તામસ્મૈ પ્રદદૌ દેવઃ પત્ન્યર્થે પદ્મસંભવઃ। વરાંગીતિ ચ નામાસ્યાઃ કૃત્વા યાતઃ પિતાપહઃ
પદ્મમાંથી જન્મેલા દેવએ લગ્ન માટે તેને તામસને આપી, તેનું નામ 'વરાંગી' રાખ્યું અને પછી પિતા ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા.
વજ્રાંગોપિ તયા સાર્દ્ધં જગામ તપસે વનમ્। ઊર્દ્ધ્વબાહુસ્સ દૈત્યેંદ્રો ચરદ્વર્ષસહસ્રકમ્
વજ્રાંગે પોતાની પત્ની સાથે વનમાં તપ કરવા ગયો; દૈત્યોના રાજાએ હાથ ઊંચા રાખીને હજાર વર્ષ સુધી તપ કર્યું.
કાલં કમલપત્રાક્ષઃ શુદ્ધબુદ્ધિર્મહાતપાઃ। તાવચ્ચાધોમુખઃ કાલં તાવત્પંચાગ્નિમધ્યગઃ
કમળની પાંખ જેવી આંખો ધરાવતો, શુદ્ધ મન અને મહાન તપ કરનાર કાળ એ સમય સુધી માથું નીચે રાખીને રહ્યો, અને એ જ સમય સુધી પાંચ અગ્નિ વચ્ચે ઊભો રહ્યો.
નિરાહારો ઘોરતપાસ્તપોરાશિરજાયત। તતઃ સોંતર્જલે ચક્રે વાસં વર્ષસહસ્રકમ્
ખોરાક વગર, ભયાનક તપ કરતો, તપની ઢગલી બની ગયો; પછી એ પાણીમાં હજાર વર્ષ સુધી રહેવા લાગ્યો.
જલાંતરં પ્રવિષ્ટસ્ય તસ્ય પત્ની મહાવ્રતા। તસ્યૈવ તીરે સરસઃ સ્થિતાઽસૌ મૌનમાશ્રિતા
જ્યારે એ પાણીમાં પ્રવેશ્યો, ત્યારે તેની પત્ની, મહાન વ્રતવાળી, એ જ સરોવરનાં કિનારે મૌન ધારણ કરીને ઊભી રહી.
નિરાહારં તપો ઘોરં પ્રવિવેશ મહાદ્યુતિઃ। તસ્યાં તપસિ વર્તંત્યામિંદ્રશ્ચક્રે વિભીષિકામ્
એ તેજસ્વી સ્ત્રીએ ખોરાક વગર ઘોર તપમાં પ્રવેશ કર્યો; જ્યારે એ તપમાં લાગી હતી, ત્યારે ઇન્દ્રે ભય પેદા કર્યો.
ગત્વા તુ મર્કટાકારસ્તદાશ્રમપદં મહત્। બ્રસીં ચકર્ષ બલવાન્ગંધાદ્યર્ચાકરંડકમ્
પછી ઇન્દ્રે વાનરનું રૂપ ધારણ કરીને એ મહાન આશ્રમમાં ગયો અને પોતાની શક્તિથી પુષ્પની ટોકરી અને અર્પણના પાત્રને ખેંચી કાઢ્યા.
તતસ્તુ સિંહરૂપેણ ભીષયામાસ ભામિનીમ્। તતો ભુજંગરૂપેણાપ્યદશચ્ચરણદ્વયમ્
પછી સિંહનું રૂપ લઈને એ સુંદર સ્ત્રીને ડરાવ્યું; પછી સાપનું રૂપ ધારણ કરીને એના બંને પગને દંશ કર્યો.
તપોબલવશાત્સા તુ નવધ્યત્વં જગામ હ। ભીષિકાભિરનેકાભિઃ ક્લેશયન્પાકશાસનઃ
પણ તેના તપની શક્તિથી એ અડગ રહી; પાકશાસનએ અનેક ભયોથી તેને ત્રાસ આપ્યો.
વિરરામ યદા નૈવ વજ્રાંગમહિષી તદા। શૈલસ્યદુષ્ટતાં મત્વા શાપં દાતું સમુદ્યતા
જ્યારે વજ્રાંગની પત્ની તપ છોડતી નહોતી, ત્યારે પર્વતને દોષી માનીને એ શાપ આપવા તૈયાર થઈ.
તાં શાપાભિમુખીં દૃષ્ટ્વા શૈલઃ પુરુષવિગ્રહઃ। ઉવાચ તાં વરારોહાં વરાંગીં ભીતલોચનઃ
એને શાપ આપવા તૈયાર જોઈને પર્વતે માનવ રૂપ ધારણ કર્યો અને ભયથી ભરેલી આંખો સાથે એ સુંદર, ઊંચા કટિવાળી વરાંગી સાથે વાત કરી.
શૈલ ઉવાચ। નાહં મહાવ્રતે દુષ્ટઃ સેવ્યોહં સર્વદેહિનામ્। વિપ્રિયં તે કરોત્યેષ રુષિતઃ પાકશાસનઃ
પર્વત બોલ્યો: 'મહાન વ્રતવાળી, હું દોષી નથી; બધા જીવો મને પૂજતા છે. પાકશાસન ગુસ્સામાં તને દુઃખ આપે છે.'
એતસ્મિન્નંતરે જાતઃ કાલો વર્ષસહસ્રકઃ। તસ્મિન્જ્ઞાત્વા તુ ભગવાન્કાલે કમલસંભવઃ
આ દરમિયાન હજાર વર્ષ વીતી ગયા; એ જાણીને કમળમાંથી જન્મેલા ભગવાન એ સમયે આવ્યા.
તુષ્ટઃ પ્રોવાચ વજ્રાંગં તદાગત્ય જલાશયમ્। બ્રહ્મોવાચ। દદામિ સર્વકામં ત ઉત્તિષ્ઠ દિતિનંદન
સંતોષ પામીને બ્રહ્માએ વજ્રાંગ પાસે પાણીના કિનારે આવીને કહ્યું: 'હું તને બધા ઈચ્છાઓ આપું છું; ઊઠ, દિતિના પુત્ર.'
એવમુક્તસ્તદોત્થાય સ દૈત્યેંદ્રસ્તપોનિધિઃ। ઉવાચ પ્રાંજલિર્વાક્યં સર્વલોકપિતામહમ્
આ રીતે કહેતાં, દૈત્યોના રાજા, તપનો ખજાનો, ઊભો થયો અને હાથ જોડીને સર્વલોકના પિતામહ સાથે વાત કરી.
વજ્રાંગ ઉવાચ। આસુરો માસ્તુ મે ભાવઃ સંતુ લોકા મમાક્ષયાઃ। તપસ્યભિરતિર્મેઽસ્તુ શરીરસ્યાસ્ય વર્તનમ્
વજ્રાંગ બોલ્યો: 'મારી અંદર અસુર સ્વભાવ ન રહે; મારા લોક અવિનાશી રહે; તપમાં આનંદ અને આ શરીરનું ચાલવું રહે.'
એવમસ્ત્વિતિ તં દેવો જગામ સ્વકમાલયમ્। વજ્રાંગોપિ સમાપ્તે તુ તપસિ સ્થિરસંયમઃ
'એવું જ રહે,' એમ દેવએ કહ્યું અને પોતાના ઘર ગયા; વજ્રાંગે તપ પૂર્ણ કર્યું અને એની દૃઢ સંયમ રાખ્યો.
સંગંતુમિચ્છન્સ્વાં ભાર્યાં ન દદર્શાશ્રમે સ્વકે। ક્ષુધાવિષ્ટઃ સ શૈલસ્ય ગહનં પ્રવિવેશ હ
પત્નીને મળવાની ઈચ્છા રાખી, એ પોતાના આશ્રમમાં એને જોઈ શક્યો નહીં; ભૂખથી પીડાયેલી, એ પર્વતના જંગલમાં પ્રવેશ્યો.
આદાતું ફલમૂલાનિ સ ચ તસ્મિન્વ્યલોકયત્। રુદન્તીં સ્વાં પ્રિયાં દીનાં તરુપ્રચ્છાદિતાનનામ્
ફળ અને મૂળ લેવા જતા, તેણે પોતાના પ્રિયને, દુઃખી અને રડતી, વૃક્ષોની છાયામાં મોઢું છુપાવેલું જોઈ.
તાં વિલોક્ય તતો દૈત્યઃ પ્રોવાચ પરિસાંત્વયન્। વજ્રાંગ ઉવાચ। કેન તેઽપકૃતં ભદ્રે યમલોકં યિયાસુના
તેને જોઈ, દૈત્યએ તેને શાંત પાડવા માટે કહ્યું: વજ્રાંગે પૂછ્યું, 'કોણે તને દુઃખ આપ્યું છે, હે ભદ્રા, યમલોકમાં જવાની ઇચ્છા રાખે છે?'
કં વા કામં પ્રયચ્છામિ શીઘ્રં પ્રબ્રૂહિ માનિનિ। વરાંગ્યુવાચ। ત્રાસિતાસ્મ્યપવિદ્ધાસ્મિ તાડિતા પીડિતાસ્મિ ચ
‘કઈ ઈચ્છા છે, હું તને શું આપું? જલદી કહો, હે ગૌરવવતી.’ વરાંગી બોલી, ‘હું ડરી ગઈ છું, ત્યજી દીધી, માર મારી, અને પીડાઈ ગઈ છું.’
રૌદ્રેણ દેવરાજેન નષ્ટનાથેવ ભૂરિશઃ। દુઃખસ્યાંતમપશ્યંતી પ્રાણાંસ્ત્યક્તું વ્યવસ્થિતા
‘દેવરાજના ક્રોધથી, ઘણા વખતથી પતિથી વિહોણી થઈ, દુઃખનો અંત દેખાતો નથી, તેથી જીવન છોડવાનો નિશ્ચય કર્યો છે.’
પુત્રં મે તારકં દેહિ તસ્માદ્દુઃખમહાર્ણવાત્। એવમુક્તસ્તુ દૈત્યેંદ્રઃ કોપવ્યાકુલલોચનઃ
‘મને તારા નામનો પુત્ર આપો, જેથી હું આ દુઃખના વિશાળ સમુદ્રમાંથી બહાર આવી શકું.’ આવું સાંભળીને દૈત્યરાજના આંખોમાં ગુસ્સો છલકાયો.
શક્તોપિ દેવરાજસ્ય પ્રતિકર્તું મહાસુરઃ। તપ એવ પુનશ્ચર્તું વ્યવસ્યત મહાબલઃ
દેવરાજનો સામનો કરવાની શક્તિ હોવા છતાં, મહાબળ દૈત્યએ ફરી તપ કરવાનું નક્કી કર્યું.
જ્ઞાત્વા તસ્ય તુ સંકલ્પં બ્રહ્મા ક્રૂરતરં પુનઃ। આજગામ ત્વરાયુક્તો યત્રાસૌ દિતિનંદનઃ
તેના સંકલ્પ જાણીને, બ્રહ્મા, અગાઉ કરતાં વધુ કઠોર, ઝડપથી દિતિના પુત્ર જ્યાં હતો ત્યાં પહોંચ્યા.
બ્રહ્મોવાચ। કિમર્થં પુત્ર ભૂયસ્ત્વં કર્તું નિયમમુદ્યતઃ। તદહં તે પુનર્દદ્મિ કાંક્ષિતં પુત્રમોજસા
બ્રહ્માએ કહ્યું, 'પુત્ર, તું ફરી તપ કરવા માટે કેમ તૈયાર થયો છે? હું ફરી તને મનગમતો પુત્ર આપું છું.'
વજ્રાંગ ઉવાચ। ઉત્થિતેન મયા દૃષ્ટા સમાધાનાત્ત્વદાજ્ઞયા। ત્રાસિતેંદ્રેણ મામાહ સા વરાંગી સુતાર્થિની
વજ્રાંગે કહ્યું, 'તમારી આજ્ઞાથી ધ્યાનમાંથી ઊઠીને, મેં તેને ઈન્દ્રથી ડરી ગયેલી જોઈ, અને તેણે મને પુત્ર માટે વિનંતી કરી.'
પુત્રં મે તારકં દેહિ તુષ્ટો મે ત્વં પિતામહ। બ્રહ્મોવાચ। અલં તે તપસા વીર મા ક્લેશે દુસ્તરે વિશ
‘મને તારા નામનો પુત્ર આપો, હે પિતામહ, તું pleased થો.’ બ્રહ્માએ કહ્યું, 'હવે તપ પૂરતું છે, હે વીર, આ કઠિન કષ્ટમાં ન પડો.'
પુત્રસ્તુ તારકો નામ ભવિષ્યતિ મહાબલઃ। દેવસીમંતિનીનાં તુ ધમ્મિલ્લક વિમોક્ષકઃ
‘તારો પુત્ર તારા નામે, મહાબળવાન થશે; તે દેવીઓમાં મુક્તિ આપનાર બનશે.’
ઇત્યુક્તો દૈત્યનાથસ્તુ પ્રણમ્ય પ્રપિતામહમ્। ગત્વા તાં નંદયામાસ મહિષીં કર્શિતાંતરામ્
આ રીતે કહ્યું, દૈત્યનાથે પિતામહને વંદન કરી, પોતાની દુઃખી રાણી પાસે જઈને તેને આનંદિત કરી.