તારકસ્ય વચઃ શ્રુત્વા ગ્રસનો નામ દાનવઃ। સેનાનીર્દૈત્યરાજસ્ય સજ્જં ચક્રે બલં ચ તત્
તારકના વચન સાંભળીને, ગ્રસન નામના દૈત્ય, જે દૈત્યરાજની સેના નો મુખ્ય હતો, એ એ સેના તૈયાર કરી.
આહત્ય ભેરીં ગંભીરાં દૈત્યાનાહૂય સત્વરઃ। દશકોટીશ્વરા દૈત્યા દૈત્યાનાં ચંડવિક્રમાઃ
ગંભીર ભેરી વગાડી, એ ઝડપથી દૈત્યોને બોલાવ્યા; દસ કરોડ દૈત્યરાજ, જેઓ ખૂબ પરાક્રમી હતા, ભેગા થયા.
તેષામગ્રેસરો જંભઃ કુજંભોનંતરોઽસુરઃ। મહિષઃ કુંજરો મેઘઃ કાલનેમિર્નિમિસ્તથા
એમાં જાંભા સૌથી આગળ હતો; પછી કુજંબ, પછી મહિષ, કુંજર, મેઘ, કાલનેમી અને નિમિ પણ હતા.
મંથનો જંભકઃ શુમ્ભો દૈત્યેંદ્રા દશનાયકાઃ। અન્યે ચ શતશસ્તત્ર પૃથિવીતુલનક્ષમાઃ
મંથન, જાંભક, શુંભ, દશ દૈત્યરાજ અને ત્યાં હજારો અન્ય, પૃથ્વી જેટલા વિશાળ, ભેગા થયા.
ગરુડાનાં સહસ્રેણ ચક્રાષ્ટકવિભૂષિતઃ। સકૂબરપરીવારશ્ચતુર્યોજનવિસ્તૃતઃ
આ રથને આઠ ચક્રોથી શોભિત કરવામાં આવ્યો હતો અને ગદાધારી સહાયકો સાથે, ચાર યોજન જેટલો પહોળો, હજારો ગરુડોએ ખેંચતો હતો.
સ્યંદનસ્તારકસ્યાસીત્વ્યાઘ્રસિંહખરાર્વભિઃ। યુક્તા રથાસ્તુ ગ્રસન જંભકૌ જંભકુંભિનાં
તારાનો રથ વાઘ, સિંહ, ગધેડા અને ઊંટથી જોડાયેલો હતો; ગ્રસન અને જંભકાના રથ જંભકુંભી હાથીઓ દ્વારા ખેંચાતા હતા.
મેઘસ્ય દ્વીપિભિર્યુક્તઃ કૂષ્માંડૈઃ કાલનેમિનઃ। પર્વતાભશ્ચતુર્દંષ્ટ્રો નિમેશ્ચૈવ મહાગજઃ
મેઘનો રથ દ્વીપમાં રહેતા પ્રાણીઓ અને કુષ્માંડા રાક્ષસો દ્વારા જોડાયેલો હતો; કાલનેમીનો રથ ચાર દાંતવાળા, પર્વત જેવા હાથીઓથી, અને નિમેષનો રથ મહા હાથીથી જોડાયેલો હતો.
શતહસ્તતુરંગસ્થો મંથનો નામ દૈત્યરાટ્। જંભકસ્તૂષ્ટ્રમારૂઢો ગિરીંદ્રાભં મહાબલઃ
મંથન નામનો શક્તિશાળી દૈત્યરાજ શતહસ્તી ઘોડા પર સવાર હતો; જંભક, જે મહાબળ અને પર્વત જેવો હતો, ઊંટ પર સવાર હતો.
શુંભો મેષં સમારૂઢોઽન્યેપ્યેવં ચિત્રવાહનાઃ। પ્રચંડાશ્ચિત્રવર્માણઃ કુંડલોષ્ણીષભૂષિતાઃ
શુંભ બકરા પર સવાર હતો, અને અન્ય લોકો પણ વિવિધ અદભૂત વાહન પર હતા; તેઓ ઉગ્ર અને સુંદર બાંધણીવાળા, કુંડળ અને પાગડીથી શોભિત હતા.
તદ્બલં દૈત્યસિંહસ્ય ભીમરૂપં વ્યજાયત। પ્રમત્તમત્તમાતંગતુરંગરથસંકુલમ્
દૈત્યસિંહની એ સેના ભયાનક રૂપમાં દેખાઈ, જેમાં ઉન્મત્ત હાથી, ઘોડા અને રથો ભરેલા હતા.
પ્રતસ્થેઽમરયુદ્ધાય બહુપત્તિપતાકિકમ્। એતસ્મિન્નંતરે વાયુર્દેવદૂતોઽસુરાલયે
એ સેના અમરોથી યુદ્ધ માટે, અનેક પદાતી અને ધ્વજ સાથે આગળ વધતી હતી; એ સમયે વાયુ દેવદૂત અસુરોની વાડીમાં પ્રવેશ્યો.
દૃષ્ટ્વા તદ્દાનવબલં જગામેંદ્રસ્ય શંસિતું। સ ગત્વા તુ સભાં દિવ્યાં મહેંદ્રસ્ય મહાત્મનઃ
એ દાનવોની સેના જોઈને, એ ઇન્દ્રને જાણ કરવા ગયો; મહાત્મા મહેન્દ્રની દિવ્ય સભામાં પહોંચ્યો.
શશંસ મધ્યે દેવાનાં તત્કાર્યં સમુપસ્થિતમ્। તચ્છ્રુત્વા દેવરાજસ્તુ નિમીલિતવિલોચનઃ
એ દેવતાઓની વચ્ચે એ ઘટનાની જાણ કરી; એ સાંભળીને દેવરાજે આંખો બંધ કરી.
બૃહસ્પતિમુવાચેદં વાક્યં કાલે મહાભુજઃ। ઇંદ્ર ઉવાચ। સંપ્રાપ્નોતિ વિમર્દોયં દેવાનાં દાનવૈઃ સહ
મહાબાહુ ઇન્દ્રે યોગ્ય સમયે બૃહસ્પતિને કહ્યું: 'હવે દેવતાઓ અને દાનવો વચ્ચે ટક્કર આવતી છે.'
કાર્યં કિમત્ર તદ્બ્રૂહિ નીત્યુપાયોપબૃંહિતમ્। એતચ્છ્રુત્વા તુ વચનં મહેંદ્રસ્ય ગિરાં પતિઃ
આ વિષયમાં શું કરવું? નીતિ અને ઉપાય સાથે મને કહો; મહેન્દ્રના શબ્દો સાંભળીને,
ઇત્યુવાચ મહાભાગો બૃહસ્પતિરુદારધીઃ। બૃહસ્પતિરુવાચ। સામપૂર્વા શ્રુતા નીતિશ્ચતુરંગા પતાકિની
મહાભાગ, ઉદારબુદ્ધિ બૃહસ્પતિએ કહ્યું: 'નીતિ, જેમ સાંભળ્યું છે, સૌમ્યતા થી શરૂ થાય છે; ચતુરંગી સેના, ધ્વજવાળી,'
જિગીષતાં સુરશ્રેષ્ઠ સ્થિતિરેષા સનાતની। સામભેદસ્તથા દાનં દંડશ્ચાંગચતુષ્ટયમ્
વિજય ઈચ્છનાર માટે આ સદાબહાર રીત છે, હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ: સૌમ્યતા, ફૂટ, દાન અને દંડ — આ ચાર ઉપાય છે.
ન સાંત્વગોચરે લુબ્ધાનભેદ્યાસ્ત્વેકધર્મિણઃ। ન દાનમત્ત્ર સંસિદ્ધ્યૈ પ્રસહ્યૈવાપહારિણામ્
પણ લોભી અને એકમતિવાળા લોકો માટે સૌમ્યતા કે ફૂટ કામ નથી કરતી; દાન પણ એ લોકો માટે ફળદાયી નથી, જે બળથી છીનવે છે.
એકોભ્યુપાયો દંડોઽત્ર ભવતાં યદિ રોચતે। એવમુક્તઃ સહસ્રાક્ષ એવમેતદુવાચ હ
અહીં માત્ર દંડ જ ઉપાય છે, જો તમને ગમતું હોય; આમ કહેતાં, સહસ્રાક્ષે આ રીતે કહ્યું:
કર્ત્તવ્યતાં ચ સંચિંત્ય પ્રોવાચામરસંસદિ। ઇંદ્ર ઉવાચ। અવધાનેન મે વાચં શૃણુધ્વં નાકવાસિનઃ
કરવાનું શું છે એ વિચાર કરીને, અમરોની સભામાં કહ્યું: ઇન્દ્રે કહ્યું: 'હે સ્વર્ગવાસીઓ, મારી વાત ધ્યાનથી સાંભળો.'
ભવંતો યજ્ઞભોક્તારો દિવ્યાત્માનો હિ સાન્વયાઃ। સ્વે મહિમ્નિ સ્થિતા નિત્યં જગતઃ પાલને રતાઃ
તમે યજ્ઞના ભોગી છો, દિવ્ય આત્મા અને વંશજ સાથે; સદા તમારા મહિમામાં સ્થિર, જગતની રક્ષા માટે તત્પર છો.
ક્રિયતાં સમરોદ્યોગઃ સૈન્યં સંયોજ્યતાં મમ। આહ્રિયંતાં ચ શસ્ત્રાણિ પૂજ્યંતાં શસ્ત્રદેવતાઃ
યુદ્ધની તૈયારી કરો, મારી સેના ભેગી કરો; શસ્ત્રો લાવો અને શસ્ત્રદેવતાઓની પૂજા કરો.
વાહનાનિ વિમાનાનિ યોજયદ્ધ્વં મમેશ્વરાઃ। યમં સેનાપતિં કૃત્વા શીઘ્રમેવ દિવૌકસઃ
હે દેવતાઓ, મારા માટે વાહનો અને વિમાન તૈયાર કરો; યમને સેનાપતિ બનાવો અને બધા દેવદળો ઝડપથી ભેગા થાઓ.
ઇત્યુક્તાસ્સમનહ્યંત દેવાનાં યે પ્રધાનતઃ। વાજિનામયુતેનાજૌ હેમઘંટા પરિષ્કૃતમ્
આવી આજ્ઞા મળતાં, મુખ્ય દેવતાઓએ દસ હજાર ઘોડાઓ જોડાયેલું, સોનાની ઘંટીઓથી સુશોભિત રથ યુદ્ધ માટે તૈયાર કર્યું.
નાનાશ્ચર્યગુણોપેતં સંપ્રાપ્તં દેવદાનવૈઃ। રથં માતલિના યુક્તં દેવરાજસ્ય દુર્જયમ્
માતલીએ દેવરાજ માટે જે રથ તૈયાર કર્યો હતો, તે અનેક અદ્ભુત ગુણોથી ભરપૂર અને દેવ-દૈત્યો બંને માટે અજય હતો.
યમો મહિષમાસ્થાય સેનાગ્રે સમવર્ત્તત। ચંડકિંકરવૃંદેન સર્વતઃ પરિવારિતઃ
યમ મહિષ પર ચડીને સેનાના આગેવાન બન્યા અને ચારે બાજુથી ભયાનક દૂતોથી ઘેરાયેલા હતા.
કલ્પકાલોદ્ગતજ્વાલા પૂરિતોમ્બરગોચરઃ। હુતાશનસ્ત્વજારૂઢઃ શક્તિહસ્તો વ્યવસ્થિતઃ
કલ્પાંતની જ્વાળાઓથી પ્રજ્વલિત અગ્નિએ આખું આકાશ ભરી દીધું; તે બકરાં પર બેઠા, હાથમાં શક્તિ લઈને તૈયાર ઊભા રહ્યા.
પવનોઽઙકુશહસ્તશ્ચ વિસ્તારિત મહાજવઃ। ભુજગેંદ્રસમારૂઢો જલેશો ભગવાન્સ્વયમ્
પવનદેવ, હાથમાં અંકુશ અને અતિ ઝડપી, સાપોના રાજા પર આરૂઢ હતા; અને જળના ભગવાન પણ પોતે હાજર હતા.
નરયુક્તે રથે દેવો રાક્ષસેશો વિયચ્ચરઃ। તીક્ષ્ણખડ્ગયુતો ભીમઃ સમરે સમવસ્થિતઃ
રાક્ષસોના રાજા, આકાશમાં વિહાર કરતા, માનવોએ ખેંચેલા રથ પર, તીક્ષ્ણ ખડગથી સજ્જ અને ભયાનક રૂપે યુદ્ધ માટે ઊભા રહ્યા.
મહાસિંહરથે દેવો ધનાધ્યક્ષો ગદાયુધઃ। ચંદ્રાદિત્યાવશ્વિનૌ ચ ચતુરંગબલાન્વિતાઃ
ધનની દેવતા ગદાથી સજ્જ, સિંહરથ પર આરૂઢ હતા; ચંદ્ર, સૂર્ય અને અશ્વિનીકુમારો ચાર પ્રકારની સેના સાથે હતા.