
હે હિમભૂધર, અહીં દેવો માટે મોટું કાર્ય છે; આમ, નારદ પાસેથી બધું સાંભળીને પર્વતોના સ્વામીએ—
સ્વમાત્માનં પુનર્જાતં મેને મેનાપતિસ્તદા। ઉવાચ ચાપિ સંહૃષ્ટો નારદં તુ હિમાચલઃ
તે સમયે, મેનાના પતિએ પોતાને ફરી જન્મેલો માન્યો; અને આનંદથી હિમાચલએ નારદને કહ્યું.
દુસ્તરાન્નરકાદ્ઘોરાદુદ્ધૃતોસ્મિ ત્વયા વિભો। પાતાલાદહમુદ્ધૃત્ય સપ્તલોકાધિપઃ કૃતઃ
હે સ્વામી, તમે મને ભયંકર, અતિ દુષ્કર નરકમાંથી બચાવ્યા; પાતાળમાંથી ઉપાડી, મને સાત લોકનો સ્વામી બનાવ્યો.
હિમાચલોસ્મિ વિખ્યાતસ્ત્વયા મુનિવરાધુના। હિમાચલાચ્છતગુણાં પ્રાપિતોસ્મિ સમુન્નતિં
હવે, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, તમારી કૃપાથી હું હિમાચલ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો છું; તમારાથી હું હિમાચલ કરતાં શતગણો ઊંચો થયો છું.
આનંદાદેવ ચાહારિ હૃદયં મે મહામુને। નાધ્યવસ્યતિ કૃત્યાનાં વિભાગપ્રવિચારણમ્
હે મહામુનિ, આનંદથી મારું હૃદય આનંદિત થઈ ગયું છે; હવે હું કઈ ફરજ કેવી રીતે વહેંચવી એ સમજવા સક્ષમ નથી.
ભવદ્વિધાનાં નિયતમમોઘં દર્શનં મુને। ભવદ્ભિરેવ હિ પ્રોક્તં નિવાસાયાત્મરૂપિણામ્
તમારા જેવા લોકોનું દર્શન હંમેશા ફળદાયી હોય છે, હે મુનિ; મુનિઓએ કહ્યું છે કે આત્મરૂપો માત્ર તમારી સાથે રહે છે.
મુનીનાં દેવતાનાં ચ સ્વયં કર્તાસ્મિ કલ્મષમ્। તથાપિ વસ્તુન્યેકસ્મિન્નાજ્ઞા મે સંપ્રદીયતામ્
મુનિઓ અને દેવોમાં, પાપ કરનાર હું પોતે છું; છતાં, આ એક વિષયમાં તમારી આજ્ઞા મને આપો.
ઇત્યુક્તવતિ શૈલેંદ્રે સ તદા હર્ષનિર્ભરઃ। ઉવાચ નારદો વાક્યં કૃતં સર્વમિતિ પ્રભો
પર્વતોના સ્વામીએ આવું કહ્યું ત્યારે, આનંદથી ભરપૂર, નારદે કહ્યું, 'હે સ્વામી, બધું પૂર્ણ થયું છે.'
સુરકાર્યે સ એવાર્થસ્તવાપિ સુમહત્તરઃ। ઇત્યુક્ત્વા નારદઃ શીઘ્રં જગામ ત્રિદિવં તતઃ
દેવોના કામમાં એ જ હેતુ તારા માટે પણ વધુ મહાન છે. આવું કહીને નારદ જલદી સ્વર્ગ તરફ ચાલ્યો.
સ ગત્વા દેવભવનં મહેંદ્રં સંદદર્શ હ। તતોનુરૂપે સ મુનિરુપવિષ્ટો મહાસને
તે દેવોના નિવાસમાં ગયો અને મહેન્દ્રને જોયો. પછી એ મુનિ પોતાના યોગ્ય અને ભવ્ય આસન પર બેઠો.
પૃષ્ટઃ શક્રેણ પ્રોવાચ ગિરિજાસંશ્રયાં કથામ્। નારદ ઉવાચ-। યન્મહ્યમુક્તં કર્તવ્યં તન્મયા કૃતમેવ હિ
શક્રે પૂછતાં, તેણે ગિરિજાના સંબંધમાં કથા કહી. નારદ બોલ્યા: જે કામ મને કરવાનું કહ્યું હતું, એ મેં કરી દીધું છે.
કિંતુ પંચશરસ્યેષુ ગોચરત્વમપેક્ષિતમ્। ઇત્યુક્તો દેવરાજસ્તુ મુનિના કાર્યદર્શિના1.43.
પણ પાંચ બાણવાળા માટેનું ક્ષેત્ર જરૂરી છે. આવું કાર્યની સમજ ધરાવતા મુનિએ કહ્યું ત્યારે દેવરાજે જવાબ આપ્યો.
ચૂતાંકુરાસ્ત્રં સસ્માર ભગવાન્પાકશાસનઃ। સસ્મૃતસ્તુ તદા ક્ષિપ્રં સહસ્રાક્ષેણ ધીમતા
ભગવાન પાકશાસનએ ચૂતાંકુરનું શસ્ત્ર યાદ કર્યું. બુદ્ધિશાળી સહસ્રાક્ષે યાદ કરતાં એ તરત જ પ્રગટ થયું.
ઉપતસ્થે રતિયુતઃ સવિલાસો ઝષધ્વજઃ। પ્રાદુર્ભૂતં ચ તં દૃષ્ટ્વા શક્રઃ પ્રોવાચ મન્મથમ્
રતિ સાથે, રમતમાં ભરપૂર, માછલીના ધ્વજવાળા એ નજીક આવ્યો. તેને પ્રગટ થયેલ જોઈ, શક્રે મનમથને કહ્યું.
શક્ર ઉવાચ-। ઉપદેશેન બહુના કિં ત્વાં પ્રતિ રતિપ્રિય। મનોભવોસિ તેન ત્વં વેત્સિ ભૂતમનોગતમ્
શક્ર બોલ્યા: રતિના પ્રિય, તને બહુ ઉપદેશની જરૂર શું છે? તું મનભવ છે, એટલે તને ભૂતકાળ અને ભવિષ્યની ખબર છે.
તદ્યથાનુક્રમં તુ ત્વં કુરુ નાકસદાં પ્રિયમ્। શંકરં યોજય ક્ષિપ્રં ગિરિપુત્ર્યા મનોભવ
તેથી, યોગ્ય ક્રમમાં, સ્વર્ગવાસીઓ pleased થાય એવું કર. મનભવ, તું જલદી શંકર અને ગિરિપુત્રીને જોડ.
સંયુક્તો મધુનાનેન ગચ્છ રત્યા સહાયવાન્। ઇત્યુક્તો મદનસ્તેન શક્રેણ સ્વાર્થસિદ્ધયે
મધુ સાથે, રતિને સાથી બનાવી, તું જા. શક્રે પોતાના હિત માટે આવું કહીને, મદનને મોકલ્યો.
પ્રોવાચ પંચબાણોથ વાક્યં ભીતઃ શતક્રતુમ્। કામ ઉવાચ-। અનયા દેવ સામગ્ર્યા મુનિદાનવભીમયા
પાંચ બાણવાળાએ, ડરતા, શતક્રતુને કહ્યું: કામ બોલ્યા: દેવ, આ સાધન મુનિ અને દાનવ દ્વારા મળ્યું છે.
દુઃસાધ્યશ્શંકરો દેવઃ કિં ન વેત્સિ જગત્પ્રભો। તસ્ય દેવસ્ય વેત્થ ત્વં કારણં પદમવ્યયમ્
શંકર દુરજેય છે, જગતના સ્વામી, તને ખબર નથી? તું એ દેવના કારણ અને અવિનાશી સ્થાન જાણે છે.
પ્રાયઃ પ્રસાદે કોપેપિ સર્વં હિ મહતાં મહત્। સર્વોપભોગસારં હિ સૌદર્યં સ્વર્ગસંભવમ્
મોટા લોકોમાં, પ્રસન્નતા હોય કે ક્રોધ, બધું જ મહાન હોય છે. સર્વ સુખ અને સૌંદર્ય સ્વર્ગમાંથી આવે છે.