ગૃહીતાર્ઘમ્મુનિશ્રેષ્ઠમપૃચ્છત્શ્લક્ષ્ણયા ગિરા। કુશલં તપસઃ શૈલઃ શનૈઃ ફુલ્લાનનાંબુજઃ
અર્જ્ય સ્વીકારીને, મુનિમાં શ્રેષ્ઠ એવા નારદજીને, આનંદથી ખીલેલા ચહેરાવાળા હિમાલયે ધીરેધીરે કૂશળતા અને તપ વિશે પુછ્યું.
મુનિરપ્યદ્રિરાજાનમપૃચ્છત્કુશલં તદા। નારદ ઉવાચ-। અહો ધર્મોચિતસ્તેઽસ્તિ સંનિવેશો મહાગિરે
મુનિએ પણ એ સમયે પર્વતરાજની કૂશળતા પુછી. નારદજી બોલ્યા: 'હે મહાપર્વત, તમારું નિવાસ ધર્મને યોગ્ય છે.'
પૃથુત્વં મનસા તુલ્યં કંદરાણાં તવાનઘ। ગુરુત્વં તે ગુણૌઘાનાં સ્થાવરાદતિરિચ્યતે
હે નિર્દોષ પર્વત, તમારી વિશાળતા મનથી તમારી ગુફાઓ જેટલી છે; અને તમારા ગુણોની ભારતા બધાં સ્થાવરોથી વધારે છે.
પ્રસન્નતા ચ તોયસ્ય મુનિભ્યશ્ચાધિકા તવ। ન લક્ષયામઃ શૈલેન્દ્ર કુત્રાવિનયિતા સ્થિતા
તમારી શાંતિ પાણી અને મુનિઓથી પણ વધારે છે; હે પર્વતરાજ, તમારી અંદર અહંકાર ક્યાંય દેખાતો નથી.
નાના તપોભિર્મુનિભિર્જ્વલનાર્કસમપ્રભૈઃ। પાવનૈઃ પાવિતો નિત્યં ત્વં કંદરસમાશ્રયૈઃ
તમારી ગુફાઓમાં વસતા, અગ્નિ અને સૂર્ય જેટલા તેજવાળા, વિવિધ તપ કરતાં મુનિઓના તપથી તમે હંમેશાં પવિત્ર રહો છો.
અવમત્ય વિમાનાનિ સ્વર્ગવાસવિરાગિણઃ। પિતુર્ગૃહઇવાસીના દેવગંધર્વકિન્નરાઃ
સ્વર્ગના વૈભવને અવગણીને, સ્વર્ગસુખનો ત્યાગ કરનાર દેવ, ગંધર્વ અને કિનરાઓ પિતાના ઘરે જ રહે છે.
અહો ધન્યોસિ શૈલેન્દ્ર યસ્ય તે કંદરં હરઃ। અધ્યાસ્તે લોકનાથો હિ રામધ્યાનપરાયણઃ
અરે, પર્વતરાજ, તું કેટલો ધન્ય છે! તારા ગુહામાં જગતના સ્વામી હર, જે રામના ધ્યાનમાં લીન રહે છે, નિવાસ કરે છે.
ઇત્યુક્તવતિ દેવર્ષૌ નારદે સાદરં ગિરા। હિમશૈલસ્ય મહિષી મેના મુનિદિદૃક્ષયા
દેવર્ષિ નારદે આ રીતે સન્માનપૂર્વક કહ્યું ત્યારે, હિમશૈલની રાણી મેનાએ મુનિને જોવા માટે ઇચ્છા કરી.
અનુયાતા દુહિત્રા તુ સ્વલ્પાલિપરિચારિકા। લજ્જાપ્રણયનમ્રાઙ્ગી પ્રવિવેશ નિકેતનમ્
પત્ની પોતાની દીકરી અને થોડા દાસીઓ સાથે, લજ્જા અને પ્રેમથી નમ્ર શરીરે, ઘર અંદર પ્રવેશી.
યત્ર સ્થિતો મુનિવરઃ શૈલેન સહિતો વશી। તં દૃષ્ટ્વા તેજસો રાશિં મુનિં શૈલપ્રિયા તદા
જ્યાં મુનિ મહારાજ પર્વતરાજ સાથે બેઠેલા હતા, ત્યાં પર્વતરાજની પ્રિયાએ તેજથી ભરેલા મુનિને જોયા.
વવંદે ગૂઢવદના પાણિપદ્મકૃતાઞ્જલિ। તાં વિલોક્ય મહાભાગાં દેવર્ષિરમિતદ્યુતિઃ
મુખ થોડું ઢાંકી, કમળ જેવા હાથ જોડીને તેણે વંદન કર્યું; તેને જોઈને તેજસ્વી દેવર્ષિ નારદે પ્રસન્નતાથી નજર કરી.
આશીર્ભિરમૃતોદ્ગારરૂપાભિસ્તાં વ્યવર્દ્ધયત્। તતો વિસ્મિતચિત્તા તુ હિમવદ્ગિરિપુત્રિકા
મુનિએ અમૃત સમાન આશીર્વાદથી તેને આનંદિત કરી; પછી હિમવંતની દીકરી આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગઈ.
એક્ષિષ્ટ નારદં દેવી મુનિમદ્ભુતરૂપિણમ્। એહિ વત્સેતિ સાપ્યુક્તા ૠષિણા સ્નિગ્ધયા ગિરા
તે દેવીએ અદ્ભુત રૂપ ધરાવનારા નારદ મુનિને નિહાળ્યા; મુનિએ મીઠા શબ્દોમાં કહ્યું: 'આ વત્સ, આવ.'
કંઠે ગૃહીત્વા પિતરમઙ્કે સા તુ સમાવિશત્। ઉવાચ માતા તાં દેવીમભિવંદય પુત્રિકે
પિતાને ગળે લગાવી, દીકરી તેની ગોદમાં બેઠી; માતાએ કહ્યું: 'પુત્રી, દેવીને વંદન કર.'
ભગવંતં તપોધન્યં પતિમાપ્સ્યસિ સંમતમ્। ઇત્યુક્તા તુ તતો માત્રા વસ્ત્રેણ પિહિતાનના
'પુત્રી, તને તપથી ધન્ય એવા પતિ મળશે,' એમ માતાએ કહ્યું; પછી દીકરીએ કપડાંથી મુખ ઢાંકી લીધું.
કિંચિત્કંપિતમૂર્દ્ધા તુ વાક્યં નોવાચ કિંચન। તતઃ પુનરુવાચેદં વાક્યં માતા સુતાં તદા
માથું થોડું કંપતું હતું, પણ તેણે કંઈ બોલ્યું નહીં; ત્યારે માતાએ ફરી પુત્રીને કહ્યું.
વત્સે વંદય દેવર્ષિં તતો દાસ્યામિ તે શુભમ્। રત્નક્રીડનકં રમ્યં સ્થાપિતં યચ્ચિરં મયા
'વત્સે, દેવર્ષિને વંદન કર; પછી હું તને એ સુંદર રત્નથી બનેલું રમકડું આપીશ, જે મેં લાંબા સમયથી રાખ્યું છે.'
ઇત્યુક્તા સા તતો વેગાદુદ્ગત્ય ચરણૌ તદા। વવંદે મૂર્ધ્નિ સંધાય પાણિપંકજકુડ્મલમ્
માતાએ એમ કહતાં જ, દીકરી ઝડપથી ઉઠી, કમળ જેવી હાથ જોડીને મુનિના પગે મસ્તક મૂકીને વંદન કર્યું.
કૃતે તુ વંદને તસ્યા માતા સખિમુખેન તુ। ચોદયામાસ શનકૈસ્તસ્યાઃ સૌભાગ્યદર્શિતામ્
તેની વંદના થયા પછી, માતાએ સાથીની મદદથી ધીરે ધીરે પુત્રીને તેના શુભ લક્ષણો બતાવવા પ્રોત્સાહિત કરી.
શરીરલક્ષણાનાં ચ પરિજ્ઞાનાય કૌતુકાત્। સ્ત્રીસ્વભાવાત્સ્વદુહિતુશ્ચિંતાં હૃદિ સમુદ્વહન્
શરીરનાં લક્ષણો ઓળખવાની ઉત્સુકતા અને પુત્રી માટે માતા તરીકેની ચિંતા હૃદયમાં રાખી, તેણે એ વિચાર્યું.
જ્ઞાત્વા તદિંગિતં શૈલો મહિષ્યાહૃદયેન તુ। અનુદીર્ણાકૃતિર્મેને રમ્યમેતદુપસ્થિતમ્
પર્વતરાજે પત્નીના હૃદયથી એ સંકેત સમજ્યો અને આ મનોહર પ્રસંગને ઘટેલો માન્યો.
ચોદિતઃ શૈલમહિષી સખ્યા મુનિવરસ્તતઃ। સ્મિતાનનો મહાભાગો વાક્યં પ્રોવાચ નારદઃ
પર્વતરાજની રાણી અને સાથીએ સંકેત આપતાં, તેજસ્વી અને પ્રસન્ન મુનિએ હસતાં કહ્યું, 'નારદ, સાંભળ.'
ન જાતોઽસ્યાઃ પતિર્ભદ્રે લક્ષણૈશ્ચ વિવર્જિતઃ। ઉત્તાનહસ્તા સતતં ચરણૈર્વ્યભિચારિભિઃ
'હે કલ્યાણી, હજુ સુધી તેના માટે પતિ જન્મ્યો નથી અને તેમાં યોગ્ય લક્ષણો નથી; તેના હાથ હંમેશા ખુલ્લા રહે છે અને પગ સ્થિર નથી.'
સુચ્છાયાસ્યા ભવિષ્યેયં કિમન્યદ્બહુ ભાષ્યતે। શ્રુત્વૈતત્સંભ્રમાવિષ્ટો ધ્વસ્તધૈર્યો હિમાચલઃ
'આ દીકરીનું વર્ણ ખૂબ સુંદર રહેશે; વધુ શું કહું?' આવું સાંભળતાં જ હિમાચલ ચિંતાથી વ્યાકુળ થઈ ગયો અને તેનું ધૈર્ય તૂટી ગયું.
નારદં પ્રત્યુવાચાથ સાશ્રુકંઠો મહાગિરિઃ। હિમવાનુવાચ-। સંસારસ્યાતિદોષસ્ય દુર્વિજ્ઞેયા ગતિર્યતઃ
પછી, આંસુથી ગળો ભરાઈ ગયો હતો, ત્યારે મહાન પર્વત હિમવાને નારદજીને જવાબ આપ્યો: આ સંસાર બહુ દુષ્કર અને ખોટો છે, અને તેની ગતિ સમજવી બહુ જ મુશ્કેલ છે.
સૃષ્ટ્યા ચાવશ્યભાવિન્યા કેનાપ્યતિશયાત્મના। કર્ત્રા પ્રણીતા મર્યાદા સ્થિતા સંસારિણામિયમ્
સૃષ્ટિની ફરજથી, કોઈ સર્વશક્તિમાન દ્વારા એક મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે; આ વ્યવસ્થા બધા સંસારિક જીવ માટે સ્થિર રાખવામાં આવી છે.
યો જાયતે હિ યદ્બીજાજ્જનિતુઃ સોર્થસાધકઃ। જનિતા ચાપિ જાતસ્ય ન કશ્ચિદિતિ ચ સ્ફુટમ્
જે કંઈ જન્મે છે, તે પોતાના કારણથી અને સર્જનહારના હેતુને પૂર્ણ કરવા માટે થાય છે; અને એ સ્પષ્ટ છે કે, જે જન્મી ગયું છે, તેનો સાચો સર્જનહાર કોઈ નથી.
સ્વકર્મણૈવ જાયંતે વિવધા ભૂતજાતયઃ। અંડજોહ્યંડજાજ્જાતઃ પુનર્જાયેત માનવઃ
બધા પ્રકારના જીવ માત્ર પોતાના કર્મથી જન્મે છે; ડીમમાંથી ડીમવાળા જીવ જન્મે છે અને માનવ પણ ફરી માનવ બની શકે છે.
માનુષોપિ સરીસૃપ્યાં માનુષત્વેન જાયતે। તત્રાપિ જાતૌ શ્રેષ્ઠાયાં ધર્મસ્યોત્કર્ષણેન તુ
માનવ પણ જો સરીસૃપમાં જન્મે, તો પણ તે માનવ સ્વભાવથી જન્મે છે; અને એમાં પણ શ્રેષ્ઠ જન્મ ધર્મની ઉત્તમતા વડે મળે છે.
અપુત્રજન્મનઃ શેષાઃ પ્રાણિનઃ સમવસ્થિતાઃ। મનુજાસ્તત્ર સુતરાં નયેન સહધર્મિણઃ
પુત્ર વિના જન્મેલા સિવાયના બધા જીવ જેમ છે તેમ રહે છે; પણ માનવોમાં, જે ધર્મના માર્ગે ચાલે છે, તેઓ ખાસ ધર્મ સાથે જોડાય છે.