હિમાચલસ્ય દુહિતા યા ચ દેવી ભવિષ્યતિ। તસ્યાઃ સકાશાદ્યઃ સૂનુરરણ્યાઃ પાવકો યથા
હિમાચલની પુત્રી દેવીએ બનવાની છે; તેની પાસેથી એક પુત્ર જન્મશે, જે જંગલમાંથી અગ્નિ પ્રગટે તેમ હશે.
જનયિષ્યતિ તં પ્રાપ્ય તારકો ન ભવિષ્યતિ। મયાઽભ્યુપાયઃ કથિતો યથૈષ હિ ભવિષ્યતિ1.43.
તે પુત્રને જન્મ આપશે, અને એના આવતાં તારકનું અસ્તિત્વ રહેશે નહીં; મેં જે રીતે આ બધું થશે એ ઉપાય સમજાવ્યો છે.
શેષં ચાપ્યસ્ય વિભવં વિભજધ્વમનંતરં। સ્તોકકાલં પ્રતીક્ષધ્વં નિર્વિશંકેન ચેતસા
હવે તેની શક્તિનું બાકી રહેલું વૈભવ તમે બધા વચ્ચે વહેંચો; થોડો સમય નિર્ભય મનથી રાહ જુઓ.
ઇત્યુક્તાસ્ત્રિદશાસ્તેન સાક્ષાત્કમલયોનિના। જગ્મુસ્તે પ્રણિપત્યેશં યથાયોગં દિવૌકસઃ
કમલથી જન્મેલા બ્રહ્માજીએ આમ કહ્યા પછી, દેવતાઓએ યથાયોગ્ય પ્રભુને વંદન કરીને ત્યાંથી વિદાય લીધી.
તતો યાતેષુ દેવેષુ બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ। નિશાં સસ્માર ભગવાંસ્તાં દેવીં પૂર્વસંભવાં
પછી દેવતાઓ ત્યાંથી વિદાય થયા, ત્યારે બ્રહ્મા, જે સર્વજગતના પિતામહ છે, તેમણે એ રાત્રિદેવીને યાદ કરી, જે પ્રાચીનકાળથી અસ્તિત્વમાં છે.
તતો ભગવતી રાત્રિરુપતસ્થે પિતામહં। તાં વિવિક્તે સમાલોક્ય બ્રહ્મોવાચ વિભાવરીમ્
પછી ભગવાન રાત્રિ સ્વયં પિતામહ બ્રહ્માજી પાસે આવી. તેમને એકલાં જોઈને, બ્રહ્માએ તેજસ્વિ દેવીને સંબોધી.
બ્રહ્મોવાચ-। વિભાવરિ મહત્કાર્યં દેવાનાં સમુપસ્થિતં। તત્કર્તવ્યં ત્વયા દેવિ શૃણુ કાર્યસ્ય નિશ્ચયં
બ્રહ્માએ કહ્યું: 'હે તેજવાળી દેવી, દેવતાઓ માટે એક મોટું કાર્ય ઉભું થયું છે. એ કાર્ય તારે જ કરવું છે. હવે એ કાર્ય વિશે ધ્યાનથી સાંભળ.'
તારકોનામ દૈત્યેંદ્રઃ સુરશત્રુરનિર્જિતઃ। તસ્યા ભવાય ભગવાન્જનયિષ્યતિ ચેશ્વરઃ
'તારક નામનો એક અસુરરાજા છે, જે દેવતાઓનો દુશ્મન છે અને અપરાજિત છે. તેની વિનાશ માટે ભગવાન એક પુત્રને જન્મ આપશે.'
સુતં સ ભવિતા તસ્ય તારકસ્યાંતકઃ કિલ। શંકરસ્યાભવત્પત્ની સતી દક્ષસુતા તુ યા
'એ પુત્ર ખરેખર તારકનો સંહારક બનશે. શંકરજીની પત્ની, જે દક્ષપુત્રી સતી હતી,'
સા પિતુઃ કુપિતા દેવી કસ્મિંશ્ચિત્કારણાંતરે। ભવિત્રી હિમશૈલસ્ય દુહિતા લોકભાવિની
'એ દેવી કોઈ બીજા કારણસર પિતાના ગુસ્સાથી, હિમાલયપર્વતની પુત્રી તરીકે જન્મ લેશે અને સમગ્ર જગતના કલ્યાણ માટે અવતરશે.'
વિરહેણ હરસ્તસ્યા મત્વા શૂન્યં જગત્ત્રયં। સ તસ્ય હિમશૈલસ્ય કંદરે સિદ્ધસેવિતે
'તેની વિયોગમાં હર ભગવાનને ત્રણેય લોક ખાલી લાગશે. તેઓ હિમાલયની ગુફામાં, સિદ્ધો દ્વારા સેવા પામતા, થોડો સમય નિવાસ કરશે.'
પ્રતીક્ષમાણસ્તજ્જન્મ કિંચિત્કાલં નિવત્સ્યતિ। તયોઃ સુતપ્તતપસોર્ભવિતા યો મહાન્સુતઃ
'તેના જન્મની રાહ જોઈને, હર ભગવાન ત્યાં થોડો સમય રહેશે. બંનેની કઠોર તપસ્યાથી એક મહાન પુત્ર જન્મશે.'
ભવિષ્યતિ સ દૈત્યસ્ય તારકસ્ય વિનાશકઃ। જાતમાત્રા ચ સા દેવી સ્વલ્પસંજ્ઞેવ ભામિની
'એ પુત્ર અસુર તારકનો વિનાશક બનશે. અને એ દેવી, જન્મતાની સાથે જ, બહુ જ કાંઈક અચેતન જેવી દેખાશે, હે તેજવાળી.'
વિરહોત્કંઠિતા ગાઢં હરસંગમલાલસા। તયોઃ સુતપ્તતપસોઃ સંયોગઃ સ્યાચ્છુભાવહઃ
'વિયોગમાં બેહદ તરસી અને હર સાથે મિલન માટે આતુર, એ બંનેની તપસ્યાથી શુદ્ધ થયેલી જોડણી શુભ ફળ લાવશે.'
તતસ્તાભ્યાં તુ જનિતઃ સ્વલ્પો વાક્કલહો ભવેત્। તતસ્તુ સંશયો ભૂયસ્તારકસ્ય ચ દૃશ્યતે
'પછી જો એમને પુત્ર થાય તો, થોડુંક પણ બોલાચાલી થઈ શકે છે; એ પછી તારક વિશે વધુ સંશય ઊભો થશે.'
તયોઃ સંયુક્તયોસ્તસ્માત્સુરતાસક્તિકારણે। વિઘ્નં ત્વયા વિધાતવ્યં યથા તાભ્યાં તથા શૃણુ
'એથી, જ્યારે એ બંને જોડાશે અને પરસ્પર સુખમાં લીન થશે, ત્યારે તારે અવરોધ ઊભો કરવો છે. એ કેવી રીતે કરવું, તે હવે સાંભળ.'
ગર્ભસ્થમેવતન્માતુઃ સ્વેન રૂપેણ સંજ્ઞયા। તતો વિહસ્ય શર્વસ્તાં વિષણ્ણો નર્મપૂર્વકં
'જ્યારે દેવી ગર્ભવતી હોય, ત્યારે તારે તારા સ્વરૂપે તેની અંદર પ્રવેશવું અને તેને અચેતન બનાવી દેવી. પછી શરવ, હસતાં-હસતાં, થોડી મજાકમાં પણ, ચિંતિત થઈને, તેને ચીડવશે.'
ભર્ત્સયિષ્યતિ તાં દેવીં તતઃ સા કુપિતા સતી। પ્રયાસ્યતિ તપશ્ચર્તું તતઃ સા તપસા યુતા
'એ પછી શરવ એ દેવીને ઠપકો આપશે. એટલે સતી ગુસ્સાથી તપ કરવા નીકળી જશે. એ રીતે, તપસ્યાથી યુક્ત બની,'
જનયિષ્યતિ તં શર્વાદમિતદ્યુતિમંડલં। સંભવિષ્યતિ હંતાસૌ સુરારીણામસંશયમ્
'એ શરવનો પુત્ર જન્માવશે, જે અપરંપાર તેજથી યુક્ત હશે. એ નિશ્ચયે દેવતાઓના દુશ્મનોનો વિનાશક બનશે.'
ત્વયાપિ દાનવા દેવિ હંતવ્યા લોકદુર્જયાઃ। યાવત્સુરેશ્વરી દેહસંક્રાંતગુણસંચયા
'હે દેવી, તારે પણ દુનિયામાં અપરાજિત એવા દાનવોનો સંહાર કરવો પડશે, જ્યાં સુધી સર્વગુણસંપન્ન દેવી દેવતાઓની સ્વામિની રૂપે અવતરે નહીં.'
તત્સંગમેન તાવત્ત્વં દૈત્યાન્હંતું ન શક્યસે। એવં કૃતે તપસ્તપ્ત્વા ત્વયા સર્વં કરિષ્યતિ
'એ મિલન થાય ત્યાં સુધી તું દાનવોને મારી શકીશ નહીં. જ્યારે આ બધું પૂર્ણ થશે અને તું તપસ્યા કરશે, ત્યારે બધું સાધી શકીશ.'
સમાપ્તનિયમા દેવિ યદા ચોમા ભવિષ્યતિ। તદા સ્વમેવ સા રૂપં શૈલજા પ્રતિપત્સ્યતે
'હે દેવી, જ્યારે તારા વ્રત પૂર્ણ થશે અને ઉમા અવતરી જશે, ત્યારે શૈલપુત્રી પોતાનું મૂળ સ્વરૂપ પ્રાપ્ત કરશે.'
તદા ત્વયાપિ સહિતા ભવાની સા ભવિષ્યતિ। રૂપાંશેન તુ સંયુક્તા ઉમાયાસ્ત્વં ભવિષ્યસિ
ત્યારે ભવાની પણ તારી સાથે જોડાશે; અને ઉમા ના રૂપના અંશથી તું પણ એ બની જશે.
એકાનંશેતિ લોકસ્ત્વાં વરદે પૂજયિષ્યતિ। ભેદૈર્બહુવિધાકારૈઃ સર્વગાં કામસાધિનીમ્
હે વરદાન આપનાર, જગત તને એકાંશા તરીકે અનેક રૂપ અને વિવિધ સ્વરૂપોથી પૂજે છે, અને તું સર્વ ઈચ્છાઓ પૂર્ણ કરતી છે.
ૐકારવક્ત્રા ગાયત્રી ત્વમિતિ બ્રહ્મવાદિભિઃ। આક્રાંતૈરૂર્જિતાકારા રાજભિશ્ચ મહાભુજૈઃ
બ્રહ્મજ્ઞાનીઓ તને ગાયત્રી કહે છે, જેના મુખમાંથી ઓમકાર નીકળે છે; અને મહાન બળવાન રાજાઓ પણ તને માન આપે છે.
ત્વં ભૂરિતિ વિશાં માતા શૂદ્રૈશ્શૈવેતિ પૂજિતા। ક્ષાંતિર્મુનીનામક્ષોભ્યા દયા નિયમિનામપિ
તું ભૂમિ તરીકે લોકમાતા છે, અને શૂદ્રો તને શૈવી તરીકે પૂજે છે; મુનિઓ માટે તું ક્ષમા છે, અડગ છે, અને નિયમમાં રહેનારા માટે તું દયા છે.
ત્વં મહોપાયસંદેહો નીતિર્નયવિસર્પિણામ્। પરિચિત્તિસ્ત્વમર્થાનાં ત્વમીહા પ્રાણિહૃચ્છયા
તું મહાન ઉપાય અને ઉપાય શોધનારા માટે સંશય છે; યોગ્ય-અયોગ્ય સમજનારા માટે તું નીતિ છે; વસ્તુઓમાં તું વિવેક છે, અને જીવના હૃદયમાં તું ઈચ્છા અને પ્રયત્ન છે.
ત્વં મુક્તિસ્સર્વભૂતાનાં ત્વં ગતિઃ સર્વદેહિનામ્। રતિસ્ત્વં રતચિત્તાનાં પ્રીતિસ્ત્વં હૃદિ દેહિનામ્
તું સર્વ જીવ માટે મુક્તિ છે, સર્વ દેહધારીઓ માટે માર્ગ છે; જેનું મન આનંદમાં રમે છે, તેમના માટે તું રતિ છે, અને દેહધારીઓના હૃદયમાં તું પ્રેમ છે.
ત્વં કીર્તિઃ સત્યભૂતાનાં ત્વં શાંતિર્દુષ્ટકર્મણામ્। ત્વં ભ્રાંતિઃ સર્વભૂતાનાં ત્વં ગતિઃ ક્રતુયાજિનામ્
સત્યવંતો માટે તું કીર્તિ છે, દુષ્કર્મ કરનારા માટે તું શાંતિ છે; સર્વ જીવ માટે તું ભ્રાંતિ છે, અને યજ્ઞ કરનારા માટે તું ગતિ છે.
જલધીનાં મહાવેલા ત્વં ચ લીલાવિલાસિની। પ્રિયકંઠગ્રહાનંદદાયિની ત્વં વિભાવરી
તું સમુદ્રો માટે મહાન કિનારો છે, અને રમતમાં આનંદ લે છે; તું રાત્રિ છે, જે પ્રિયજનના ગળાની વળગણ આપે છે.