ઉવાચ દાનવશ્રેષ્ઠો યુક્તિયુક્તમિદં વચઃ। તારક ઉવાચ। શૃણુધ્વમસુરાઃ સર્વે વાક્યં મમ મહાબલાઃ
દૈત્યોમાં શ્રેષ્ઠ તારક એ યોગ્ય રીતે કહ્યું: "હે મહાબલી દૈત્યો, મારા વચન સાંભળો."
વંશક્ષયકરા દેવાઃ સર્વેષામેવ દાનવાઃ। અસ્માકં જાતિધર્મેણ વિરૂઢં વૈરમક્ષયમ્
હે દૈત્યો, દેવો આપણા વંશના નાશક છે; આપણા જન્મના ધર્મ પ્રમાણે, દુશ્મનાઈ વધી છે અને ક્યારેય ખતમ થતી નથી.
વયં તપશ્ચરિષ્યામઃ સુરાણાં નિગ્રહાય તુ। સ્વબાહુબલમાશ્રિત્ય સર્વ એવ ન સંશયઃ
અમે બધા દેવોને હરાવવા તપ કરશું, આપણા પોતાના બાહુબળ પર આધાર રાખીને, કોઈ શંકા નથી.
તચ્છ્રુત્વા સંમતં કૃત્વા પારિયાત્રં યયૌ ગિરિં। નિરાહારઃ પંચતપાઃ પત્રભુગ્વારિભોજનઃ
આ સાંભળીને અને સહમતિ આપી, તે પારીયાત્ર પર્વત પર ગયો, ઉપવાસ રાખ્યો, પાંદડાં અને પાણી પર જીવીને પાંચ પ્રકારના તપ કર્યા.
શતંશતં સમાનાં તુ તપાંસ્યેતાન્યથાકરોત્। એવં તુ કર્શિતે દેહે તપોરાશિત્વમાગતે
સેંકડો વર્ષ સુધી એ તપ કર્યો; તેમ તેના શરીર દુર્બળ થઈ ગયું અને તપનો પૂરતો સંગ્રહ થયો.
બ્રહ્માગત્યાહ દૈત્યેંદ્રં વરં વરય સુવ્રત। સ વવ્રે સર્વભૂતેભ્યો ન મે મૃત્યુર્ભવેદિતિ
બ્રહ્મા આવ્યા અને દૈત્યરાજને કહ્યું: "વરસ માંગો, હે સત્યવ્રત." એએ માગ્યું: "મને કોઈ જીવથી મૃત્યુ ન થાય."
તમુવાચ તતો બ્રહ્મા દેહિનાં મરણં ધ્રુવમ્। યતસ્તતોપિ વરય મૃત્યું યસ્માન્ન શંકસે
પછી બ્રહ્મા એ કહ્યું: "શરીરધારી માટે મૃત્યુ નિશ્ચિત છે; તેથી, એમાંથી પસંદ કરો, જેને તમે ડરતા નથી."
તતઃ સંચિંત્ય દૈત્યેંદ્રઃ શિશોર્વૈ સપ્તવાસરાત્। વવ્રે મહાસુરો મૃત્યું મોહિતો હ્યવલેપતઃ
પછી, વિચાર કરીને, દૈત્યરાજ, ગર્વથી મોહિત, એ મહાદૈત્ય એ માગ્યું કે માત્ર સાત દિવસના બાળકથી જ મૃત્યુ થાય.
જગામોમિત્યુદાહૃત્ય બ્રહ્મા દૈત્યો નિજં ગૃહમ્। અથાહ મંત્રિણસ્તૂર્ણં બલં મે સંપ્રયુજ્યતામ્
"એવું જ થશે" કહી બ્રહ્મા ચાલ્યા ગયા, અને દૈત્ય પોતાનું ઘર ગયો; પછી એએ તરત જ પોતાના મંત્રીઓને કહ્યું: "મારી સેના તૈયાર કરો."
યદિ વો મત્પ્રિયં કાર્યં નિગ્રાહ્યાઃ સુરસત્તમાઃ। નિગૃહીતેષુ મે પ્રીતિર્જાયતે ચાતુલાઽસુરાઃ
"જો તમે મને ખુશ કરવા માંગો છો, તો શ્રેષ્ઠ દેવોને જીતવું જોઈએ; તેઓને કાબૂમાં લાવશો તો મારી ખુશી અપરંપાર થશે, હે દૈત્યો."
તારકસ્ય વચઃ શ્રુત્વા ગ્રસનો નામ દાનવઃ। સેનાનીર્દૈત્યરાજસ્ય સજ્જં ચક્રે બલં ચ તત્
તારકના વચન સાંભળીને, ગ્રસન નામના દૈત્ય, જે દૈત્યરાજની સેના નો મુખ્ય હતો, એ એ સેના તૈયાર કરી.
આહત્ય ભેરીં ગંભીરાં દૈત્યાનાહૂય સત્વરઃ। દશકોટીશ્વરા દૈત્યા દૈત્યાનાં ચંડવિક્રમાઃ
ગંભીર ભેરી વગાડી, એ ઝડપથી દૈત્યોને બોલાવ્યા; દસ કરોડ દૈત્યરાજ, જેઓ ખૂબ પરાક્રમી હતા, ભેગા થયા.
તેષામગ્રેસરો જંભઃ કુજંભોનંતરોઽસુરઃ। મહિષઃ કુંજરો મેઘઃ કાલનેમિર્નિમિસ્તથા
એમાં જાંભા સૌથી આગળ હતો; પછી કુજંબ, પછી મહિષ, કુંજર, મેઘ, કાલનેમી અને નિમિ પણ હતા.
મંથનો જંભકઃ શુમ્ભો દૈત્યેંદ્રા દશનાયકાઃ। અન્યે ચ શતશસ્તત્ર પૃથિવીતુલનક્ષમાઃ
મંથન, જાંભક, શુંભ, દશ દૈત્યરાજ અને ત્યાં હજારો અન્ય, પૃથ્વી જેટલા વિશાળ, ભેગા થયા.
ગરુડાનાં સહસ્રેણ ચક્રાષ્ટકવિભૂષિતઃ। સકૂબરપરીવારશ્ચતુર્યોજનવિસ્તૃતઃ
આ રથને આઠ ચક્રોથી શોભિત કરવામાં આવ્યો હતો અને ગદાધારી સહાયકો સાથે, ચાર યોજન જેટલો પહોળો, હજારો ગરુડોએ ખેંચતો હતો.
સ્યંદનસ્તારકસ્યાસીત્વ્યાઘ્રસિંહખરાર્વભિઃ। યુક્તા રથાસ્તુ ગ્રસન જંભકૌ જંભકુંભિનાં
તારાનો રથ વાઘ, સિંહ, ગધેડા અને ઊંટથી જોડાયેલો હતો; ગ્રસન અને જંભકાના રથ જંભકુંભી હાથીઓ દ્વારા ખેંચાતા હતા.
મેઘસ્ય દ્વીપિભિર્યુક્તઃ કૂષ્માંડૈઃ કાલનેમિનઃ। પર્વતાભશ્ચતુર્દંષ્ટ્રો નિમેશ્ચૈવ મહાગજઃ
મેઘનો રથ દ્વીપમાં રહેતા પ્રાણીઓ અને કુષ્માંડા રાક્ષસો દ્વારા જોડાયેલો હતો; કાલનેમીનો રથ ચાર દાંતવાળા, પર્વત જેવા હાથીઓથી, અને નિમેષનો રથ મહા હાથીથી જોડાયેલો હતો.
શતહસ્તતુરંગસ્થો મંથનો નામ દૈત્યરાટ્। જંભકસ્તૂષ્ટ્રમારૂઢો ગિરીંદ્રાભં મહાબલઃ
મંથન નામનો શક્તિશાળી દૈત્યરાજ શતહસ્તી ઘોડા પર સવાર હતો; જંભક, જે મહાબળ અને પર્વત જેવો હતો, ઊંટ પર સવાર હતો.
શુંભો મેષં સમારૂઢોઽન્યેપ્યેવં ચિત્રવાહનાઃ। પ્રચંડાશ્ચિત્રવર્માણઃ કુંડલોષ્ણીષભૂષિતાઃ
શુંભ બકરા પર સવાર હતો, અને અન્ય લોકો પણ વિવિધ અદભૂત વાહન પર હતા; તેઓ ઉગ્ર અને સુંદર બાંધણીવાળા, કુંડળ અને પાગડીથી શોભિત હતા.
તદ્બલં દૈત્યસિંહસ્ય ભીમરૂપં વ્યજાયત। પ્રમત્તમત્તમાતંગતુરંગરથસંકુલમ્
દૈત્યસિંહની એ સેના ભયાનક રૂપમાં દેખાઈ, જેમાં ઉન્મત્ત હાથી, ઘોડા અને રથો ભરેલા હતા.
પ્રતસ્થેઽમરયુદ્ધાય બહુપત્તિપતાકિકમ્। એતસ્મિન્નંતરે વાયુર્દેવદૂતોઽસુરાલયે
એ સેના અમરોથી યુદ્ધ માટે, અનેક પદાતી અને ધ્વજ સાથે આગળ વધતી હતી; એ સમયે વાયુ દેવદૂત અસુરોની વાડીમાં પ્રવેશ્યો.
દૃષ્ટ્વા તદ્દાનવબલં જગામેંદ્રસ્ય શંસિતું। સ ગત્વા તુ સભાં દિવ્યાં મહેંદ્રસ્ય મહાત્મનઃ
એ દાનવોની સેના જોઈને, એ ઇન્દ્રને જાણ કરવા ગયો; મહાત્મા મહેન્દ્રની દિવ્ય સભામાં પહોંચ્યો.
શશંસ મધ્યે દેવાનાં તત્કાર્યં સમુપસ્થિતમ્। તચ્છ્રુત્વા દેવરાજસ્તુ નિમીલિતવિલોચનઃ
એ દેવતાઓની વચ્ચે એ ઘટનાની જાણ કરી; એ સાંભળીને દેવરાજે આંખો બંધ કરી.
બૃહસ્પતિમુવાચેદં વાક્યં કાલે મહાભુજઃ। ઇંદ્ર ઉવાચ। સંપ્રાપ્નોતિ વિમર્દોયં દેવાનાં દાનવૈઃ સહ
મહાબાહુ ઇન્દ્રે યોગ્ય સમયે બૃહસ્પતિને કહ્યું: 'હવે દેવતાઓ અને દાનવો વચ્ચે ટક્કર આવતી છે.'
કાર્યં કિમત્ર તદ્બ્રૂહિ નીત્યુપાયોપબૃંહિતમ્। એતચ્છ્રુત્વા તુ વચનં મહેંદ્રસ્ય ગિરાં પતિઃ
આ વિષયમાં શું કરવું? નીતિ અને ઉપાય સાથે મને કહો; મહેન્દ્રના શબ્દો સાંભળીને,
ઇત્યુવાચ મહાભાગો બૃહસ્પતિરુદારધીઃ। બૃહસ્પતિરુવાચ। સામપૂર્વા શ્રુતા નીતિશ્ચતુરંગા પતાકિની
મહાભાગ, ઉદારબુદ્ધિ બૃહસ્પતિએ કહ્યું: 'નીતિ, જેમ સાંભળ્યું છે, સૌમ્યતા થી શરૂ થાય છે; ચતુરંગી સેના, ધ્વજવાળી,'
જિગીષતાં સુરશ્રેષ્ઠ સ્થિતિરેષા સનાતની। સામભેદસ્તથા દાનં દંડશ્ચાંગચતુષ્ટયમ્
વિજય ઈચ્છનાર માટે આ સદાબહાર રીત છે, હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ: સૌમ્યતા, ફૂટ, દાન અને દંડ — આ ચાર ઉપાય છે.
ન સાંત્વગોચરે લુબ્ધાનભેદ્યાસ્ત્વેકધર્મિણઃ। ન દાનમત્ત્ર સંસિદ્ધ્યૈ પ્રસહ્યૈવાપહારિણામ્
પણ લોભી અને એકમતિવાળા લોકો માટે સૌમ્યતા કે ફૂટ કામ નથી કરતી; દાન પણ એ લોકો માટે ફળદાયી નથી, જે બળથી છીનવે છે.
એકોભ્યુપાયો દંડોઽત્ર ભવતાં યદિ રોચતે। એવમુક્તઃ સહસ્રાક્ષ એવમેતદુવાચ હ
અહીં માત્ર દંડ જ ઉપાય છે, જો તમને ગમતું હોય; આમ કહેતાં, સહસ્રાક્ષે આ રીતે કહ્યું:
કર્ત્તવ્યતાં ચ સંચિંત્ય પ્રોવાચામરસંસદિ। ઇંદ્ર ઉવાચ। અવધાનેન મે વાચં શૃણુધ્વં નાકવાસિનઃ
કરવાનું શું છે એ વિચાર કરીને, અમરોની સભામાં કહ્યું: ઇન્દ્રે કહ્યું: 'હે સ્વર્ગવાસીઓ, મારી વાત ધ્યાનથી સાંભળો.'