પ્રતસ્થેઽમરયુદ્ધાય બહુપત્તિપતાકિકમ્। એતસ્મિન્નંતરે વાયુર્દેવદૂતોઽસુરાલયે
એ સેના અમરોથી યુદ્ધ માટે, અનેક પદાતી અને ધ્વજ સાથે આગળ વધતી હતી; એ સમયે વાયુ દેવદૂત અસુરોની વાડીમાં પ્રવેશ્યો.
દૃષ્ટ્વા તદ્દાનવબલં જગામેંદ્રસ્ય શંસિતું। સ ગત્વા તુ સભાં દિવ્યાં મહેંદ્રસ્ય મહાત્મનઃ
એ દાનવોની સેના જોઈને, એ ઇન્દ્રને જાણ કરવા ગયો; મહાત્મા મહેન્દ્રની દિવ્ય સભામાં પહોંચ્યો.
શશંસ મધ્યે દેવાનાં તત્કાર્યં સમુપસ્થિતમ્। તચ્છ્રુત્વા દેવરાજસ્તુ નિમીલિતવિલોચનઃ
એ દેવતાઓની વચ્ચે એ ઘટનાની જાણ કરી; એ સાંભળીને દેવરાજે આંખો બંધ કરી.
બૃહસ્પતિમુવાચેદં વાક્યં કાલે મહાભુજઃ। ઇંદ્ર ઉવાચ। સંપ્રાપ્નોતિ વિમર્દોયં દેવાનાં દાનવૈઃ સહ
મહાબાહુ ઇન્દ્રે યોગ્ય સમયે બૃહસ્પતિને કહ્યું: 'હવે દેવતાઓ અને દાનવો વચ્ચે ટક્કર આવતી છે.'
કાર્યં કિમત્ર તદ્બ્રૂહિ નીત્યુપાયોપબૃંહિતમ્। એતચ્છ્રુત્વા તુ વચનં મહેંદ્રસ્ય ગિરાં પતિઃ
આ વિષયમાં શું કરવું? નીતિ અને ઉપાય સાથે મને કહો; મહેન્દ્રના શબ્દો સાંભળીને,
ઇત્યુવાચ મહાભાગો બૃહસ્પતિરુદારધીઃ। બૃહસ્પતિરુવાચ। સામપૂર્વા શ્રુતા નીતિશ્ચતુરંગા પતાકિની
મહાભાગ, ઉદારબુદ્ધિ બૃહસ્પતિએ કહ્યું: 'નીતિ, જેમ સાંભળ્યું છે, સૌમ્યતા થી શરૂ થાય છે; ચતુરંગી સેના, ધ્વજવાળી,'
જિગીષતાં સુરશ્રેષ્ઠ સ્થિતિરેષા સનાતની। સામભેદસ્તથા દાનં દંડશ્ચાંગચતુષ્ટયમ્
વિજય ઈચ્છનાર માટે આ સદાબહાર રીત છે, હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ: સૌમ્યતા, ફૂટ, દાન અને દંડ — આ ચાર ઉપાય છે.
ન સાંત્વગોચરે લુબ્ધાનભેદ્યાસ્ત્વેકધર્મિણઃ। ન દાનમત્ત્ર સંસિદ્ધ્યૈ પ્રસહ્યૈવાપહારિણામ્
પણ લોભી અને એકમતિવાળા લોકો માટે સૌમ્યતા કે ફૂટ કામ નથી કરતી; દાન પણ એ લોકો માટે ફળદાયી નથી, જે બળથી છીનવે છે.
એકોભ્યુપાયો દંડોઽત્ર ભવતાં યદિ રોચતે। એવમુક્તઃ સહસ્રાક્ષ એવમેતદુવાચ હ
અહીં માત્ર દંડ જ ઉપાય છે, જો તમને ગમતું હોય; આમ કહેતાં, સહસ્રાક્ષે આ રીતે કહ્યું:
કર્ત્તવ્યતાં ચ સંચિંત્ય પ્રોવાચામરસંસદિ। ઇંદ્ર ઉવાચ। અવધાનેન મે વાચં શૃણુધ્વં નાકવાસિનઃ
કરવાનું શું છે એ વિચાર કરીને, અમરોની સભામાં કહ્યું: ઇન્દ્રે કહ્યું: 'હે સ્વર્ગવાસીઓ, મારી વાત ધ્યાનથી સાંભળો.'
ભવંતો યજ્ઞભોક્તારો દિવ્યાત્માનો હિ સાન્વયાઃ। સ્વે મહિમ્નિ સ્થિતા નિત્યં જગતઃ પાલને રતાઃ
તમે યજ્ઞના ભોગી છો, દિવ્ય આત્મા અને વંશજ સાથે; સદા તમારા મહિમામાં સ્થિર, જગતની રક્ષા માટે તત્પર છો.
ક્રિયતાં સમરોદ્યોગઃ સૈન્યં સંયોજ્યતાં મમ। આહ્રિયંતાં ચ શસ્ત્રાણિ પૂજ્યંતાં શસ્ત્રદેવતાઃ
યુદ્ધની તૈયારી કરો, મારી સેના ભેગી કરો; શસ્ત્રો લાવો અને શસ્ત્રદેવતાઓની પૂજા કરો.
વાહનાનિ વિમાનાનિ યોજયદ્ધ્વં મમેશ્વરાઃ। યમં સેનાપતિં કૃત્વા શીઘ્રમેવ દિવૌકસઃ
હે દેવતાઓ, મારા માટે વાહનો અને વિમાન તૈયાર કરો; યમને સેનાપતિ બનાવો અને બધા દેવદળો ઝડપથી ભેગા થાઓ.
ઇત્યુક્તાસ્સમનહ્યંત દેવાનાં યે પ્રધાનતઃ। વાજિનામયુતેનાજૌ હેમઘંટા પરિષ્કૃતમ્
આવી આજ્ઞા મળતાં, મુખ્ય દેવતાઓએ દસ હજાર ઘોડાઓ જોડાયેલું, સોનાની ઘંટીઓથી સુશોભિત રથ યુદ્ધ માટે તૈયાર કર્યું.
નાનાશ્ચર્યગુણોપેતં સંપ્રાપ્તં દેવદાનવૈઃ। રથં માતલિના યુક્તં દેવરાજસ્ય દુર્જયમ્
માતલીએ દેવરાજ માટે જે રથ તૈયાર કર્યો હતો, તે અનેક અદ્ભુત ગુણોથી ભરપૂર અને દેવ-દૈત્યો બંને માટે અજય હતો.
યમો મહિષમાસ્થાય સેનાગ્રે સમવર્ત્તત। ચંડકિંકરવૃંદેન સર્વતઃ પરિવારિતઃ
યમ મહિષ પર ચડીને સેનાના આગેવાન બન્યા અને ચારે બાજુથી ભયાનક દૂતોથી ઘેરાયેલા હતા.
કલ્પકાલોદ્ગતજ્વાલા પૂરિતોમ્બરગોચરઃ। હુતાશનસ્ત્વજારૂઢઃ શક્તિહસ્તો વ્યવસ્થિતઃ
કલ્પાંતની જ્વાળાઓથી પ્રજ્વલિત અગ્નિએ આખું આકાશ ભરી દીધું; તે બકરાં પર બેઠા, હાથમાં શક્તિ લઈને તૈયાર ઊભા રહ્યા.
પવનોઽઙકુશહસ્તશ્ચ વિસ્તારિત મહાજવઃ। ભુજગેંદ્રસમારૂઢો જલેશો ભગવાન્સ્વયમ્
પવનદેવ, હાથમાં અંકુશ અને અતિ ઝડપી, સાપોના રાજા પર આરૂઢ હતા; અને જળના ભગવાન પણ પોતે હાજર હતા.
નરયુક્તે રથે દેવો રાક્ષસેશો વિયચ્ચરઃ। તીક્ષ્ણખડ્ગયુતો ભીમઃ સમરે સમવસ્થિતઃ
રાક્ષસોના રાજા, આકાશમાં વિહાર કરતા, માનવોએ ખેંચેલા રથ પર, તીક્ષ્ણ ખડગથી સજ્જ અને ભયાનક રૂપે યુદ્ધ માટે ઊભા રહ્યા.
મહાસિંહરથે દેવો ધનાધ્યક્ષો ગદાયુધઃ। ચંદ્રાદિત્યાવશ્વિનૌ ચ ચતુરંગબલાન્વિતાઃ
ધનની દેવતા ગદાથી સજ્જ, સિંહરથ પર આરૂઢ હતા; ચંદ્ર, સૂર્ય અને અશ્વિનીકુમારો ચાર પ્રકારની સેના સાથે હતા.
સેનાન્યો દેવરાજસ્ય દુર્જયા ભુવનત્રયે। કોટયસ્તાસ્ત્રયસ્ત્રિંશદ્દેવદેવનિકાયિનામ્1.42.
દેવરાજની સેના, ત્રણેય લોકમાં અજય, ત્રેત્રીસ કરોડ દેવદળોથી ભરપૂર હતી.
હિમાચલાભે સિતચારુચામરે સુવર્ણપદ્મામલસુંદરસ્રજિ। કૃતાભિરામો જ્વલકુંકુમાંકુરે કપોલલીલાલિકદંબસંકુલે
હિમાચલ જેવાં સફેદ સુંદર ચામરાં, સુવર્ણ કમળની માળ, તેજસ્વી કુંકુમના ટિકા અને ગાલે રમતાં મુક્તાના ગુચ્છોથી તે અતિ મનોહર લાગતા.
સ્થિતસ્તદૈરાવણનામ કુંજરે મહામનાશ્ચિત્રવિભૂષણાંબરઃ। વિશાલવજ્રઃ સુવિતાનભૂષિતઃ પ્રકીર્ણકેયૂરભુજંગમંડલઃ
એ મહાન મનવાળા, ચિત્રભૂષિત અને સુંદર વસ્ત્રો ધારણ કરેલા, વિજળી જેવાં વિશાળ, વિભિન્ન આભૂષણોથી શોભિત, હાથમાં કયૂર અને સાપનાં વળયો પહેરેલા, એ ઐરાવત નામના હાથી પર ઊભા હતા.
સહસ્રદૃગ્વંદિતપાદપલ્લવસ્ત્રિવિષ્ટપે શોભત પાકશાસનઃ। તુરંગ માતંગ કુલૌઘસંકુલા સિતાતપત્ત્રદ્ધ્વજશાલિની ચ
હજારો આંખો દ્વારા પાદUKમળોને વંદન કરાતા, ત્રિવિષ્ટપમાં પાકશાસન (ઇન્દ્ર) ઘોડા અને હાથીઓની ભીડમાં, સફેદ છત્ર અને ધ્વજ સાથે તેજસ્વી લાગતા.
બભૂવ સા દુર્જયપત્તિસંતતા વિભાતિ નાનાયુધયોધદુસ્તરા। તતોશ્વિનૌ ચ મરુતઃ સસાધ્યાઃ સપુરંદરાઃ
અજય ભાલાંથી સજ્જ એ સેના વિવિધ શસ્ત્રો અને યુદ્ધવીરો સાથે દુરજેય જણાતી; ત્યારબાદ અશ્વિનીકુમારો, મારુતો, સાધ્યો અને પુરંદર પણ જોડાયા.
યક્ષરાક્ષસગંધર્વા દિવ્ય નાનાસ્ત્રપાણયઃ। જઘ્નુર્દૈત્યેશ્વરં સર્વે સંભૂય તુ મહાબલાઃ
યક્ષ, રાક્ષસ અને ગંધર્વો, વિવિધ દૈવી શસ્ત્રો ધરાવી, બધા મહાબળથી એકઠા થઈ દૈત્યરાજ પર તૂટ્યા.
ન ચૈવાસ્ત્રાણ્યસજ્જંત ગાત્રે વજ્રાચલોપમે। અથો રથાદવપ્લુત્ય તારકો દાનવાધિપઃ
તેમના શસ્ત્રો પણ, વીજળીના પર્વત જેવાં તેના શરીરને ભેદી શક્યા નહીં; ત્યારબાદ દાનવાધિપતિ તારક રથમાંથી કૂદી પડ્યા.
જઘાન કોટિશો દેવાન્કરપાર્ષ્ણિભિરેવ ચ। હતશેષાણિ સૈન્યાનિ દેવાનાં વિપ્ર દુદ્રુવુઃ
તારકે લાખો દેવતાઓને પોતાના હાથ અને પગથી મારી નાખ્યા; બચેલી દેવસેનાઓ, હે મુનિ, ભાગી ગઈ.
દિશો ભીતાનિ સંત્યજ્ય રણોપકરણાનિ ચ। દૃષ્ટ્વા તાન્વિદ્રુતાન્દેવાંસ્તારકો વાક્યમબ્રવીત્
ભયથી દિશાઓ અને શસ્ત્રો છોડી દેવતાઓ વિખૂટા પડી ગયા; તેમને ભાગતા જોઈ તારકે કહ્યું.
મા વધિષ્ઠ સુરાન્દૈત્યા વજ્રાંગાય ચ મંદિરે। શીઘ્રમાનીય દર્શ્યંતાં બદ્ધાન્પશ્યત્વયં સુરાન્
દૈત્યો, દેવતાઓને મારો નહીં; વજ્રાંગને મારી મહેલમાં ઝડપથી લાવો, જેથી તે બંધાયેલા દેવતાઓને જોઈ શકે.