સેનાન્યો દેવરાજસ્ય દુર્જયા ભુવનત્રયે। કોટયસ્તાસ્ત્રયસ્ત્રિંશદ્દેવદેવનિકાયિનામ્1.42.
દેવરાજની સેના, ત્રણેય લોકમાં અજય, ત્રેત્રીસ કરોડ દેવદળોથી ભરપૂર હતી.
હિમાચલાભે સિતચારુચામરે સુવર્ણપદ્મામલસુંદરસ્રજિ। કૃતાભિરામો જ્વલકુંકુમાંકુરે કપોલલીલાલિકદંબસંકુલે
હિમાચલ જેવાં સફેદ સુંદર ચામરાં, સુવર્ણ કમળની માળ, તેજસ્વી કુંકુમના ટિકા અને ગાલે રમતાં મુક્તાના ગુચ્છોથી તે અતિ મનોહર લાગતા.
સ્થિતસ્તદૈરાવણનામ કુંજરે મહામનાશ્ચિત્રવિભૂષણાંબરઃ। વિશાલવજ્રઃ સુવિતાનભૂષિતઃ પ્રકીર્ણકેયૂરભુજંગમંડલઃ
એ મહાન મનવાળા, ચિત્રભૂષિત અને સુંદર વસ્ત્રો ધારણ કરેલા, વિજળી જેવાં વિશાળ, વિભિન્ન આભૂષણોથી શોભિત, હાથમાં કયૂર અને સાપનાં વળયો પહેરેલા, એ ઐરાવત નામના હાથી પર ઊભા હતા.
સહસ્રદૃગ્વંદિતપાદપલ્લવસ્ત્રિવિષ્ટપે શોભત પાકશાસનઃ। તુરંગ માતંગ કુલૌઘસંકુલા સિતાતપત્ત્રદ્ધ્વજશાલિની ચ
હજારો આંખો દ્વારા પાદUKમળોને વંદન કરાતા, ત્રિવિષ્ટપમાં પાકશાસન (ઇન્દ્ર) ઘોડા અને હાથીઓની ભીડમાં, સફેદ છત્ર અને ધ્વજ સાથે તેજસ્વી લાગતા.
બભૂવ સા દુર્જયપત્તિસંતતા વિભાતિ નાનાયુધયોધદુસ્તરા। તતોશ્વિનૌ ચ મરુતઃ સસાધ્યાઃ સપુરંદરાઃ
અજય ભાલાંથી સજ્જ એ સેના વિવિધ શસ્ત્રો અને યુદ્ધવીરો સાથે દુરજેય જણાતી; ત્યારબાદ અશ્વિનીકુમારો, મારુતો, સાધ્યો અને પુરંદર પણ જોડાયા.
યક્ષરાક્ષસગંધર્વા દિવ્ય નાનાસ્ત્રપાણયઃ। જઘ્નુર્દૈત્યેશ્વરં સર્વે સંભૂય તુ મહાબલાઃ
યક્ષ, રાક્ષસ અને ગંધર્વો, વિવિધ દૈવી શસ્ત્રો ધરાવી, બધા મહાબળથી એકઠા થઈ દૈત્યરાજ પર તૂટ્યા.
ન ચૈવાસ્ત્રાણ્યસજ્જંત ગાત્રે વજ્રાચલોપમે। અથો રથાદવપ્લુત્ય તારકો દાનવાધિપઃ
તેમના શસ્ત્રો પણ, વીજળીના પર્વત જેવાં તેના શરીરને ભેદી શક્યા નહીં; ત્યારબાદ દાનવાધિપતિ તારક રથમાંથી કૂદી પડ્યા.
જઘાન કોટિશો દેવાન્કરપાર્ષ્ણિભિરેવ ચ। હતશેષાણિ સૈન્યાનિ દેવાનાં વિપ્ર દુદ્રુવુઃ
તારકે લાખો દેવતાઓને પોતાના હાથ અને પગથી મારી નાખ્યા; બચેલી દેવસેનાઓ, હે મુનિ, ભાગી ગઈ.
દિશો ભીતાનિ સંત્યજ્ય રણોપકરણાનિ ચ। દૃષ્ટ્વા તાન્વિદ્રુતાન્દેવાંસ્તારકો વાક્યમબ્રવીત્
ભયથી દિશાઓ અને શસ્ત્રો છોડી દેવતાઓ વિખૂટા પડી ગયા; તેમને ભાગતા જોઈ તારકે કહ્યું.
મા વધિષ્ઠ સુરાન્દૈત્યા વજ્રાંગાય ચ મંદિરે। શીઘ્રમાનીય દર્શ્યંતાં બદ્ધાન્પશ્યત્વયં સુરાન્
દૈત્યો, દેવતાઓને મારો નહીં; વજ્રાંગને મારી મહેલમાં ઝડપથી લાવો, જેથી તે બંધાયેલા દેવતાઓને જોઈ શકે.
લોકપાલાંસ્તતો દૈત્યો બદ્ધ્વા ચેંદ્રમુખાન્રણે। સરુદ્રાન્સુદૃઢૈઃ પાશૈઃ પશુપાલઃ પશૂનિવ
પછી એ દૈત્યે યુદ્ધમાં ઇન્દ્ર સહિતના લોકપાળોને મજબૂત બંધથી બાંધી લીધા, જેમ ગવાળો પશુઓને બાંધે છે.
સ ભૂયો રથમાસ્થાય જગામ સ્વકમાલયં। સિદ્ધગંધર્વસંઘુષ્ટં વિપુલાચલમસ્તકમ્
પછી એ ફરીથી પોતાના રથ પર ચઢીને પોતાના ઘર તરફ ગયો, જ્યાં સિદ્ધો અને ગંધર્વોના સંગીતથી ગૂંજી રહેલું ઊંચું પર્વતશિખર હતું.
પુલસ્ત્ય ઉવાચ-। પ્રાદુરાસીત્પ્રતીહારઃ શુભ્રચીનાંશુકાંબરઃ। સ જાનુભ્યાં મહીં ગત્વા પિહિતાસ્યશ્ચ પાણિના
પુલસ્ત્યએ કહ્યું: ત્યાં ચમકતા સફેદ વસ્ત્ર પહેરેલો એક દ્વારપાળ દેખાયો, જે ઘૂંટણે જમીનને સ્પર્શી, હાથથી મોઢું ઢાંકી રહ્યો હતો.
ઉવાચાનાવિલં વાક્યમલ્પાક્ષરપરિષ્કૃતમ્। દૈત્યેંદ્રમર્કવૃંદાભં બિભ્રતં ભાસ્વરં વપુઃ
એ દ્વારપાળએ સંક્ષિપ્ત અને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં, સૂર્યમાળા જેવો તેજ ધરાવતા દૈત્યરાજને સંબોધી વાત કરી.
કાલનેમિઃ સુરાન્બદ્ધ્વા પ્રાદાય દ્વારિ તિષ્ઠતિ। સ વિજ્ઞાપયતિ સ્થેયં ક્વ વંદિનિ ચ યૈઃ પ્રભો
કાલનેમીએ દેવતાઓને બાંધીને દ્વારે મૂકી દીધા છે; તે પૂછે છે, 'હે પ્રભુ, આ બંધાયલાઓને ક્યાં અને કોના દ્વારા રાખવા?'
તન્નિશમ્યાબ્રવીદ્દૈત્યઃ પ્રતીહારસ્ય ભાષિતમ્। યથેષ્ઠં સ્થીયતામેભિર્ગૃહં મે ભુવનત્રયં
દ્વારપાળની વાત સાંભળી દૈત્યએ કહ્યું: 'એ બધાને જ્યાં મન થાય ત્યાં રહેવા દો; મારું ઘર તો આખા ત્રણેય લોક છે.'
કેવલં વાસવં ત્વેકં મુંડયિત્વા વિમુચ્યતામ્। સિતવસ્ત્રપરિચ્છન્નં શુનઃપાદેન ચિહ્નિતમ્
પણ ફક્ત વાસવને, એટલે કે ઇન્દ્રને, માથું મુંડાવી, સફેદ વસ્ત્ર પહેરાવી અને કૂતરાના પગનું નિશાન કરીને મુક્ત કરો.
એવં કૃતે તતો દેવા દૂયમાનેન ચેતસા। જગ્મુર્જગદ્ગુરું દ્રષ્ટું શરણં કમલોદ્ભવમ્
આ પ્રમાણે થતાં દેવતાઓ ખૂબ જ દુઃખી મનથી જગતના ગુરુ, કમળમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા ભગવાન પાસે આશ્રય લેવા ગયા.
વિનિર્વિણ્ણાસ્તમાસાદ્ય શિરોભિર્દ્ધરણીં ગતાઃ। તુષ્ટુવુઃ સુષ્ઠુ વર્ણાઢ્યૈર્વચોભિઃ કમલાસનમ્
ઘણા દુઃખી થઈ, તેઓ ભગવાન પાસે ગયા, માથું જમીન પર નમાવ્યું અને ઉત્તમ ગુણોથી ભરેલા શબ્દોથી કમળાસન ભગવાનની સ્તુતિ કરી.
દેવા ઊચુઃ-। નમસ્ત્વોંકારાંકુરાદિપ્રસૂત્યૈ વિશ્વસ્થાનાનંતભેદસ્ય પૂર્વમ્। સંભૂતસ્યાનંતરં સત્વમૂલે સંહારેચ્છોસ્તે નમઃ સત્વમૂર્ત્તે
દેવતાઓએ કહ્યું: 'હે ઓંકારના મૂળ, સૃષ્ટિના આરંભસ્થાન, અનંત જગતના વિવિધતાના પ્રથમ કારણ, સત્તાના મૂળમાં જન્મેલા અને સંહારની ઈચ્છાવાળા, હે સત્વરૂપ, તમને વંદન.'
વ્યક્તીનાં ત્વામાદિભૂતં મહિમ્ના ચાસ્માદસ્માનભિધાનાદ્વિચિંત્ય। દ્યાવાપૃથ્વ્યોરૂર્દ્ધ્વલોકાંસ્તથાધશ્ચાંડાદસ્માત્ત્વં વિભાગં ચકર્થ
તમે સર્વ પ્રગટ વસ્તુઓના મૂળ સ્વરૂપ છો અને તમારી મહિમાથી તમે બધા નામો અને કલ્પનાઓથી પર છો; આ બ્રહ્માંડમાંથી તમે જ આકાશ-પૃથ્વી અને ઉપર-નીચેના બધા લોકને અલગ કર્યા.
વ્યક્તં મેરુર્યજ્જરાયુસ્તવાભૂદેવં વિદ્મસ્ત્વત્પ્રણીતોવકાશઃ। વ્યક્તં દેવા જજ્ઞિરે યસ્ય દેહાદ્દેહસ્યાંતશ્ચારિણો દેહભાજઃ
પ્રગટ મેરુ પર્વત પણ તમારામાંથી જન્મ્યો છે; તેથી જાણીએ છીએ કે આકાશ પણ તમારાથી સર્જાયું છે. દેવતાઓ પણ તમારા શરીરમાંથી જન્મ્યા છે અને બધા જીવધારી પણ તમારા શરીરમાં વસે છે.
દ્યૌસ્તે મૂર્દ્ધા લોચને ચંદ્રસૂર્યૌ વ્યાલાઃ કેશાઃ શ્રોત્રરંધ્રે દિશસ્તે। ગાત્રં યજ્ઞઃ સિંધવઃ સંધયો વૈ પાદૌ ભૂમિસ્તૂદરં તે સમુદ્રાઃ
આકાશ તમારું માથું છે, ચંદ્ર અને સૂર્ય તમારી આંખો છે, સાપો તમારા વાળ છે, દિશાઓ તમારા કાનના રંધ્ર છે; યજ્ઞ તમારું શરીર છે, નદીઓ તમારા સાંધા છે, પૃથ્વી તમારા પગ છે અને સમુદ્રો તમારું પેટ છે.
માયાકારઃ કારણં ત્વં પ્રસિદ્ધો વેદૈઃ શાંતો જ્યોતિરર્કસ્ત્વમુક્તઃ। વેદાર્થેન ત્વાં વિવૃણ્વંતિ બુદ્ધ્યા હૃત્પદ્માંતઃ સંનિવિષ્ટં પુરાણમ્
વેદોમાં તમને માયાના કરનાર અને સર્વનું કારણ માનવામાં આવે છે; તમે શાંત પ્રકાશ, સૂર્ય અને અવિનાશી છો. જ્ઞાની લોકો વેદના અર્થથી તમને હૃદયના કમળમાં વસેલા પ્રાચીન સ્વરૂપ તરીકે વર્ણવે છે.
ત્વાં ચાત્માનં લબ્ધયોગા ગૃણંતિ સાંખ્યૈર્યાઃ સ્તાઃ સપ્તસૂક્ષ્માઃ પ્રણીતાઃ। તાસાં હેતુર્યાષ્ટમી ચાપિ ગીતા તાસ્વંતસ્થો જીવભૂતસ્ત્વમેવ
યોગ પ્રાપ્ત કરનારાઓ તમને આત્મા તરીકે ગાય છે અને સાંખ્યશાસ્ત્રે જે સાત સૂક્ષ્મ તત્ત્વો શીખવ્યા છે, તેમાં પણ તમે આઠમું કારણ તરીકે ગવાય છો; અને તમે જ અંદર રહેલા જીવરૂપ છો.
દૃષ્ટ્વા મૂર્ત્તિં સ્થૂલસૂક્ષ્માંચકાર યે વૈ ભાવાઃ કારણે કેચિદુક્તાઃ। સંભૂતાસ્તે ત્વત્ત એવાદિસર્ગે ભૂયસ્તાસ્ત્વાં વાસનાં તેભ્યુપેયાઃ
જે લોકોએ તમારી સ્થૂળ અને સૂક્ષ્મ મુર્તિઓ જોઈ છે અને જે વિવિધ અવસ્થાઓને કારણ તરીકે ઓળખાય છે, તે બધું સર્જનના આરંભે તમારામાંથી જ પ્રગટ થયું છે; અમારું તમારામાં શ્રદ્ધા એ બધાથી વધુ વધે.
ત્વત્સંકેતસ્ત્વંતરાયો નિગૂઢઃ કાલોઽમેયો ધ્વસ્તસંખ્યાવિકલ્પઃ। ભાવાભાવાવ્યક્તિસંહારહેતુઃ સોઽનંતસ્ત્વં તસ્ય કર્તા નિધાનમ્
તમારું સંકેત એ છુપાયેલો વિરામ છે, અપરિમિત સમય, સર્વ ભેદ અને ગણતરીનો નાશક છે; તમે જ સત્તા અને અસત્તા, પ્રગટ અને લયના કારણ છો—અનંત, તમે જ એ બધાના સર્જનહાર અને આશ્રય છો.
સ્થૂલસ્સર્વોઽનર્થભૂતસ્તતોન્યસ્સોઽર્થસ્સૂક્ષ્મો યો હિ તેભ્યોપિગીતઃ। સ્થૂલા ભાવાશ્ચાવૃતા યૈશ્ચ તેષાં તેભ્યઃ સ્થૂલસ્ત્વં પુરાણે પ્રણીતઃ
સ્થૂળ બધું વ્યર્થ છે, જ્યારે સૂક્ષ્મ, જેનું પણ વખાણ થાય છે, તે અર્થપૂર્ણ છે; સ્થૂળ અવસ્થાઓ એથી ઢંકાયેલી છે અને એમાં તમે પુરાણોમાં સર્વોચ્ચ સ્થૂળ તત્વ તરીકે ઓળખાવા પામ્યા છો.
ભૂતંભૂતં ભૂતિમદ્ભૂતભાવં ભાવેભાવે ભાવિતં ત્વં યુનક્ષિ। યુક્તંયુક્તં વ્યક્તિભાવાન્નિરસ્ય સ્થાનેસ્થાને વ્યક્તિવૃત્તિં કરોષિ
તમે એક પછી એક જીવને, તેજસ્વી જીવને તેજસ્વી સાથે, દરેક અવસ્થામાં જે જોડવાનું હોય તે જોડો છો; વારંવાર પ્રગટ રૂપોને દૂર કરીને, દરેક સ્થાને પ્રગટ થવાની ક્રિયા સ્થાપિત કરો છો.
ઇત્થં દેવો વ્યક્તિભાજાં શરણ્યસ્ત્રાતા ગોપ્તા ભાવિતોઽનંતમૂર્તિઃ। વિરેમુરમરાસ્તુ ત્વા બ્રહ્માણમિતિ કારણમ્
આ રીતે, જે દેવ સ્વરૂપ ધરાવનારા માટે આશ્રય છે, રક્ષક અને પાલક છે, અનંત રૂપોમાં પ્રગટ છે, તેને અમરદેવોએ 'તમે કારણ છો, હે બ્રહ્મા' એમ સ્તુતિ કરી.