સભેયં દૈત્યસિંહસ્ય ન શક્રસ્ય વિશૃંખલા। વદદ્ભિરિતિ દૈત્યસ્ય પ્રેષ્યૈર્વિહસિતા બહુ
આ સભા દૈત્યસિંહની છે, ઇન્દ્રની નથી, અહીં કોઈ બંધન નથી; દૈત્યના વચન سنتા તેના સેવકો અમારે પર વારંવાર હસી ઉઠ્યા.
ૠતવો મૂર્તિમંતશ્ચાપ્યહર્નિશમુપાસતે। કૃતાપરાધં સત્રાસં ન ત્યજંતિ કથંચન
ઋતુઓ સ્વરૂપ ધારણ કરીને રાત્રિ-દિવસ તેની પૂજા કરે છે; ભય અને દોષ હોવા છતાં, તેઓ ક્યારેય તેને છોડતા નથી.
તંત્રીલયનયોપેતં સિદ્ધગંધર્વકિન્નરૈઃ। સરાગમુપધાવિષ્ટં ગીયતે તસ્ય વેશ્મસુ
સંગીત અને લયમાં પારંગત ગંધર્વો અને કિન્નરો સાથે, તેની મહેલોમાં સંગીતના સ્વરોથી ભરપૂર ગીતો ગવાય છે.
કૃતાકૃતોપકરણૈર્મિત્રાદિ ગુરુલાઘવઃ। શરણાગતસંત્યાગી ત્યક્તસત્યપ્રતિશ્રયઃ
સાચા-ખોટા ઉપાયો વડે, તે મિત્ર અને બીજાઓ સાથે ક્યારેક મહાનતા, ક્યારેક નાની ભાવના રાખે છે; શરણમાં આવેલા લોકોને ત્યજી દે છે અને સત્ય તથા વચન પણ છોડે છે.
ઇતિ નિશ્શેષમથવા નિશ્શેષં કેન શક્યતે। તસ્યાવિનયમાખ્યાતું સ્રષ્ટા તત્ર પરાયણમ્
આ રીતે, કે સંપૂર્ણ રીતે પણ, તેના અણશાસનનું વર્ણન કોણ પૂરું કરી શકે? ત્યાં તો સર્જનહાર જ અંતિમ આધાર છે.
ઇત્યુક્ત્વા વ્યરમદ્વાયુઃ શનૈર્દેવવિચેષ્ટિતં। સુરાનુવાચ ભગવાંસ્તતઃ સ્મિતમુખાંબુજઃ
આવી રીતે કહ્યા પછી વાયુ દેવ શાંત થયા અને ધીરે ધીરે દેવતાઓના કાર્યોનું વર્ણન કર્યું; પછી ભગવાને સ્મિતથી ઉજ્જવળ ચહેરા સાથે દેવતાઓને સંબોધ્યા.
બ્રહ્મોવાચ। અવધ્યસ્તારકો દૈત્યઃ સર્વૈરપિ સુરાસુરૈઃ। યસ્ય વધ્યસ્સ નાદ્યાપિ જાતસ્ત્રિભુવને પુમાન્
બ્રહ્મા બોલ્યા: તારક દૈત્ય દેવો કે દૈત્યોમાંથી કોઈથી પણ મરતો નથી; ત્રણેય લોકમાં હજુ સુધી એવો પુરુષ જન્મ્યો નથી જે તેને મારી શકે.
મયા સ વરદાનેન છંદયિત્વા નિવારિતઃ। તપસઃ સાંપ્રતં રાજા ત્રૈલોક્યદહનાત્મકઃ
મેં તેને વરદાન આપી, મનાવીને રોકી લીધો; હવે તે પોતાની તપસ્યાના પરિણામે ત્રણેય લોકને દહન કરનાર રાજા બની ગયો છે.
સ તુ વવ્રે વધં દૈત્યશ્શિશુતઃ સપ્તવાસરાત્। સ તુ સપ્તદિનો બાલઃ શંકરાદ્યો ભવિષ્યતિ
એ દૈત્યે એવું વર માંગ્યું કે તેની મરણ માત્ર સાત દિવસ પછી જન્મેલા બાળકથી થાય; એટલે હવે સાતમા દિવસે એક બાળક જન્મશે, જે શંકરથી પ્રથમ હશે.
તારકસ્ય નિહંતા સ ભાસ્કરાભો ભવિષ્યતિ। સાંપ્રતં ચાપ્યપત્નીકઃ શંકરો ભગવાન્પ્રભુઃ
એ તારકનો સંહારક, સૂર્ય જેવો તેજસ્વી હશે; હાલ ભગવાન શંકર પત્ની વિના છે.
હિમાચલસ્ય દુહિતા યા ચ દેવી ભવિષ્યતિ। તસ્યાઃ સકાશાદ્યઃ સૂનુરરણ્યાઃ પાવકો યથા
હિમાચલની પુત્રી દેવીએ બનવાની છે; તેની પાસેથી એક પુત્ર જન્મશે, જે જંગલમાંથી અગ્નિ પ્રગટે તેમ હશે.
જનયિષ્યતિ તં પ્રાપ્ય તારકો ન ભવિષ્યતિ। મયાઽભ્યુપાયઃ કથિતો યથૈષ હિ ભવિષ્યતિ1.43.
તે પુત્રને જન્મ આપશે, અને એના આવતાં તારકનું અસ્તિત્વ રહેશે નહીં; મેં જે રીતે આ બધું થશે એ ઉપાય સમજાવ્યો છે.
શેષં ચાપ્યસ્ય વિભવં વિભજધ્વમનંતરં। સ્તોકકાલં પ્રતીક્ષધ્વં નિર્વિશંકેન ચેતસા
હવે તેની શક્તિનું બાકી રહેલું વૈભવ તમે બધા વચ્ચે વહેંચો; થોડો સમય નિર્ભય મનથી રાહ જુઓ.
ઇત્યુક્તાસ્ત્રિદશાસ્તેન સાક્ષાત્કમલયોનિના। જગ્મુસ્તે પ્રણિપત્યેશં યથાયોગં દિવૌકસઃ
કમલથી જન્મેલા બ્રહ્માજીએ આમ કહ્યા પછી, દેવતાઓએ યથાયોગ્ય પ્રભુને વંદન કરીને ત્યાંથી વિદાય લીધી.
તતો યાતેષુ દેવેષુ બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ। નિશાં સસ્માર ભગવાંસ્તાં દેવીં પૂર્વસંભવાં
પછી દેવતાઓ ત્યાંથી વિદાય થયા, ત્યારે બ્રહ્મા, જે સર્વજગતના પિતામહ છે, તેમણે એ રાત્રિદેવીને યાદ કરી, જે પ્રાચીનકાળથી અસ્તિત્વમાં છે.
તતો ભગવતી રાત્રિરુપતસ્થે પિતામહં। તાં વિવિક્તે સમાલોક્ય બ્રહ્મોવાચ વિભાવરીમ્
પછી ભગવાન રાત્રિ સ્વયં પિતામહ બ્રહ્માજી પાસે આવી. તેમને એકલાં જોઈને, બ્રહ્માએ તેજસ્વિ દેવીને સંબોધી.
બ્રહ્મોવાચ-। વિભાવરિ મહત્કાર્યં દેવાનાં સમુપસ્થિતં। તત્કર્તવ્યં ત્વયા દેવિ શૃણુ કાર્યસ્ય નિશ્ચયં
બ્રહ્માએ કહ્યું: 'હે તેજવાળી દેવી, દેવતાઓ માટે એક મોટું કાર્ય ઉભું થયું છે. એ કાર્ય તારે જ કરવું છે. હવે એ કાર્ય વિશે ધ્યાનથી સાંભળ.'
તારકોનામ દૈત્યેંદ્રઃ સુરશત્રુરનિર્જિતઃ। તસ્યા ભવાય ભગવાન્જનયિષ્યતિ ચેશ્વરઃ
'તારક નામનો એક અસુરરાજા છે, જે દેવતાઓનો દુશ્મન છે અને અપરાજિત છે. તેની વિનાશ માટે ભગવાન એક પુત્રને જન્મ આપશે.'
સુતં સ ભવિતા તસ્ય તારકસ્યાંતકઃ કિલ। શંકરસ્યાભવત્પત્ની સતી દક્ષસુતા તુ યા
'એ પુત્ર ખરેખર તારકનો સંહારક બનશે. શંકરજીની પત્ની, જે દક્ષપુત્રી સતી હતી,'
સા પિતુઃ કુપિતા દેવી કસ્મિંશ્ચિત્કારણાંતરે। ભવિત્રી હિમશૈલસ્ય દુહિતા લોકભાવિની
'એ દેવી કોઈ બીજા કારણસર પિતાના ગુસ્સાથી, હિમાલયપર્વતની પુત્રી તરીકે જન્મ લેશે અને સમગ્ર જગતના કલ્યાણ માટે અવતરશે.'
વિરહેણ હરસ્તસ્યા મત્વા શૂન્યં જગત્ત્રયં। સ તસ્ય હિમશૈલસ્ય કંદરે સિદ્ધસેવિતે
'તેની વિયોગમાં હર ભગવાનને ત્રણેય લોક ખાલી લાગશે. તેઓ હિમાલયની ગુફામાં, સિદ્ધો દ્વારા સેવા પામતા, થોડો સમય નિવાસ કરશે.'
પ્રતીક્ષમાણસ્તજ્જન્મ કિંચિત્કાલં નિવત્સ્યતિ। તયોઃ સુતપ્તતપસોર્ભવિતા યો મહાન્સુતઃ
'તેના જન્મની રાહ જોઈને, હર ભગવાન ત્યાં થોડો સમય રહેશે. બંનેની કઠોર તપસ્યાથી એક મહાન પુત્ર જન્મશે.'
ભવિષ્યતિ સ દૈત્યસ્ય તારકસ્ય વિનાશકઃ। જાતમાત્રા ચ સા દેવી સ્વલ્પસંજ્ઞેવ ભામિની
'એ પુત્ર અસુર તારકનો વિનાશક બનશે. અને એ દેવી, જન્મતાની સાથે જ, બહુ જ કાંઈક અચેતન જેવી દેખાશે, હે તેજવાળી.'
વિરહોત્કંઠિતા ગાઢં હરસંગમલાલસા। તયોઃ સુતપ્તતપસોઃ સંયોગઃ સ્યાચ્છુભાવહઃ
'વિયોગમાં બેહદ તરસી અને હર સાથે મિલન માટે આતુર, એ બંનેની તપસ્યાથી શુદ્ધ થયેલી જોડણી શુભ ફળ લાવશે.'
તતસ્તાભ્યાં તુ જનિતઃ સ્વલ્પો વાક્કલહો ભવેત્। તતસ્તુ સંશયો ભૂયસ્તારકસ્ય ચ દૃશ્યતે
'પછી જો એમને પુત્ર થાય તો, થોડુંક પણ બોલાચાલી થઈ શકે છે; એ પછી તારક વિશે વધુ સંશય ઊભો થશે.'
તયોઃ સંયુક્તયોસ્તસ્માત્સુરતાસક્તિકારણે। વિઘ્નં ત્વયા વિધાતવ્યં યથા તાભ્યાં તથા શૃણુ
'એથી, જ્યારે એ બંને જોડાશે અને પરસ્પર સુખમાં લીન થશે, ત્યારે તારે અવરોધ ઊભો કરવો છે. એ કેવી રીતે કરવું, તે હવે સાંભળ.'
ગર્ભસ્થમેવતન્માતુઃ સ્વેન રૂપેણ સંજ્ઞયા। તતો વિહસ્ય શર્વસ્તાં વિષણ્ણો નર્મપૂર્વકં
'જ્યારે દેવી ગર્ભવતી હોય, ત્યારે તારે તારા સ્વરૂપે તેની અંદર પ્રવેશવું અને તેને અચેતન બનાવી દેવી. પછી શરવ, હસતાં-હસતાં, થોડી મજાકમાં પણ, ચિંતિત થઈને, તેને ચીડવશે.'
ભર્ત્સયિષ્યતિ તાં દેવીં તતઃ સા કુપિતા સતી। પ્રયાસ્યતિ તપશ્ચર્તું તતઃ સા તપસા યુતા
'એ પછી શરવ એ દેવીને ઠપકો આપશે. એટલે સતી ગુસ્સાથી તપ કરવા નીકળી જશે. એ રીતે, તપસ્યાથી યુક્ત બની,'
જનયિષ્યતિ તં શર્વાદમિતદ્યુતિમંડલં। સંભવિષ્યતિ હંતાસૌ સુરારીણામસંશયમ્
'એ શરવનો પુત્ર જન્માવશે, જે અપરંપાર તેજથી યુક્ત હશે. એ નિશ્ચયે દેવતાઓના દુશ્મનોનો વિનાશક બનશે.'
ત્વયાપિ દાનવા દેવિ હંતવ્યા લોકદુર્જયાઃ। યાવત્સુરેશ્વરી દેહસંક્રાંતગુણસંચયા
'હે દેવી, તારે પણ દુનિયામાં અપરાજિત એવા દાનવોનો સંહાર કરવો પડશે, જ્યાં સુધી સર્વગુણસંપન્ન દેવી દેવતાઓની સ્વામિની રૂપે અવતરે નહીં.'