બધ્વા તતઃ સહસ્રાક્ષં પાશેનામોઘવર્ચસા। માતુરંતિકમાગચ્છદ્વ્યાધઃ ક્ષુદ્રમૃગં યથા
પછી, સહસ્ર આંખવાળાને અફલિત તેજથી બનેલા પાશથી બાંધી, તે પોતાના માતા પાસે લાવ્યો, જેમ શિકારી નાના પ્રાણીને લાવે છે.
એતસ્મિન્નંતરે બ્રહ્મા કશ્યપશ્ચ મહાતપાઃ। આગતૌ તત્ર યત્રાસ્તાં માતાપુત્રાવભીતકૌ
એ દરમિયાન, બ્રહ્મા અને મહાતપસ્વી કશ્યપ ત્યાં આવ્યા, જ્યાં માતા અને પુત્ર નિર્ભય ઊભા હતા.
દૃષ્ટ્વા તુ તાવુવાચેદં બ્રહ્મા કશ્યપ એવ ચ। મુંચૈનં પુત્ર દેવેંદ્રં કિમનેન પ્રયોજનમ્
તેમને જોઈને, બ્રહ્મા અને કશ્યપે કહ્યું: 'પુત્ર, આ દેવેન્દ્રને છોડ, તને એથી શું કામ છે?'
અવમાનો વધઃ પ્રોક્તઃ પુત્ર સંભાવિતસ્ય તુ। અસ્મદ્વાક્યેન યો મુક્તસ્ત્વદ્ધસ્તાન્મૃત એવ સઃ
'પુત્ર, માન પામેલા માણસ માટે અવમાનન જ મૃત્યુ કહેવાય છે; અમારા શબ્દથી તારા હાથમાંથી મુક્ત થયેલો, એ તો મરેલો જ ગણાય.'
પરસ્ય ગૌરવાન્મુક્તઃ શત્રૂણાં શત્રુરાહવે। સજીવન્નેવ હિ મૃતો દિવસે દિવસે પુનઃ
'બીજાના માન માટે છોડવામાં આવેલા શત્રુ, યુદ્ધમાં જીવતો હોવા છતાં, રોજે રોજ મરેલો જ હોય છે.'
એતચ્છ્રુત્વા તુ વજ્રાંગઃ પ્રણતો વાક્યમબ્રવીત્। ન મે કૃત્યમનેનાસ્તિ માતુરાજ્ઞા કૃતા હિ મે
આ સાંભળીને, વજ્રાંગે નમન કરીને કહ્યું: 'મને એ સાથે હવે કંઈ કામ નથી; મારી માતાની આજ્ઞા પૂરી થઈ ગઈ છે.'
ત્વં સુરાસુરનાથો વૈ માન્યશ્ચ પ્રપિતામહઃ। કરિષ્યે ત્વદ્વચો દેવ એષ મુક્તઃ શતક્રતુઃ
'તમે દેવ અને અસુરોના સ્વામી છો, અને માન્ય પણ છો, હે પ્રપિતામહ; હું તમારી વાત માનું છું, હે દેવ—શતક્રતુને મુક્ત કરો.'
તપસેમેરતિર્દેવનિર્વિઘ્નંતચ્ચમેભવેત્। ત્વત્પ્રસાદેન ભગવન્નિત્યુક્ત્વા વિરરામ હ
'મારું તપ વિઘ્ન વિના ચાલે, હે ભગવાન; તમારી કૃપાથી એ જ થાય.' એવું કહીને, તે શાંત થઈ ગયો.
તસ્મિંસ્તૂષ્ણીં સ્થિતે દૈત્યે પ્રોવાચેદં પિતામહઃ। બ્રહ્મોવાચ। તપસ્ત્વં કુરુ માપન્નઃ સોસ્મચ્છાસનસંસ્થિતઃ
જ્યારે દૈત્ય શાંત ઊભો રહ્યો, ત્યારે પિતામહે કહ્યું: બ્રહ્માએ કહ્યું: 'તપ કરો, નિરાશ ન થો, મારી આજ્ઞામાં સ્થિર રહો.'
અનયા ચિત્તશુદ્ધ્યા હિ પર્યાપ્તં જન્મનઃ ફલમ્। ઇત્યુક્ત્વા પદ્મજઃ કન્યાં સસર્જાયતલોચનામ્
'આ મનની શુદ્ધિથી, જીવનનું ફળ પૂરું મળે છે.' એવું કહીને, કમળમાંથી જન્મેલા બ્રહ્માએ પહોળી આંખવાળી એક કન્યા સર્જી.
તામસ્મૈ પ્રદદૌ દેવઃ પત્ન્યર્થે પદ્મસંભવઃ। વરાંગીતિ ચ નામાસ્યાઃ કૃત્વા યાતઃ પિતાપહઃ
પદ્મમાંથી જન્મેલા દેવએ લગ્ન માટે તેને તામસને આપી, તેનું નામ 'વરાંગી' રાખ્યું અને પછી પિતા ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા.
વજ્રાંગોપિ તયા સાર્દ્ધં જગામ તપસે વનમ્। ઊર્દ્ધ્વબાહુસ્સ દૈત્યેંદ્રો ચરદ્વર્ષસહસ્રકમ્
વજ્રાંગે પોતાની પત્ની સાથે વનમાં તપ કરવા ગયો; દૈત્યોના રાજાએ હાથ ઊંચા રાખીને હજાર વર્ષ સુધી તપ કર્યું.
કાલં કમલપત્રાક્ષઃ શુદ્ધબુદ્ધિર્મહાતપાઃ। તાવચ્ચાધોમુખઃ કાલં તાવત્પંચાગ્નિમધ્યગઃ
કમળની પાંખ જેવી આંખો ધરાવતો, શુદ્ધ મન અને મહાન તપ કરનાર કાળ એ સમય સુધી માથું નીચે રાખીને રહ્યો, અને એ જ સમય સુધી પાંચ અગ્નિ વચ્ચે ઊભો રહ્યો.
નિરાહારો ઘોરતપાસ્તપોરાશિરજાયત। તતઃ સોંતર્જલે ચક્રે વાસં વર્ષસહસ્રકમ્
ખોરાક વગર, ભયાનક તપ કરતો, તપની ઢગલી બની ગયો; પછી એ પાણીમાં હજાર વર્ષ સુધી રહેવા લાગ્યો.
જલાંતરં પ્રવિષ્ટસ્ય તસ્ય પત્ની મહાવ્રતા। તસ્યૈવ તીરે સરસઃ સ્થિતાઽસૌ મૌનમાશ્રિતા
જ્યારે એ પાણીમાં પ્રવેશ્યો, ત્યારે તેની પત્ની, મહાન વ્રતવાળી, એ જ સરોવરનાં કિનારે મૌન ધારણ કરીને ઊભી રહી.
નિરાહારં તપો ઘોરં પ્રવિવેશ મહાદ્યુતિઃ। તસ્યાં તપસિ વર્તંત્યામિંદ્રશ્ચક્રે વિભીષિકામ્
એ તેજસ્વી સ્ત્રીએ ખોરાક વગર ઘોર તપમાં પ્રવેશ કર્યો; જ્યારે એ તપમાં લાગી હતી, ત્યારે ઇન્દ્રે ભય પેદા કર્યો.
ગત્વા તુ મર્કટાકારસ્તદાશ્રમપદં મહત્। બ્રસીં ચકર્ષ બલવાન્ગંધાદ્યર્ચાકરંડકમ્
પછી ઇન્દ્રે વાનરનું રૂપ ધારણ કરીને એ મહાન આશ્રમમાં ગયો અને પોતાની શક્તિથી પુષ્પની ટોકરી અને અર્પણના પાત્રને ખેંચી કાઢ્યા.
તતસ્તુ સિંહરૂપેણ ભીષયામાસ ભામિનીમ્। તતો ભુજંગરૂપેણાપ્યદશચ્ચરણદ્વયમ્
પછી સિંહનું રૂપ લઈને એ સુંદર સ્ત્રીને ડરાવ્યું; પછી સાપનું રૂપ ધારણ કરીને એના બંને પગને દંશ કર્યો.
તપોબલવશાત્સા તુ નવધ્યત્વં જગામ હ। ભીષિકાભિરનેકાભિઃ ક્લેશયન્પાકશાસનઃ
પણ તેના તપની શક્તિથી એ અડગ રહી; પાકશાસનએ અનેક ભયોથી તેને ત્રાસ આપ્યો.
વિરરામ યદા નૈવ વજ્રાંગમહિષી તદા। શૈલસ્યદુષ્ટતાં મત્વા શાપં દાતું સમુદ્યતા
જ્યારે વજ્રાંગની પત્ની તપ છોડતી નહોતી, ત્યારે પર્વતને દોષી માનીને એ શાપ આપવા તૈયાર થઈ.
તાં શાપાભિમુખીં દૃષ્ટ્વા શૈલઃ પુરુષવિગ્રહઃ। ઉવાચ તાં વરારોહાં વરાંગીં ભીતલોચનઃ
એને શાપ આપવા તૈયાર જોઈને પર્વતે માનવ રૂપ ધારણ કર્યો અને ભયથી ભરેલી આંખો સાથે એ સુંદર, ઊંચા કટિવાળી વરાંગી સાથે વાત કરી.
શૈલ ઉવાચ। નાહં મહાવ્રતે દુષ્ટઃ સેવ્યોહં સર્વદેહિનામ્। વિપ્રિયં તે કરોત્યેષ રુષિતઃ પાકશાસનઃ
પર્વત બોલ્યો: 'મહાન વ્રતવાળી, હું દોષી નથી; બધા જીવો મને પૂજતા છે. પાકશાસન ગુસ્સામાં તને દુઃખ આપે છે.'
એતસ્મિન્નંતરે જાતઃ કાલો વર્ષસહસ્રકઃ। તસ્મિન્જ્ઞાત્વા તુ ભગવાન્કાલે કમલસંભવઃ
આ દરમિયાન હજાર વર્ષ વીતી ગયા; એ જાણીને કમળમાંથી જન્મેલા ભગવાન એ સમયે આવ્યા.
તુષ્ટઃ પ્રોવાચ વજ્રાંગં તદાગત્ય જલાશયમ્। બ્રહ્મોવાચ। દદામિ સર્વકામં ત ઉત્તિષ્ઠ દિતિનંદન
સંતોષ પામીને બ્રહ્માએ વજ્રાંગ પાસે પાણીના કિનારે આવીને કહ્યું: 'હું તને બધા ઈચ્છાઓ આપું છું; ઊઠ, દિતિના પુત્ર.'
એવમુક્તસ્તદોત્થાય સ દૈત્યેંદ્રસ્તપોનિધિઃ। ઉવાચ પ્રાંજલિર્વાક્યં સર્વલોકપિતામહમ્
આ રીતે કહેતાં, દૈત્યોના રાજા, તપનો ખજાનો, ઊભો થયો અને હાથ જોડીને સર્વલોકના પિતામહ સાથે વાત કરી.
વજ્રાંગ ઉવાચ। આસુરો માસ્તુ મે ભાવઃ સંતુ લોકા મમાક્ષયાઃ। તપસ્યભિરતિર્મેઽસ્તુ શરીરસ્યાસ્ય વર્તનમ્
વજ્રાંગ બોલ્યો: 'મારી અંદર અસુર સ્વભાવ ન રહે; મારા લોક અવિનાશી રહે; તપમાં આનંદ અને આ શરીરનું ચાલવું રહે.'
એવમસ્ત્વિતિ તં દેવો જગામ સ્વકમાલયમ્। વજ્રાંગોપિ સમાપ્તે તુ તપસિ સ્થિરસંયમઃ
'એવું જ રહે,' એમ દેવએ કહ્યું અને પોતાના ઘર ગયા; વજ્રાંગે તપ પૂર્ણ કર્યું અને એની દૃઢ સંયમ રાખ્યો.
સંગંતુમિચ્છન્સ્વાં ભાર્યાં ન દદર્શાશ્રમે સ્વકે। ક્ષુધાવિષ્ટઃ સ શૈલસ્ય ગહનં પ્રવિવેશ હ
પત્નીને મળવાની ઈચ્છા રાખી, એ પોતાના આશ્રમમાં એને જોઈ શક્યો નહીં; ભૂખથી પીડાયેલી, એ પર્વતના જંગલમાં પ્રવેશ્યો.
આદાતું ફલમૂલાનિ સ ચ તસ્મિન્વ્યલોકયત્। રુદન્તીં સ્વાં પ્રિયાં દીનાં તરુપ્રચ્છાદિતાનનામ્
ફળ અને મૂળ લેવા જતા, તેણે પોતાના પ્રિયને, દુઃખી અને રડતી, વૃક્ષોની છાયામાં મોઢું છુપાવેલું જોઈ.
તાં વિલોક્ય તતો દૈત્યઃ પ્રોવાચ પરિસાંત્વયન્। વજ્રાંગ ઉવાચ। કેન તેઽપકૃતં ભદ્રે યમલોકં યિયાસુના
તેને જોઈ, દૈત્યએ તેને શાંત પાડવા માટે કહ્યું: વજ્રાંગે પૂછ્યું, 'કોણે તને દુઃખ આપ્યું છે, હે ભદ્રા, યમલોકમાં જવાની ઇચ્છા રાખે છે?'